وَ السَّمَاءِ ذَاتِ الْبُرُوجِ
سوگند به آسمان که دارای برجهای بسیار است،
سورة البروج
مکه · ۲۲ آیه· ترتیب نزول ۲۷
معرفی سوره بروج (تفسیر نمونه)
اين سوره در مکه نازل شده و داراى ۲۲ آيه است
محتواى سوره و فضيلت آن
مؤ منان در مکه مخصوصا در آغاز دعوت پيامبر (صلى اللّه عليه و آله و سلّم ) سخت در رنج و فشار بودند، و دائما از طرف دشمنان شکنجه هاى روحى و جسمى مى شدند تا از ايمان خود بازگردند، گروهى مقاومت کرده ، و بعضى از افراد ضعيف تسليم مى شدند، و باز مى گشتند.
با توجه به اينکه اين سوره از سوره هاى مکى است چنين به نظر مى رسد که هدف اصلى تقويت روحيه مؤ منان در برابر اين جريان و تشويق آنان به پايمردى و استقامت است .
و در همين رابطه در اين سوره داستان «اصحاب اخدود» را نقل مى کند، همانها که خندقها کندند و آتشهاى عظيمى در آن افروختند، و مؤ منان را تهديد به شکنجه با آتش کردند، گروهى را زنده زنده در آتش سوزاندند، اما آنها از ايمانشان بازنگشتند.
در قسمت ديگرى از اين سوره کافرانى را که مؤ منان را تحت فشار قرار مى دهند سخت مورد حمله قرار داده و آنها را به عذاب سوزان جهنم تهديد مى کند، در حالى که مؤ منان را بشارت به باغهاى پرنعمت بهشتى مى دهد.
در مقطع بعد آنها را به گذشته تاريخ باز مى گرداند، و داستان فرعون و ثمود و اقوام زورمند و گردنکش را در برابر ديدگانشان مجسم مى سازد که چگونه در مقابل فرمان عذاب الهى به زانو درآمدند و نابود شدند، تا کفار مکه که نسبت به آنها قدرت ناچيزى داشتند حساب خود را بکنند، و هم مايه تسلى خاطر پيامبر (صلى اللّه عليه و آله و سلّم ) و مؤ منان بوده باشد.
و در آخرين مقطع سوره اشاره به عظمت قرآن مجيد و اهميت فوق العاده اين وحى الهى مى کند، و سوره را با آن پايان مى دهد.
رويهمرفته اين سوره ، سوره استقامت و پايمردى و شکيبايى در برابر فشارهايى است که از ظالمان و مستکبران بر مؤ منان وارد مى شود، و در لابلاى آيات آن وعده نصرت الهى نهفته است .
نامگذارى اين سوره به سوره «بروج » به تناسب سوگندى است که در آيه اول آمده است .
در فضيلت اين سوره همين بس که در حديثى از پيغمبر اکرم (صلى اللّه عليه و آله و سلّم ) مى خوانيم : من قراء هذه السورة اعطاه الله من الاجر بعدد کل من اجتمع فى جمعة و کل من اجتمع يوم عرفه عشر حسنات ، و قرائتها تنجى من المخاوف و الشدائد: ((هر کس اين سوره را بخواند خداوند به تعداد تمام کسانى که در نماز جمعه اجتماع مى کنند، و تمام کسانى که روز عرفه (در عرفات ) جمع مى شوند، ده حسنه به او مى دهد، و تلاوت آن انسان را از ترسها و شدائد رهايى مى بخشد)).
با توجه به اينکه يکى از تفسيرهاى آيه «و شاهد و مشهود» روز جمعه و روز عرفه است ، و نيز با توجه به اينکه سوره حکايت از مقاومت شديد مؤ منان پيشين در برابر شدائد و فشارها مى کند، تناسب اين پاداشها با محتواى سوره روشن مى شود، و در ضمن نشان مى دهد که اينهمه اجر و پاداش از آن کسانى است که آن را بخوانند و در آن بينديشند و سپس عمل کنند.
تفسیر نمونه، جلد ۲۶، صفحه ۳۲۴
تفسیر المیزان، برگزیده تفسیر نمونه، تفسیر نور، نکته‌های تفسیر نور، پیام‌های تفسیر نور، تفسیر اثنی عشری، تفسیر روان جاوید، تفسیر اطیب البیان
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ
وَ الْيَوْمِ الْمَوْعُودِ
و سوگند به آن روز موعود،
وَ شَاهِدٍ وَ مَشْهُودٍ
و سوگند به «شاهد» و «مشهود»! [«شاهد»: پیامبر و گواهان اعمال، و «مشهود»: اعمال امّت است]
قُتِلَ أَصْحَابُ الْأُخْدُودِ
مرگ بر شکنجه‌گران صاحب گودال (آتش)،
النَّارِ ذَاتِ الْوَقُودِ
آتشی عظیم و شعله‌ور!
إِذْ هُمْ عَلَيْهَا قُعُودٌ
هنگامی که در کنار آن نشسته بودند،
وَ هُمْ عَلَى مَا يَفْعَلُونَ بِالْمُؤْمِنِينَ شُهُودٌ
و آنچه را با مؤمنان انجام می‌دادند (با خونسردی و قساوت) تماشا می‌کردند!
وَ مَا نَقَمُوا مِنْهُمْ إِلاَّ أَنْ يُؤْمِنُوا بِاللَّهِ الْعَزِيزِ الْحَمِيدِ
آنها هیچ ایرادی بر مؤمنان نداشتند جز اینکه به خداوند عزیز و حمید ایمان آورده بودند؛
الَّذِي لَهُ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ وَ اللَّهُ عَلَى كُلِ شَيْ‌ءٍ شَهِيدٌ
همان کسی که حکومت آسمانها و زمین از آن اوست و خداوند بر همه چیز گواه است!
إِنَ الَّذِينَ فَتَنُوا الْمُؤْمِنِينَ وَ الْمُؤْمِنَاتِ ثُمَ لَمْ يَتُوبُوا فَلَهُمْ عَذَابُ جَهَنَّمَ وَ لَهُمْ عَذَابُ الْحَرِيقِ
کسانی که مردان و زنان باایمان را شکنجه دادند سپس توبه نکردند، برای آنها عذاب دوزخ و عذاب آتش سوزان است!
إِنَ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَهُمْ جَنَّاتٌ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ ذٰلِكَ الْفَوْزُ الْكَبِيرُ
و برای کسانی که ایمان آوردند و اعمال شایسته انجام دادند، باغهایی از بهشت است که نهرها زیر درختانش جاری است؛ و این نجات و پیروزی بزرگ است!
إِنَ بَطْشَ رَبِّكَ لَشَدِيدٌ
گرفتن قهرآمیز و مجازات پروردگارت به یقین بسیار شدید است!
إِنَّهُ هُوَ يُبْدِئُ وَ يُعِيدُ
اوست که آفرینش را آغاز می‌کند و بازمی‌گرداند،
وَ هُوَ الْغَفُورُ الْوَدُودُ
و او آمرزنده و دوستدار (مؤمنان) است،
ذُو الْعَرْشِ الْمَجِيدُ
صاحب عرش و دارای مجد و عظمت است،
فَعَّالٌ لِمَا يُرِيدُ
و آنچه را می‌خواهد انجام می‌دهد!
هَلْ أَتَاكَ حَدِيثُ الْجُنُودِ
آیا داستان لشکرها به تو رسیده است،
فِرْعَوْنَ وَ ثَمُودَ
لشکریان فرعون و ثمود؟!
بَلِ الَّذِينَ كَفَرُوا فِي تَكْذِيبٍ
ولی کافران پیوسته در تکذیب حقند،
وَ اللَّهُ مِنْ وَرَائِهِمْ مُحِيطٌ
و خداوند به همه آنها احاطه دارد!
بَلْ هُوَ قُرْآنٌ مَجِيدٌ
(این آیات، سحر و دروغ نیست،) بلکه قرآن باعظمت است...
فِي لَوْحٍ مَحْفُوظٍ
که در لوح محفوظ جای دارد!