سُلْطَان

تکرارها: ۱۶

«سلطان» در اصل، از مادّه «سَلاطة» (بر وزن مقاله) به معنای قدرت بر مقهور ساختن دیگری، گرفته شده است. کلمه «سلطان» معنای اسم مصدری را دارد و به هر گونه «تسلط» اطلاق می شود، و به همین جهت به «دلیل» که باعث تسلط انسان بر دیگری است نیز «سلطان» گفته می شود. و گاهی به صاحبان قدرت نیز «سلطان» گفته می شود; ولی در سوره «نساء»، «سلطان» به همان معنای دلیل و حجت است. و از آنجا که دلیل و برهان، باعث پیروزی می شود، گاهی به آن «سلطان» گفته می شود. و در سوره «انعام» به همین معناست یعنی هیچ گونه دلیلی بر اجازه پرستش بت ها وجود ندارد و این در حقیقت مطلبی بود که هیچ بت پرستی نمی توانست آن را انکار کند; زیرا چنین دستوری باید از طریق عقل یا وحی و نبوت اعلام شود و هیچ یک از این دو وجود ندارد. اما «سلطان» در سوره «یونس» از کلمه «دلیل»، هم پرمعناتر، و هم رساتر است; زیرا دلیل به معنای راهنما است، اما سلطان به معنای چیزی است که انسان را بر طرف مقابل مسلّط می سازد، و متناسب موارد بحث و مجادله و گفتگو، و اشاره به دلیل کوبنده است. «سُلْطان» که به معنای تسلط است، گاهی در سلطه ظاهری و زمانی در سلطه منطقی به کار می رود. سلطه ای که مخالف را در بن بست قرار دهد، به گونه ای که هیچ راهی برای فرار نیابد! به نظر می رسد «سلطان» در سوره «هود» در همان معنای دوم به کار رفته، و آیات، اشاره به معجزات روشن موسی است (مفسران احتمالات دیگری نیز درباره این دو کلمه داده اند). درست است که «سُلْطان» به معنای چیزی است که مایه سلطه و پیروزی می گردد، ولی بعضی از مفسران، احتمال داده اند: «سلطان» در سوره «روم» به معنای فرشته ای است صاحب قدرت، که در این صورت تکلم به معنای حقیقی خواهد بود; یعنی ما فرشته ای که پیام آور شرک باشد، برای آنها نفرستادیم، تا با آنها در این زمینه سخن گوید. ولی تفسیر اول روشن تر است. === قاموس قرآن === دلیل و غلبه که عبارت اخرای تسلّط است [یونس:68]. شما را به اینکه می‏گوئید دلیلی نیست آیا به خدا نسبت می‏دهید آنچه را که نمی دانید. و مثل [حجر:42]. که در این آیه نیز به معنی تسلّط و غلبه است. دلیل و حجّت را از آن سلطان گویند که سبب غلبه و تسلّط است. دقّت در موارد استعمال سلطان نشان می‏دهد و دلیل به کار رفته است. سلطان گاهی در معجزه به کار رفته به عنوان آنکه سبب تسلط است نحو [مؤمنون:45]. «سُلْطانٍ مُبینٍ» بیان آیات است که معجزه‏ها بوده باشد. * [اعراف:71]. این تعبیر در چنر جمله آیه 40 یوسف و 23. نجم آمده است. مراد آن است که این نام گذاری و بت‏ها را معبود خواندن و آنها را دارای اثر و تصرف و تقرّب دانستن از جانب شما و پدرانتان است و خداوند به وسیله پیامبران در این باره دلیلی نازل نکرده و نفرموده که بتها تقرّب آورند. مراد از «اَسْماء» آن است مه اینها نام خالی اند و حقیقت ندارند و این که می‏گوئید: بت معبود و مقرّب است لفظ پوچی بیش نیست. تسلط شیطان‏ * [ابراهیم:22]. این سخن شیطان است که روز قیامت باغوا شدگان خواهد گفت بعنی: من بر شما تسلّطی نداشتم مگر آنکه من خواندم و شما دعوتم را پذیرفتید، پس مرا ملامت نکنید که چرا خواندم چون کار من آن بود و خودتان را ملامت کنید که چرا از من قبول کردید؟. مراد از سلطان تسلّطی است که شیطان بتواند مردم را به گناه مجبور کند. به صریح آیه شیطان چنین قدرتی ندارد و قدرت شیطان همان وسوسه و دعوت صرف است که در صورت اهمیّت ندادن منکوب خواهد شد. از این کلام و آیات دیگر که در زمینه است روشن خواهد شد. که قدرت او یکجانبه است و در صورت قبول مردم، مؤثّر می‏شود. [سباء:20-21]. مراد از سلطان در این آیه به قرینه آیه سابق همان تسلّط بر دعوت و وسوسه است می‏فرماید: شیطان از جانب خود این قدرت را هم نداشت و ما به او تفویض کردیم تا روشن کنیم کدام شخص به آخرت ایمان می‏آورد و کدام در شک است و اهمیّت نداده و از دعوت شیطان پیروی می‏کند و به تصریح این آیه تسلّط شیطان یک آزمون است. و ایضاً روشن می‏کند که ظنّ شیطان درباره اطاعت از وی درست در آمده است. * [حجر:39-42]. از این آیات نیز روشن است که تسلّط شیطان فقط بر تزیین اعمال قبیح است که در اثر آن مردم اغوا می‏شوندو ظاهراً غرض مفی چنین تسلّطی است و گرنه عباد مخلصین را نیز دعوت می‏کند ولی دعوت و تزیین او کارگر نمی‏شود. شیطان در این آیه فقط عباد خالص رااستثنا کرده که عبارت از انبیاء و ائمه و اوصیااند ولی ظاهر «اِنَّ عِبادی لَیْسَ لَکَ عَلَیْهِمْ سُلْطانٌ» آن است که تسلّط بر بندگان مؤمن نیز ندارد و آنها هم از وی پیروی نمی‏کنند و در صورت اشتباه فوراً جبران می‏نماید [اعراف:201]. مورد تصدیق قرآن در تسلّط شیطان فقط «اِلّا مَنِ اتَّبَعَکَ مِنَ الْغاوینَ» است [نحل:98-100]. آنانکه ایمان آورده و کار خود ره به خدا واگذار نموده‏اند شیطان را بر آنهاتسلّطی و دعوتی که سبب اغوا شود نیست. در سوره اسراء نیز مقداری از دعوت و اغواء را بیان فرموده سپس می‏فرماید: [اسراء:65]. رجوع شود به «شیطان». * [حاقة:29]. در مجمع از زجاج نقل کرده که‏ها در این کلمه برای وقف است یعنی حجّت و دلیل و یا تسلّطی که در دنیا داشتم از من فوت شد و رفت. نا گفته نماند سلطان در قرآن فقط به دو معنای دلیل و تسلّط آمده و در معنای دلیل و تسلّط آمده و در معنای شاه، خلیفه، والی، فرمانده به کار نرفته است. جوهری تصریح می‏کند که ان در این معنی جمع بسته نمی‏شود زیرا که جاری مجرای مصدر است . اطلاق آن بر حکومت و خلیفه و فرمانده به اعتبار تسلّطی است که آنهادارند چنانکه در نهج البلاغه و صحیفه سجّدیه و غیره آمده است. جمع آن به این اعتبار سلاطین است در اقرب گفته: اطلاق سلطنت بر حکومت و پادشاهی از کلام مولدین است.
۰۱۲۳۴۱۳۵۷۹۱۱۱۳۱۵۱۷۱۹۲۱۲۳سال ۱: ۰سال ۲: ۰سال ۳: ۲سال ۴: ۱سال ۵: ۱سال ۶: ۰سال ۷: ۰سال ۸: ۲سال ۹: ۲سال ۱۰: ۰سال ۱۱: ۲سال ۱۲: ۴سال ۱۳: ۰سال ۱۴: ۰سال ۱۵: ۰سال ۱۶: ۱سال ۱۷: ۱سال ۱۸: ۰سال ۱۹: ۰سال ۲۰: ۰سال ۲۱: ۰سال ۲۲: ۰سال ۲۳: ۰
اعراف · ۷۱

قَالَ قَدْ وَقَعَ عَلَيْكُمْ مِنْ رَبِّكُمْ رِجْسٌ وَ غَضَبٌ أَ تُجَادِلُونَنِي فِي أَسْمَاءٍ سَمَّيْتُمُوهَا أَنْتُمْ وَ آبَاؤُكُمْ مَا نَزَّلَ اللَّهُ بِهَا مِنْ سُلْطَانٍ فَانْتَظِرُوا إِنِّي مَعَكُمْ مِنَ الْمُنْتَظِرِينَ

گفت: «پلیدی و غضب پروردگارتان، شما را فرا گرفته است! آیا با من در مورد نامهایی مجادله می‌کنید که شما و پدرانتان 0بعنوان معبود و خدا، بر بتها) گذارده‌اید، در حالی که خداوند هیچ دلیلی درباره آن نازل نکرده است؟! پس شما منتظر باشید، من هم با شما انتظار می‌کشم! (شما انتظار شکست من، و من انتظار عذاب الهی برای شما!)»

یونس · ۶۸

قَالُوا اتَّخَذَ اللَّهُ وَلَداً سُبْحَانَهُ هُوَ الْغَنِيُ لَهُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَ مَا فِي الْأَرْضِ إِنْ عِنْدَكُمْ مِنْ سُلْطَانٍ بِهٰذَا أَ تَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ مَا لاَ تَعْلَمُونَ

گفتند: «خداوند فرزندی برای خود انتخاب کرده است»! (از هر عیب و نقص و احتیاجی) منزه است! او بی‌نیاز است! از آن اوست آنچه در آسمانها و آنچه در زمین است! شما هیچ‌گونه دلیلی بر این ادعا ندارید! آیا به خدا نسبتی می‌دهید که نمی‌دانید؟!

هود · ۹۶

وَ لَقَدْ أَرْسَلْنَا مُوسَى بِآيَاتِنَا وَ سُلْطَانٍ مُبِينٍ

ما، موسی را با آیات خود و دلیل آشکاری فرستادیم...

یوسف · ۴۰

مَا تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِهِ إِلاَّ أَسْمَاءً سَمَّيْتُمُوهَا أَنْتُمْ وَ آبَاؤُكُمْ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ بِهَا مِنْ سُلْطَانٍ إِنِ الْحُكْمُ إِلاَّ لِلَّهِ أَمَرَ أَلاَّ تَعْبُدُوا إِلاَّ إِيَّاهُ ذٰلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ وَ لٰكِنَ أَكْثَرَ النَّاسِ لاَ يَعْلَمُونَ

این معبودهایی که غیر از خدا می‌پرستید، چیزی جز اسمهائی (بی‌مسمّا) که شما و پدرانتان آنها را خدا نامیده‌اید، نیست؛ خداوند هیچ دلیلی بر آن نازل نکرده؛ حکم تنها از آن خداست؛ فرمان داده که غیر از او را نپرستید! این است آیین پابرجا؛ ولی بیشتر مردم نمی‌دانند!

ابراهیم · ۲۲

وَ قَالَ الشَّيْطَانُ لَمَّا قُضِيَ الْأَمْرُ إِنَ اللَّهَ وَعَدَكُمْ وَعْدَ الْحَقِ وَ وَعَدْتُكُمْ فَأَخْلَفْتُكُمْ وَ مَا كَانَ لِي عَلَيْكُمْ مِنْ سُلْطَانٍ إِلاَّ أَنْ دَعَوْتُكُمْ فَاسْتَجَبْتُمْ لِي فَلاَ تَلُومُونِي وَ لُومُوا أَنْفُسَكُمْ مَا أَنَا بِمُصْرِخِكُمْ وَ مَا أَنْتُمْ بِمُصْرِخِيَ إِنِّي كَفَرْتُ بِمَا أَشْرَكْتُمُونِ مِنْ قَبْلُ إِنَ الظَّالِمِينَ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ

و شیطان، هنگامی که کار تمام می‌شود، می‌گوید: «خداوند به شما وعده حق داد؛ و من به شما وعده (باطل) دادم، و تخلّف کردم! من بر شما تسلّطی نداشتم، جز اینکه دعوتتان کردم و شما دعوت مرا پذیرفتید! بنابر این، مرا سرزنش نکنید؛ خود را سرزنش کنید! نه من فریادرس شما هستم، و نه شما فریادرس من! من نسبت به شرک شما درباره خود، که از قبل داشتید، (و اطاعت مرا همردیف اطاعت خدا قرار دادید) بیزار و کافرم!» مسلّماً ستمکاران عذاب دردناکی دارند!

حجر · ۴۲

إِنَ عِبَادِي لَيْسَ لَكَ عَلَيْهِمْ سُلْطَانٌ إِلاَّ مَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْغَاوِينَ

که بر بندگانم تسلّط نخواهی یافت؛ مگر گمراهانی که از تو پیروی می‌کنند؛

نحل · ۹۹

إِنَّهُ لَيْسَ لَهُ سُلْطَانٌ عَلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَلَى رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ

چرا که او، بر کسانی که ایمان دارند و بر پروردگارشان توکّل می‌کنند، تسلّطی ندارد.

اسراء · ۶۵

إِنَ عِبَادِي لَيْسَ لَكَ عَلَيْهِمْ سُلْطَانٌ وَ كَفَى بِرَبِّكَ وَكِيلاً

(اما بدان) تو هرگز سلطه‌ای بر بندگان من، نخواهی یافت (و آنها هیچ‌گاه به دام تو گرفتار نمی‌شوند)! همین قدر کافی است که پروردگارت حافظ آنها باشد.»

مؤمنون · ۴۵

ثُمَ أَرْسَلْنَا مُوسَى وَ أَخَاهُ هَارُونَ بِآيَاتِنَا وَ سُلْطَانٍ مُبِينٍ

سپس موسی و برادرش هارون را با آیات خود و دلیلی روشن فرستادیم...

سبأ · ۲۱

وَ مَا كَانَ لَهُ عَلَيْهِمْ مِنْ سُلْطَانٍ إِلاَّ لِنَعْلَمَ مَنْ يُؤْمِنُ بِالْآخِرَةِ مِمَّنْ هُوَ مِنْهَا فِي شَكٍ وَ رَبُّكَ عَلَى كُلِ شَيْ‌ءٍ حَفِيظٌ

او سلطه بر آنان نداشت جز برای اینکه مؤمنان به آخرت را از آنها که در شکّ هستند باز شناسیم؛ و پروردگار تو، نگاهبان همه چیز است!

صافات · ۳۰

وَ مَا كَانَ لَنَا عَلَيْكُمْ مِنْ سُلْطَانٍ بَلْ كُنْتُمْ قَوْماً طَاغِينَ

ما هیچ گونه سلطه‌ای بر شما نداشتیم، بلکه شما خود قومی طغیانگر بودید!

صافات · ۱۵۶

أَمْ لَكُمْ سُلْطَانٌ مُبِينٌ

یا شما دلیل روشنی در این باره دارید؟

غافر · ۲۳

وَ لَقَدْ أَرْسَلْنَا مُوسَى بِآيَاتِنَا وَ سُلْطَانٍ مُبِينٍ

ما موسی را با آیات خود و دلیل روشن فرستادیم...

غافر · ۳۵

الَّذِينَ يُجَادِلُونَ فِي آيَاتِ اللَّهِ بِغَيْرِ سُلْطَانٍ أَتَاهُمْ كَبُرَ مَقْتاً عِنْدَ اللَّهِ وَ عِنْدَ الَّذِينَ آمَنُوا كَذٰلِكَ يَطْبَعُ اللَّهُ عَلَى كُلِ قَلْبِ مُتَكَبِّرٍ جَبَّارٍ

همانها که در آیات خدا بی‌آنکه دلیلی برایشان آمده باشد به مجادله برمی‌خیزند؛ (این کارشان) خشم عظیمی نزد خداوند و نزد آنان که ایمان آورده‌اند به بار می‌آورد؛ این گونه خداوند بر دل هر متکبّر جبّاری مُهر می‌نهد!»

غافر · ۵۶

إِنَ الَّذِينَ يُجَادِلُونَ فِي آيَاتِ اللَّهِ بِغَيْرِ سُلْطَانٍ أَتَاهُمْ إِنْ فِي صُدُورِهِمْ إِلاَّ كِبْرٌ مَا هُمْ بِبَالِغِيهِ فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ

کسانی که در آیات خداوند بدون دلیلی که برای آنها آمده باشد ستیزه‌جویی می‌کنند، در سینه‌هایشان فقط تکبّر (و غرور) است، و هرگز به خواسته خود نخواهند رسید، پس به خدا پناه بر که او شنوا و بیناست!

نجم · ۲۳

إِنْ هِيَ إِلاَّ أَسْمَاءٌ سَمَّيْتُمُوهَا أَنْتُمْ وَ آبَاؤُكُمْ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ بِهَا مِنْ سُلْطَانٍ إِنْ يَتَّبِعُونَ إِلاَّ الظَّنَ وَ مَا تَهْوَى الْأَنْفُسُ وَ لَقَدْ جَاءَهُمْ مِنْ رَبِّهِمُ الْهُدَى

اینها فقط نامهایی است که شما و پدرانتان بر آنها گذاشته‌اید (نامهایی بی‌محتوا و اسمهایی بی مسمّا)، و هرگز خداوند دلیل و حجتی بر آن نازل نکرده؛ آنان فقط از گمانهای بی‌اساس و هوای نفس پیروی می‌کنند در حالی که هدایت از سوی پروردگارشان برای آنها آمده است!