سوره ملک(الملك)، آیه ۵ · جزء ۲۹ · صفحه ۵۶۲
وَ لَقَدْ زَيَّنَّا السَّمَاءَ الدُّنْيَا بِمَصَابِيحَ وَ جَعَلْنَاهَا رُجُوماً لِلشَّيَاطِينِ وَ أَعْتَدْنَا لَهُمْ عَذَابَ السَّعِيرِ
ما آسمان پایین (نزدیک) را با چراغهای فروزانی زینت بخشیدیم، و آنها [= شهابها] را تیرهایی برای شیاطین قرار دادیم، و برای آنان عذاب آتش فروزان فراهم ساختیم!
معنی کلمات و عبارات
«السَّمَآءَ الدُّنْیَا»: آسمان نزدیک. آسمان فُرودین (نگا: صافّات / . «زَیَّنَّا السَّمَآءَ الدُّنْیَا بِمَصَابِیحَ»: (نگا: فصّلت / ). «رُجُوماً»: جمع رَجْم، مصدر است و به معنی اسم مفعول، یعنی چیزی که همچون سنگ انداخته میشود. اشاره به شهابها است که باقیمانده ستارگانی است که طیّ حوادثی متلاشی شدهاند و از یک سوی آسمان به سوی دیگر پرتاب میشوند (نگا: حجر / و ، صافّات / - ).
نزول
سال ۷ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۳ رویداد)
نکات آیه
۱ - آسمان پرستاره، نزدیک ترین آسمان به زمین «و لقد زیّنّا السماء الدنیا بمصبیح»
«دنیا» (افعل تفضیل) مؤنث «أدنى» است و از ریشه «دنوّ» (نزدیک بودن) مشتق شده است. بنابراین «السماء الدنیا»; یعنى آسمان نزدیک تر. گفتنى است مقصود از «مصابیح»، کواکب و ستارگان است که همچون چراغ هاى پرفروغ مى درخشند; چنان که در آیه ۶ سوره «صافات»، به صراحت آمده است: «إنّا زیّنّا السماء الدنیا بزینة الکواکب».
۲ - جلوه زیباى آسمان، نشان دیگرى از ربوبیت یگانه خداوند «تبرک الذى بیده الملک ... و لقد زیّنّا السماء الدنیا بمصبیح»
برداشت یاد شده، از آن جا است که این آیه، در توضیح و تبیین آیات گذشته است. گفتنى است که در آن آیات درباره فرمان روایى و قدرت بى همتاى خداوند سخن به میان آمده است.
۳ - جهان آفرینش، داراى آسمان هاى متعدد «إنّا زیّنّا السماء الدنیا»
۴ - ستارگان، زینت بخش آسمان «إنّا زیّنّا السماء الدنیا بمصبیح»
۵ - انسان، موجودى زیباشناس و زیبایى خواه «إنّا زیّنّا السماء الدنیا بمصبیح»
برداشت یاد شده، به خاطر این نکته است که آیه شریفه، درصدد بیان جلوه هاى فرمان روایى و قدرت بى همتاى خداوند در طبیعت است و اگر زیبایى آسمان پرستاره براى بشر محسوس و مطلوب نباشد، بیان این مطلب بیهوده خواهد بود.
۶ - زینت و زیبایى، امرى مطلوب و پسندیده در نگاه دین «إنّا زیّنّا السماء الدنیا بمصبیح»
۷ - از میان مجموعه آسمان ها، تنها نزدیک ترین آسمان ها به اهل زمین، مزیّن به ستارگان است. * «إنّا زیّنّا السماء الدنیا بمصبیح»
«الدنیا»، صفت براى «السماء»است. این وصف مى تواند قید احترازى و گویاى این حقیقت باشد که نزدیک ترین آسمان - نه همه آسمان ها - به زیور ستارگان آراسته شده است.
۸ - ستارگان پرفروغ و زیبا، از نعمت هاى الهى براى بشر «إنّا زیّنّا السماء الدنیا بمصبیح»
۹ - ستارگان پرفروغ، مایه طرد شیطان ها و حفظ آسمان نزدیک از نفوذ آنها است. «و جعلنها رجومًا للشیطین»
۱۰ - تلاش شیاطین، براى نفوذ در آسمان جهت شنود اخبار آن «و جعلنها رجومًا للشیطین»
از آیات مشابه (مانند آیات ۷ و ۸ سوره «صافات») استفاده مى شود که شیطان ها، به منظور استراق سمع و شنود اخبار آسمان، به آن جا نفوذ مى کنند; ولى هربار مورد هدف قرار مى گیرند و رانده مى شوند.
۱۱ - شیطان ها، ناتوان از شنود و دستیابى به اطلاعات و اخبار آسمان «و جعلنها رجومًا للشیطین»
۱۲ - شیطان، حقیقتى داراى مصادیق و افراد متعدد «للشیطین»
۱۳ - آتشِ فروزان، کیفر شیاطین در قیامت «و أعتدنا لهم عذاب السعیر»
۱۴ - شیطان ها، موجوداتى مختار و مکلف «للشیطین و أعتدنا لهم عذاب السعیر»
مطلب یاد شده، با توجه به این نکته است که عذاب و کیفر شدن، دلیل مکلف بودن و تکلیف شدن نشانه آزاد و مختار بودن است; زیرا تکلیف اجبارى، نه کیفر دارد و نه ثواب.
۱۵ - «سعیر»، از نام هاى دوزخ «عذاب السعیر»
۱۶ - دوزخ، جایگاهى به غایت گرم و داراى آتشى به شدت برافروخته و شعلهور است. «عذاب السعیر»
«سعیر»، به معناى گرم و نیز آتش افروخته و ملتهب است. دخول «ال» کمالیه بر «سعیر»، بیانگر گرماى بى اندازه دوزخ و التهاب و برافروختگى شدید آتش آن است.
تفسیر (۹)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
اختیار شیاطینخبرهای آسمانزیبایی ستارگانزینت آسمان اولعوامل طرد شیاطینزینت آسمانموانع نفوذ شیاطین به آسمانتکلیف شیاطینکیفر اخروی شیاطینارزش زیبایینعمت ستارگانعجز شیاطینآسمان اولنفوذ شیاطین به آسمانحقیقت شیطانزیبایی آسمانتلاش شیاطینشدت گرمای جهنماستراق سمع شیاطینسعیرنقش ستارگانزیباطلبی انسانصفات جهنمشعله آتش جهنمنامهای جهنمآتش جهنمتعدد آسمان هانشانه های ربوبیت خدانعمتهای خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۴۰)
- اراسته شدن اسمان با ستارگان+۳ آیه
- خداوند، قرار دهنده چراغ خورشید در اسمان+۳ آیه
- محافظت اسمان از دستبرد شیطان+۳ آیه
- خدا، نگهدارنده اسمان از ورود شیطان به ان+۸ آیه
- ممنوعیّت راه یافتن شیاطین به اسمانها+۴ آیه
- وجود ستارگانی در اسمانها به صورت چراغ و زینت+۵ آیه
- ارایش اسمانها با ستارگان، از ایات خدا+۴ آیه
- ستارگان، ابزار تزیین اسمانها+۴ آیه
- اراسته شدن اسمان دنیا (پایین) به زینت ستارگان، از جانب خداوند+۳ آیه
- تزیین اسمان با ستارگان نورانیِ دارای شهاب، برای راندن شیاطین
- خداوند، منشا زینتها+۴ آیه
- تشبیه ستارگان به چراغ+۱ آیه
- تشبیه ستارگان، به چراغ+۱ آیه
- تکذیب وحی، سبب عذاب اخرتی+۳ آیه
- کافران، از تکذیبکنندکان انبیا و تعالیم وحی+۲ آیه
- اتشِ فروزان، کیفر شیاطین، در قیامت
- فعلیّت داشتن جهنّم+۱ آیه
- تکذیب پیامبران الهی، موجب دوزخی شدن+۲ آیه
- سعیر، از نامهای جهنّم+۱ آیه
- تشبیه ستارگان، به چراغ
- ستارگان زینت بخش اسمان دنیا+۲ آیه
- ستارگان اسمان زمین، وسیله ای برای حفاظت از شرور شیاطین+۶ آیه
- ستارگان، عامل زیبایی اسمان+۴ آیه
- ستارگان درخشان، موجب زیبایی اسمان+۴ آیه
- زیباسازی اسمان، به وسیله ستارگان، از جانب خداوند، به منظور راندن شیاطین
- برخورداری ستارگان، از زیبایی+۳ آیه
- خداوند، منشا زیبایی+۴ آیه
- اراسته شدن اسمان دنیا با ستاره+۴ آیه
- تزیین اسمان با ستاره نورانی دارای شهاب، برای راندن شیاطین
- ارایش اسمان با ستاره، از ایات خدا+۴ آیه
- سعیر+۱ آیه
- کثرت شیاطین، در جهان هستی+۳ آیه
- شیطان، موجودی مختار و دارای تکلیف+۶ آیه
- جهنّم فروزان، جایگاه شیاطین
- طرد شیاطین، از استراق سمع و شنود اخبار اسمانی+۴ آیه
- شیاطین، موجوداتی مادّی و غیرمجرّد+۷ آیه
- مصون بودن اسمان، از شرّ هر شیطان+۴ آیه
- برخاستن ناخوشایندترین صداها، از اهل دوزخ
- نور ستارگان، زینت بخش نزدیکترین اسمان به زمینیان+۱ آیه
- تکذیب وحی، سبب عذاب اخرتی+۲ آیه