سوره فصلت، آیه ۱۲ · جزء ۲۴ · صفحه ۴۷۸
فَقَضَاهُنَ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ فِي يَوْمَيْنِ وَ أَوْحَى فِي كُلِ سَمَاءٍ أَمْرَهَا وَ زَيَّنَّا السَّمَاءَ الدُّنْيَا بِمَصَابِيحَ وَ حِفْظاً ذٰلِكَ تَقْدِيرُ الْعَزِيزِ الْعَلِيمِ
در این هنگام آنها را بصورت هفت آسمان در دو روز آفرید، و در هر آسمانی کار آن (آسمان) را وحی (و مقرّر) فرمود، و آسمان پایین را با چراغهایی [= ستارگان] زینت بخشیدیم، و (با شهابها از رخنه شیاطین) حفظ کردیم، این است تقدیر خداوند توانا و دانا!
معنی کلمات و عبارات
«قَضَاهُنَّ»: فعل (قَضی) به معنی: به انجام رسانید. به پایان برد. ضمیر (هُنَّ) به سماء برمیگردد که متضمّن معنی سماوات است. یا به (سماوات) بعد از خود برمیگردد. در صورت اوّل (سَبْعَ) حال (هُنَّ) و در صورت دوم تمییز و مفسّر آن است (نگا: روح المعانی، بیضاوی، ابن جُزَیّ). «أَمْرَهَا»: کار و بار مربوط به آن را. مخلوقات و موجودات و نظم و نظام آن را. «السَّمَآءَ الدُّنْیَا» (نگا: صافّات / . «مَصَابِیحَ»: چراغها. مراد کواکب است (نگا: صافّات / . «حِفْظاً»: نگاهداری. مفعول مطلق فعل محذوف (حَفِظْنَا) است که عطف بر فعل (زَیَّنَّا) است. در اصل چنیناست: وَ حَفِظْنَاحِفْظاً. «ذلِکَ تَقْدِیرُ ...»: (نگا: انعام / ، یس / ). یادآوری: خداوند در هفت مورد قرآن، ادوار خلقت آسمانها و زمین را شش دوره ذکر فرمودهاند (نگا: اعراف / ، یونس / هود / فرقان / ، سجده / ق / ، حدید / .
نزول
سال ۹ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱ - خداوند، جهان آفرینش را به صورت هفت آسمان بیاراست و نظام بخشید. «فقضهنّ سبع سموت»
۲ - شکل گیرى آسمان هاى هفتگانه در دو روز (دو مرحله)، به اراده خداوند بود. «فقضهنّ سبع سموت فى یومین»
۳ - هر یک از آسمان هاى هفتگانه، داراى امر و تدبیر ویژه خود «و أوحى فى کلّ سماء أمرها»
۴ - نظام آسمان ها، تحت هدایت وحى الهى (امر و تدبیر خداوند) «و أوحى فى کلّ سماء أمرها»
۵ - نظام اداره هر آسمان مستقل و بى نیاز از دیگر عوالم * «و أوحى فى کلّ سماء أمرها»
۶ - ستارگان، زینت بخش آسمان دنیا (نزدیک ترین آسمان به زمین) «و زیّنا السّماء الدّنیا بمصبیح»
۷ - ستارگان، چراغ هاى آسمان اول و زیبایى بخش آن «و زیّنا السّماء الدّنیا بمصبیح»
«مصباح» (مفرد «مصابیح») به معناى چراغ است و مراد از آن ستاره مى باشد.
۸ - زیبایى و آراستگى، نمودى از حرکت طبیعى آسمان ها در جهت فرمان خدا * «قالتا أتینا طائعین ... و زیّنا السّماء الدّنیا بمصبیح»
به کار بردن واژه «زیّنّا» به جاى واژه هاى دیگر، نشانگر مطلب یاد شده است. گفتنى است ارتباط «زیّنّا» با تعبیر «أتینا طائعین» مى رساند که زیبایى نتیجه حرکت و شکل گیرى طبیعى همراه با رغبت و میل است.
۹ - آسمان دنیا، ایمن و محفوظ از آسیب ها، در پرتو اراده الهى «و زیّنا السّماء الدّنیا بمصبیح و حفظًا»
«حفظاً» مفعول مطلق براى فعل مقدر «حفظنا» است; یعنى، «حفظنا السّماء الدّنیا حفظاً».
۱۰ - نظام آفرینش، بر اساس تقدیر و تنظیمى سنجیده و آگاهانه «ذلک تقدیر العزیز العلیم»
۱۱ - آفرینش و تدبیر آسمان ها و زمین، جلوه اى از علم و قدرت الهى است. «ذلک تقدیر العزیز العلیم»
۱۲ - زیبایى و ایمنى آسمان، نشانى از عزت و علم الهى است. «و زیّنا السّماء ... و حفظًا ذلک تقدیر العزیز العلیم»
۱۳ - خداوند، عزیز (قدرتمند شکست ناپذیر) و علیم (داراى علمى بى کران) است. «العزیز العلیم»
۱۴ - توجه به آفرینش زمین و آسمان و مراحل آن، عامل پى بردن انسان به قدرت و علم نامحدود خداوند «أئنّکم لتکفرون بالّذى خلق ... ذلک تقدیر العزیز العلیم»
۱۵ - قدرت و آگاهى، پشتوانه مدیریت و تدبیر شایسته «خلق الأرض ... ذلک تقدیر العزیز العلیم»
آمدن صفت «عزیز» و «علیم» پس از بیان آسمان، زمین و... اشاره به این واقعیت دارد که آفرینش زیبا و مستحکم، تکیه بر قدرت و علم دارد.
۱۶ - مطالعه کتاب آفرینش، از راه هاى خدا شناسى است. «قل أئنّکم لتکفرون بالّذى خلق ... ذلک تقدیر العزیز العلیم»
۱۷ - سامان دادن آسمان هاى هفتگانه، تدبیر امور آنها و آفرینش ستارگان و نگهبانى از آسمان ها، جلوه اى از ربوبیت خدا و نشانه یکتایى او در تدبیر هستى است. «ذلک ربّ العلمین ... فقضهنّ سبع سموت»
تفسیر (۱۰)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۱۲ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۱۲ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۲۵ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۱۲ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۱۲ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۱۲ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۱۲ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۱۲ - تفسیر روان جاوید
آیات ۱۱–۱۵ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۱۲
موضوعات
دستهبندی موضوعی
ابزار زیباییابزار زینتاستقلال آسمان هاتدبیر آسمان های هفتگانهزمینه مدیریتعوامل شناخت علم خداعوامل شناخت قدرت خداعوامل مصونیت آسمانمحافظت از آسمان هامصونیت آسمانمنشأ زیبایی آسماننشانه های انقیاد آسمان هاچراغهای آسمانگردش آسمان هاتزیین آسمان هاآثار ذکر خلقت آسمانمراحل خلقت آسمانمنشأ تدبیر آسمانتدبیر آسمانمطالعه آفرینشآثار ذکر خلقت زمینحاکمیت اوامر خداآسمان اولتعداد آسمان هاخلقت ستارگانزیبایی آسمانمراحل خلقت زمینهدایتگری وحیآسمان های هفتگانهراههای خدا شناسیعدد دوتدبیر زمیننقش ستارگانتقدیر آفرینشعوالم آفرینشآثار قدرتخلقت آسمان هانشانه های توحید ربوبینشانه های علم خداخلقت زمیننشانه های عزت خداقانونمندی آفرینشمنابع شناختوسعت علم خداعزیزتوحید افعالینقش وحیآثار علمعلیمآثار اراده خدانشانه های قدرت خداخالقیت خداربوبیت خداجهان بینی توحیدیافعال خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۶۱)
- وحی و القاء امر مخصوص هر یک از اسمانها از سوی خداوند
- عالم، دارای اسمانهای هفتگانه+۴ آیه
- خدا، تدبیر کننده اسمانهای هفتگانه+۳ آیه
- خلقت اسمانهای هفتگانه در دو مرحله
- خدا، تدبیرکننده امور اسمانها+۳ آیه
- اراسته شدن اسمان با ستارگان+۳ آیه
- عالم افرینش، دارای اسمانهای متعدّد+۸ آیه
- خداوند، قرار دهنده چراغ خورشید در اسمان+۱ آیه
- خدا، نگهدار اسمانها
- خدا، پدید اورنده اسمانها+۹ آیه
- تدریجی بودن خلقت اسمانها+۳ آیه
- خلقت اسمانهای هفتگانه در دو مرحله
- وجود ستارگانی در اسمانها به صورت چراغ و زینت+۲ آیه
- افرینش تدریجی اسمانها از ایات خدا+۳ آیه
- افرینش طبقات هفتگانه اسمان، ایه الهی+۴ آیه
- ارایش اسمانها با ستارگان، از ایات خدا+۴ آیه
- احتجاج پیامبر(صلی الله علیه واله) با کافران، به افرینش اسمانها در دو روز (دو دوره) و تدبیر انها از سوی خدا، برای اثبات وجود خداوند+۲ آیه
- احتجاج پیامبر(صلی الله علیه واله) با کافران برای اثبات توحید ربوبی، به تزیین اسمانها با ستارگان و نگاهداری انها از سوی خدا+۲ آیه
- استراق سمع جنّیان و شیاطین در اسمان+۵ آیه
- خداوند، حافظ حقایق وحیانی و اخبار اسمانی از استراق سمع شیاطین، به وسیله شهابهای اسمانی+۴ آیه
- افرینش هفت اسمان از سوی خداوند+۴ آیه
- تدبیر اسمانها با فرمان الهی+۱ آیه
- ستارگان، ابزار تزیین اسمانها+۴ آیه
- اراسته شدن اسمان دنیا (پایین) به زینت ستارگان، از جانب خداوند+۳ آیه
- خداوند، منشا زینتها+۴ آیه
- تشبیه ستارگان به چراغ+۱ آیه
- تشبیه ستارگان، به چراغ+۱ آیه
- تعلیم روش احتجاج به محمّد(صلی الله علیه واله) از سوی خداوند+۳ آیه
- تدبیر امور جهان به دست خدای یگانه، دلیل بر توحید ربوبی+۳ آیه
- خلقت موجودات، از دلایل انحصار ربوبیّت به خدا+۴ آیه
- خداوند، تدبیرکننده جهان افرینش و عوالم متعدّد ان+۷ آیه
- خداوند، تعیینکننده مقدار و اندازه هر موجود، در جهان افرینش+۱ آیه
- ممنوعیّت احتجاج، بدون اگاهی و از روی جهل+۳ آیه
- نزدیکترین اسمان به زمین محفوظ از اسیبها، در پرتو اراده الهی
- ستارگان زینت بخش اسمان دنیا+۲ آیه
- ستارگان اسمان زمین، وسیله راهیابی و هدایت انسانها
- زینت اسمان زمین به ستارگان، برخاسته از علم، عزّت و قدرت خداوند
- ستارگان اسمان زمین، وسیله ای برای حفاظت از شرور شیاطین+۳ آیه
- خداوند افریننده اسمانها از توده دود و گاز+۱ آیه
- ستارگان، عامل زیبایی اسمان+۴ آیه
- ستارگان درخشان، موجب زیبایی اسمان+۴ آیه
- برخورداری ستارگان، از زیبایی+۳ آیه
- خداوند، منشا زیبایی+۴ آیه
- اراسته شدن اسمان دنیا با ستاره+۴ آیه
- ارایش اسمان با ستاره، از ایات خدا+۴ آیه
- اسمانها، دارای نوعی شعور و ادراک+۱ آیه
- سامان دادن اسمانها و افرینش ستارگان، برای تزیین و محافظت اسمان، جلوه ای از عزّت خداوند+۴ آیه
- عزّت و شکست ناپذیری خدا، توام با علم و اگاهی+۱ آیه
- اداره و تدبیر امور جهان، برخاسته از اثار علم خدا+۵ آیه
- تزیین اسمان با ستارگان، بر اساس اگاهی خدا
- علیم / اسماوصفات+۲ آیه
- افرینش و تدبیر اسمانها، بر اساس تقدیر خداوند+۱ آیه
- خداوند، تنها قدرت قاهر شکست ناپذیر+۱ آیه
- زینت اسمانها به وسیله چراغها و چیزهای روشنایی بخش و حفظ ان، از جلوه های قدرت خداوند
- توجه به افرینش زمین و اسمان و مراحل ان، عامل پی بردن انسان به قدرت و علم نامحدود خداوند+۳ آیه
- احتجاج پیامبر صلی الله علیه و اله با کافران، به افرینش اسمانها در دو روز (دو دوره) و تدبیر انها از جانب خدا، برای اثبات یگانگی خداوند+۲ آیه
- احتجاج پیامبر صلی الله علیه و اله با کافران برای اثبات توحید ربوبی، به تزیین اسمانها با ستارگان و نگاهداری انها به امر خدا+۲ آیه
- تعلیم روش احتجاج به پیامبراکرم صلی الله علیه و اله، از جانب خداوند+۱ آیه
- احتجاج پیامبر صلی الله علیه و اله با کافران+۱ آیه
- نور ستارگان، زینت بخش نزدیکترین اسمان به زمینیان+۱ آیه
- ملایکه، دریافت کننده وحی الهی