آیه ۲۰ سوره سبأ

سوره سبأ(سبإ)، آیه ۲۰ · جزء ۲۲ · صفحه ۴۳۰

وَ لَقَدْ صَدَّقَ عَلَيْهِمْ إِبْلِيسُ ظَنَّهُ فَاتَّبَعُوهُ إِلاَّ فَرِيقاً مِنَ الْمُؤْمِنِينَ

(آری) بیقین، ابلیس گمان خود را درباره آنها محقّق یافت که همگی از او پیروی کردند جز گروه اندکی از مؤمنان!

معنی کلمات و عبارات
«لَقَدْ صَدَّقَ عَلَیْهِمْ إِبْلِیسُ ظَنَّهُ»: ابلیس گمان و آرزوی خود را درباره ایشان واقعیّت بخشید. شیطان پنداری که درباره آنان داشت، محقّق یافت. «عَلَیْهِمْ»: واژه (عَلی) به معنی (فی) است. «ظَنَّهُ»: اشاره به آرزو و قصد ابلیس در حق انسانها، به هنگام طرد شیطان از آستانه یزدان است (نگا: اعراف / - ، حجر / - ).
نزول
نکات آیه
۱ - ابلیس، گمان خود را درباره گمراه کردن انسان ها، درباره قوم سبأ محقق شده یافت. «و لقد صدّق علیهم إبلیس ظنّه» در این که مرجع ضمیر «علیهم» آیا همه انسان ها هستند و یا قوم سبأ - که در آیات پیش از آنها سخن به میان آمده است - دو احتمال وجود دارد. برداشت یاد شده بنا بر احتمال دوم است. لازم به ذکر است که مراد از ظن ابلیس - چنان که مفسران نیز گفته اند - تصمیمى است که وى در اغواى مردم داشت و آن را اعلام کرده بود. ۲ - تصمیم ابلیس بر اغواى مردم، براساس علم و آگاهى نبود و صرفاً مبتنى بر گمان و حدس بود. «و لقد صدّق علیهم إبلیس ظنّه» تعبیر «راست یافت ابلیس گمانش را...» نشانگر این است که در بدو امر، چنین تصدیقى براى او وجود نداشت و صرفاً حدس و گمان بوده است. ۳ - با پیروى مردم از ابلیس، او گمان و حدسش را درباره اغواى مردم تحقق یافته دید. «و لقد صدّق علیهم إبلیس ظنّه فاتّبعوه» ۴ - جز گروهى از مؤمنان، همه از ابلیس و دعوت او پیروى کردند. «فاتّبعوه إلاّ فریقًا من المؤمنین» ۵ - همه مردم سبأ، جز گروهى از مؤمنان، از ابلیس تبعیت کردند. «فاتّبعوه إلاّ فریقًا من المؤمنین» در صورتى که ضمیر فاعلى «اتّبعوا» مردم سبأ باشند، استثنا متصل خواهد بود و بر نکته یاد شده دلالت خواهد کرد. ۶ - گروهى از سباییان، مردمانى مؤمن بودند. «فاتّبعوه إلاّ فریقًا من المؤمنین» ۷ - در میان مؤمنان نیز افرادى وجود دارند که از ابلیس پیروى مى کنند. «فاتّبعوه إلاّ فریقًا من المؤمنین» برداشت یاد شده مبتنى بر تبعیضى بودن «من» در «من المؤمنین» است. ۸ - بیشتر مردم، از ابلیس پیروى مى کنند. «فاتّبعوه إلاّ فریقًا من المؤمنین» ۹ - ابلیس، عامل کفران مردم سبأ و برانگیزنده آنان به ظلم به نفس «و لقد صدّق علیهم إبلیس ظنّه فاتّبعوه إلاّ فریقًا من المؤمنین» در عبارت «صدّق علیهم... ظنّه» ایجاز به حذف وجود دارد; براى این که صدق ظن، فرع بر دعوت و جواب مثبت دادن مردم است. بنابراین، معلوم مى شود که ابلیس از آنان خواسته و آنان نیز او را اجابت نموده و نعمت هاى خدا را کفران کرده اند.
تفسیر (۸)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۴۷)
  • شک در اخرت، عامل پیروی از شیطان+۱ آیه
  • کوشش شیطان برای بازداشتن مؤمنان از ایمان به اخرت+۱ آیه
  • عدم پیروی گروهی از مؤمنان از ابلیس
  • گمراهی اکثر انسانها در پی اغواگری ابلیس+۱ آیه
  • ایمان، موجب رهایی انسان از اغوای ابلیس+۱ آیه
  • ابلیس، وسیلهای برای امتحان و شناخت مؤمنان از غیر انان+۱ آیه
  • پیروی تابعان ابلیس از وی براساس اختیار و تصمیم خود انان+۱ آیه
  • پیروی تردیدکنندگان در اخرت از ابلیس+۱ آیه
  • پیروی بیشتر قوم سبا از ابلیس+۱ آیه
  • تحقق پیشبینی ابلیس، مبنی بر پیروی کردن اکثر انسانها از وی
  • به تحقق پیوستن تهدید ابلیس در مورد اغوا کردن اکثر انسانها و پیروی نکردن مؤمنان از وی+۱ آیه
  • بیاعتقادی به اخرت، زمینهساز سلطه ابلیس+۱ آیه
  • ایمان عامل مصونیّت از سلطه ابلیس+۱ آیه
  • تصمیم ابلیس به اغوای مردم مبتنی بر ظن و گمان
  • تحقق ظن ابلیس در مورد پیروی انسانها از او
  • ناتوانی ابلیس در گمراه کردن همه انسانها+۷ آیه
  • اگاهی ابلیس به پیدایش نسلهایی از ادم(علیه السلام)و اغواپذیری اکثر انان+۱۱ آیه
  • پیروی نکردن مؤمنان از ابلیس
  • پیروی اکثریّت قوم سبا از پندارهای فریبنده ابلیس+۱ آیه
  • مؤمن بودن اقلّیّتی از قوم سبا+۱ آیه
  • پیروی نکردن اقلّیّت مؤمن قوم سبا از ابلیس+۱ آیه
  • پیروی اکثریّت قوم سبا از ابلیس+۱ آیه
  • تحقّق یافتن گمان ابلیس (اغواپذیری بیشتر انسانها) درباره بیشتر قوم سبا+۱ آیه
  • ظلم اکثریّت قوم سبا به خویشتن+۲ آیه
  • پیروی برخی انسانها از شیطان
  • وجوب ایمان به اخرت+۱ آیه
  • تحقّق گمان ابلیس، درباره اغواپذیری قوم سبا+۱ آیه
  • جدا شدن مؤمنان به اخرت، از شک کنندگان در ان، فلسفه امتحان قوم سبا، با گرفتاری انان به شیطان+۲ آیه
  • شک و تردید برخی مردم سبا، نسبت به اخرت+۲ آیه
  • اعتقاد گروهی از مردم سبا به اخرت+۲ آیه
  • پیروی اکثریّت قوم سبا، از شیطان+۱ آیه
  • پیروی قوم سبا از ابلیس، از روی خواست و اختیار خود+۲ آیه
  • افراد مؤمن، در میان قوم سبا+۱ آیه
  • مصونیّت مؤمنان قوم سبا، از اغواگری شیطان+۱ آیه
  • جداسازی و تشخیص مؤمنان به اخرت، از تردیدکنندگان در ان، فلسفه قدرت اضلال ابلیس+۱ آیه
  • تحقّق گمان ابلیس درباره گمراه شدن بسیاری از افراد قوم سبا، با پیروی از او+۱ آیه
  • ایمان، مانع پیروی از شیطان و بازدارنده ادمی از گمراهی+۱ آیه
  • ظلم اکثریّت افراد جامعه، زمینه ساز هلاکت و عذاب الهی+۲ آیه
  • ابلیس، عامل کفران مردم سبا و برانگیزنده انان به ظلم به نفس+۱ آیه
  • ابلیس، عامل کفران نعمت مردم سبا و برانگیزاننده انان به ظلم+۱ آیه
  • تحقّق ظنّ ابلیس به گمراه کردن انسانها، درباره قوم سبا+۱ آیه
  • تصمیم ابلیس بر اغوای مردم، صرفاً مبتنی بر ظنّ و گمان
  • کفرورزی اکثر قوم سبا و پیروی انان از ابلیس+۱ آیه
  • مردمانی با ایمان، در میان قوم سبا+۱ آیه
  • ابلیس، عامل کفران مردم سبا و برانگیزنده انان به ظلم به نفس+۲ آیه
  • ولایت ابلیس بر پیروان گمراه خود+۵ آیه
  • انکار اخرت و شک در ان زمینهساز ولایت ابلیس بر ادمی+۱ آیه
واژه‌ها