آیه ۵۲ سوره نحل

سوره نحل(النحل)، آیه ۵۲ · جزء ۱۴ · صفحه ۲۷۲

وَلَهُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَلَهُ الدِّينُ وَاصِبًا أَفَغَيْرَ اللَّهِ تَتَّقُونَ

آنچه در آسمانها و زمین است، از آن اوست؛ و دین خالص (نیز) همواره از آن او می‌باشد؛ آیا از غیر او می‌ترسید؟!

معنی کلمات و عبارات
«الدِّینُ»: دین و شریعت. قوانین و سنن. اطاعت و انقیاد. «وَاصِباً»: همیشه و همواره (نگا: صافّات / . واجب و لازم. خالصانه. این واژه حال (الدّینُ) است.
نزول
نکات آیه
۱- مالکیت تمامى موجودات آسمانها و زمین و حاکمیت بر آنها، در انحصار خداوند است. «و له ما فى السموت و الأرض» لازمه مالکیت، حاکمیت است و «أفغیر الله تتقون» (آیا از غیر خدا مى ترسید) مى تواند قرینه بر این باشد که: مراد از «له ما فى السماوات و...» حاکمیت نیز هست. ۲- جهان هستى، داراى آسمانهاى متعدد «و له ما فى السموت و الأرض» ۳- مالکیت انحصارى خداوند بر تمامى موجودات، دلیل وحدانیت اوست. «إنما هو إله وحد ... و له ما فى السموت و الأرض» ۴- تشریع دین و قانون گذارى، حق اختصاصى خداوند است. «و له الدین واصبًا» ۵- تنها خداوند، شایسته اطاعت دائمى است. «و له الدین واصبًا» از جمله معناهایى که در لغت براى «دین» گفته شده، طاعت است و این برداشت، بر اساس معناى یاد شده است. ۶- یگانگى خداوند، مستلزم اختصاص یافتن حق تشریع دین به او «إنما هو إله وحد ... و له الدین واصبًا» اینکه خداوند در پى دستور به اجتناب از عقیده به ثنویت، برخى ویژگیها و اختصاصات خود، از جمله اختصاص داشتن دین را یادآورى مى کند; احتمال دارد براى بیان نکته یاد شده باشد. ۷- جزا دادن به بندگان (کیفر و پاداش)، حق اختصاصى و دائمى خداوند است. «و له الدین واصبًا» «دین» داراى چند معناست و از جمله آنها جزاست. برداشت فوق بر اساس این معنا مى باشد. ۸- ترس از غیر خداوند، امرى نکوهیده و مذموم است. «أفغیر الله تتقون» «تقوا» در اصل به معناى حفظ خود از چیزى است که مایه نگرانى و ترس باشد و به معناى خودِ ترس نیز آمده است. برداشت فوق، بر اساس معناى دوم است. ۹- واهمه داشتن از غیر خداوند - با توجه به وحدانیت و مالکیت انحصارى او بر جهان - امرى شگفت آور و غیر منطقى است. «إنما هو إله وحد ... و له ما فى السموت و الأرض ... أفغیر الله تتّقون» همزه «أفغیر الله»، استفهام انکارى بوده و متضمن معناى تعجب است و تعجب در جایى رخ مى دهد که کارى غیر طبیعى و غیر متداول باشد. اینکه پس از یادآورى «إنما هو إله واحد» و «له ما فى السماوات و الأرض» با شگفتى اظهار مى دارد: «أفغیر الله تتّقون»، نکته فوق قابل استفاده است. ۱۰- در انحصار خداوند بودن جزا (کیفر و پاداش)، مقتضى اختصاص دادن ترس، به ترس از او «و له الدین واصبًا أفغیر الله تتّقون» به تناسب موضوع (توبیخ ترس از غیر خدا)، احتمال دارد مراد از «الدین» جزا باشد. اینکه ترس از غیر خدا مورد سرزنش قرار گرفته ممکن است به خاطر این باشد که جزا منحصراً در اختیار خداوند است و در این صورت، جایى براى ترس از غیر خدا نمى ماند.
تفسیر (۱۲)
روایات و احادیث

۱۱- «سماعة عن أبى عبدالله(ع) قال: سألته عن قول الله: «و له الدین واصباً» قال: واجباً; [منبع: تفسیر عیاشى، ج ۲، ص ۲۶۲، ح ۳۷; تفسیر برهان، ج ۲، ص ۳۷۳، ح ۱.] سماعة گوید از امام صادق(ع) از معناى قول خدا «و له الدین واصباً» سؤال کردم، حضرت فرمود: «واصب»، یعنى واجب».

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۲۲)
  • عالم افرینش، دارای اسمانهای متعدّد+۱۳ آیه
  • خدا، مالک موجودات اسمانها+۱۱ آیه
  • احتجاج خدا بر اثبات توحید و ردّ ثنویت به مالکیت مطلق خود بر موجودات و نعمتها+۲ آیه
  • استفاده از پرسش برای ایجاد ذهنیت مساعد جهت تفهیم حقیقت به مخاطب، از روشهای تربیت عقلانی قران+۴ آیه
  • اعتقاد به یگانگی خداوند، زمینهساز تقواپیشگی+۲ آیه
  • انحصار تشریع و قانونگذاری به خداوند+۲ آیه
  • مالکیّت تکوینی خدا بر موجودات، از دلایل الوهیّت او+۴ آیه
  • مالکیّت انحصاری خداوند بر جهان هستی، دلیل بطلان ثنویّت+۱ آیه
  • مالکیّت جهان، از انِ خداوند+۹ آیه
  • لزوم تقوا پیشگی و اجتناب از مخالفت با دستورهای خداوند+۱ آیه
  • لزوم ترس داشتن از خداوند+۱ آیه
  • حق تشریع و قانونگذاری، تنها از انِ خدا+۳ آیه
  • تشریع دین و قانون گذاری، حق اختصاصی و همیشگی خدا+۲ آیه
  • یگانگی خداوند، مستلزم اختصاص یافتن حق تشریع دین به او+۱ آیه
  • موجودات زمین، از انِ خداوند+۱۱ آیه
  • سؤال توبیخی خداوند درباره پروا کردن و ترسیدن مشرکان از غیر خدا+۱ آیه
  • ترس مشرکان از غیر خدا، مورد پرسش سرزنش امیز او
  • پروا کردن و ترسیدن مشرکان از غیر خدا، مورد سؤال توبیخی خدا+۱ آیه
  • پیامبر صلی الله علیه و اله، مامور پرسش نکوهشی از مشرکان، به دلیل بی تقوایی و پروا نکردن از خدا+۳ آیه
  • اعتقاد به وابستگی نعمتها به خداوند، مقتضی تقواپیشگی و خوف از خداوند+۱ آیه
  • وجوب اطاعت از دین
  • وجوب ترس داشتن از خداوند+۱ آیه
واژه‌ها