سوره سبأ(سبإ)، آیه ۲۱ · جزء ۲۲ · صفحه ۴۳۰
وَ مَا كَانَ لَهُ عَلَيْهِمْ مِنْ سُلْطَانٍ إِلاَّ لِنَعْلَمَ مَنْ يُؤْمِنُ بِالْآخِرَةِ مِمَّنْ هُوَ مِنْهَا فِي شَكٍ وَ رَبُّكَ عَلَى كُلِ شَيْءٍ حَفِيظٌ
او سلطه بر آنان نداشت جز برای اینکه مؤمنان به آخرت را از آنها که در شکّ هستند باز شناسیم؛ و پروردگار تو، نگاهبان همه چیز است!
معنی کلمات و عبارات
«سُلْطَانٍ»: سلطه و قدرت و استیلاء. «لِنَعْلَمَ»: (نگا: بقره / آلعمران / و و مائده / ، کهف / ). «حَفِیظٌ»: (نگا: هود / ).
نزول
سال ۱۱ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۱ رویداد)
نکات آیه
۱ - تبعیت مردم از ابلیس، به خاطر سلطه او بر آنان نیست. «فاتّبعوه ... و ما کان له علیهم من سلطن»
۲ - ابلیس، سلطه گریزناپذیر بر مردم ندارد. «و ما کان له علیهم من سلطن»
۳ - پیروى تابعان ابلیس از وى، بر اساس اختیار و تصمیم خود آنان است. «فاتّبعوه ... و ما کان له علیهم من سلطن»
۴ - باورداران به آخرت، از ابلیس تبعیت نمى کنند. «فاتّبعوه ... و ما کان له علیهم من سلطن إلاّ لنعلم من یؤمن بالأخرة»
۵ - کسانى که درباره آخرت تردید دارند، از ابلیس پیروى مى کنند. «فاتّبعوه ... و ما کان له علیهم من سلطن إلاّ لنعلم من یؤمن بالأخرة ممّن هو منها فى شکّ»
۶ - بازشناسى و جداسازى مؤمنان معتقد به آخرت، از تردید داران درباره آن، فلسفه توانایى دادن به ابلیس در گمراه کردن مردم «و ما کان له علیهم من سلطن إلاّ لنعلم من یؤمن بالأخرة ممّن هو منها فى شکّ»
«نعلم» در این آیه، متضمن معناى تشخیص و تمییز است.
۷ - باور به آخرت، بازدارنده آدمى از القاپذیرى از ابلیس «و ما کان له علیهم من سلطن إلاّ لنعلم من یؤمن بالأخرة ممّن هو منها فى شکّ»
۸ - مبادى شک و معرفت، در اختیار خود انسان است. «إلاّ لنعلم من یؤمن بالأخرة ممّن هو منها فى شکّ»
از این که در آیه، شک و تردید مذموم شمرده شده و پى آمد آن، تبعیت از ابلیس معرفى گردیده است; نشان مى دهد که حصول چنین معرفتى براى انسان در اختیار خود او است. در غیر این صورت، نباید امر مذمومى باشد.
۹ - تردید - هرچند اندک - درباره اصول عقیده، درپى دارنده فاجعه اى عقیدتى و رفتارى «فاتّبعوه ... و ما کان له علیهم من سلطن إلاّ لنعلم ... ممّن هو منها فى شکّ»
تنوین «شکّ» براى تقلیل است و دلالت بر ناچیزى و اندکى دارد.
۱۰ - عقیده و رفتار، پیوندى وثیق باهم دارند. «فاتّبعوه ... إلاّ لنعلم من یؤمن بالأخرة ممّن هو منها فى شکّ»
خداوند متعال در ادامه بحث پیروى مردم از ابلیس، فلسفه وجودى او را بیان کرده و فرموده است: ما براى ابلیس سلطه اى قرار ندادیم و به منظور بازشناسى مؤمنان به آخرت از تردیدداران به آن [او را] قرار دادیم. این مطلب مى رساند که تردیدداران به آخرت از شیطان تبعیت کردند; یعنى، تردید درباره آخرت، در پیروى از شیطان ظهور کرد.
۱۱ - خداوند، بر هرچیزى نگهبان و حافظ است. «و ربّک على کلّ شىء حفیظ»
۱۲ - ربوبیت خداوند، مقتضى نگهبانى بر هر چیز است. «و ربّک على کلّ شىء حفیظ»
۱۳ - پیامبر(ص)، تحت ربوبیت و عنایت خاص خداوند «و ربّک»
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۲۱ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۰–۳۰ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۲۱ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۲۱ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۲۱ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۲۱ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۲۱ - تفسیر روان جاوید
آیات ۲۰–۲۵ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۲۱
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار سلطه ابلیسآثار شک به آخرتآثار شک در اصول دیناختیار پیروان ابلیسزمینه تشخیص مؤمنان به آخرتشک پیروان ابلیسعوامل انحطاط عقیدهفلسفه پیروی از ابلیسموانع اغواگری ابلیسفلسفه اغواگری ابلیسحفیظمحافظت از موجوداتسلطه ابلیسشک به آخرتپیروی از ابلیسزمینه شکمؤمنان به آخرتزمینه علمآثار ایمان به آخرتمربی محمدآثار عقیدهپایه های رفتارآسیب شناسی دینیاختیار انسانفضایل محمدآثار ربوبیت خداربوبیت خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۳۴)
- شیطان و وسوسههایش در دنیا، وسیلهای برای شناخت معتقدان به اخرت از غیر انان
- دنیا، عرصه ازمون برای شک یا ایمان به اخرت
- شک در اخرت، عامل پیروی از شیطان+۱ آیه
- کوشش شیطان برای بازداشتن مؤمنان از ایمان به اخرت+۱ آیه
- گمراهی اکثر انسانها در پی اغواگری ابلیس+۱ آیه
- ایمان، موجب رهایی انسان از اغوای ابلیس+۱ آیه
- ابلیس، وسیلهای برای امتحان و شناخت مؤمنان از غیر انان+۱ آیه
- پیروی تابعان ابلیس از وی براساس اختیار و تصمیم خود انان+۱ آیه
- پیروی تردیدکنندگان در اخرت از ابلیس+۱ آیه
- به تحقق پیوستن تهدید ابلیس در مورد اغوا کردن اکثر انسانها و پیروی نکردن مؤمنان از وی+۱ آیه
- اغواپذیری انسان زمینهساز سلطه ابلیس+۲ آیه
- بیاعتقادی به اخرت، زمینهساز سلطه ابلیس+۱ آیه
- ایمان عامل مصونیّت از سلطه ابلیس+۱ آیه
- اعتقاد به اخرت، موجب صیانت از سلطه ابلیس
- ناتوانی ابلیس در گمراه کردن همه انسانها+۵ آیه
- جدا شدن مؤمنان به اخرت از شککنندگان در ان، از اهداف امتحان قوم سبا+۱ آیه
- محمّد(صلی الله علیه واله) تحت تربیت خاصّ خداوند
- همه انسانها، تحت تربیت و ربوبیت خداوند+۴ آیه
- حفاظت گسترده خداوند، از جهان افرینش+۶ آیه
- وجوب ایمان به اخرت+۲ آیه
- حفاظت و نگهداری خداوند، از موجودات جهان+۶ آیه
- حفاظت موجودات جهان، نشان ربوبیّت خدا+۲ آیه
- جدا شدن مؤمنان به اخرت، از شک کنندگان در ان، فلسفه امتحان قوم سبا، با گرفتاری انان به شیطان+۲ آیه
- شک و تردید برخی مردم سبا، نسبت به اخرت+۲ آیه
- اعتقاد گروهی از مردم سبا به اخرت+۲ آیه
- پیروی قوم سبا از ابلیس، از روی خواست و اختیار خود+۲ آیه
- جداسازی و تشخیص مؤمنان به اخرت، از تردیدکنندگان در ان، فلسفه قدرت اضلال ابلیس+۱ آیه
- ایمان، مانع پیروی از شیطان و بازدارنده ادمی از گمراهی+۱ آیه
- جدا شدن صف مؤمنان و مجاهدان راستین از مدّعیان دروغین، از موارد علم فعلی خدا
- خداوند، اگاه به تمامی اعمال خوب و بد انسانها
- اعمال انسانها، تحت نظارت و اگاهی کامل خداوند+۱ آیه
- محمّد صلی الله علیه و اله، تحت تربیت خاصّ خداوند
- ولایت ابلیس بر پیروان گمراه خود+۵ آیه
- انکار اخرت و شک در ان زمینهساز ولایت ابلیس بر ادمی+۱ آیه