الْحَاقَّةُ
(روز رستاخیز) روزی است که مسلّماً واقع می‌شود!
سورة الحاقة
مکه · ۵۲ آیه· ترتیب نزول ۷۸
معرفی سوره حاقه (تفسیر نمونه)
اين سوره در مکه نازل شده و داراى ۵۲ آيه است
محتواى سوره حاقه
مباحث اين سوره بر سه محور دور مى زند.
«محور اول » که مهمترين محورهاى بحث اين سوره است مسائل مربوط به قيامت و بسيارى از خصوصيات آن مى باشد، و لذا سه نام از نامهاى قيامت يعنى «حاقه » و «قارعه » و «واقعه » در اين سوره آمده است .
«محور دوم » بحثهائى است که پيرامون سرنوشت اقوام کافر پيشين ، مخصوصا قوم عاد و ثمود و فرعون ، مى باشد که مشتمل بر انذارهاى قوى و مؤ کدى است براى همه کافران و منکران قيامت .
«محور سوم » بحثهائى است پيرامون عظمت قرآن و مقام پيامبر (صلى اللّه عليه و آله و سلّم ) و کيفر تکذيب کنندگان .
فضيلت تلاوت اين سوره
در حديثى از پيغمبر گرامى اسلام مى خوانيم : من قراء سورة الحاقه حاسبه الله حسابا يسيرا: «کسى که سوره حاقه را بخواند خداوند حساب او را در قيامت آسان مى کند».
و در حديث ديگرى از امام باقر (عليه السلام ) آمده است : اکثروا من قرائة الحاقة ، فان قرائتها فى الفرائض و النوافل من الايمان بالله و رسوله ، و لم يسلب قارئها دينه حتى يلقى الله : «سوره حاقه را بسيار تلاوت کنيد چرا که قرائت آنها در فرائض و نوافل نشانه ايمان به خدا و رسول او است ، و کسى که آن را بخواند دينش محفوظ مى ماند تا به لقاءالله بپيوندد».
تفسیر نمونه، جلد ۲۴، صفحه ۴۳۳
تفسیر المیزان، برگزیده تفسیر نمونه، تفسیر نور، نکته‌های تفسیر نور، پیام‌های تفسیر نور، تفسیر اثنی عشری، تفسیر روان جاوید، تفسیر اطیب البیان
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ
مَا الْحَاقَّةُ
چه روز واقع شدنی!
وَ مَا أَدْرَاكَ مَا الْحَاقَّةُ
و تو چه می‌دانی آن روز واقع شدنی چیست؟!
كَذَّبَتْ ثَمُودُ وَ عَادٌ بِالْقَارِعَةِ
قوم «ثمود» و «عاد» عذاب کوبنده الهی را انکار کردند (و نتیجه شومش را دیدند)!
فَأَمَّا ثَمُودُ فَأُهْلِكُوا بِالطَّاغِيَةِ
امّا قوم «ثمود» با عذابی سرکش هلاک شدند!
وَ أَمَّا عَادٌ فَأُهْلِكُوا بِرِيحٍ صَرْصَرٍ عَاتِيَةٍ
و امّا قوم «عاد» با تندبادی طغیانگر و سرد و پرصدا به هلاکت رسیدند،
سَخَّرَهَا عَلَيْهِمْ سَبْعَ لَيَالٍ وَ ثَمَانِيَةَ أَيَّامٍ حُسُوماً فَتَرَى الْقَوْمَ فِيهَا صَرْعَى كَأَنَّهُمْ أَعْجَازُ نَخْلٍ خَاوِيَةٍ
(خداوند) این تندباد بنیان‌کن را هفت شب و هشت روز پی در پی بر آنها مسلّط ساخت، (و اگر آنجا بودی) می‌دیدی که آن قوم همچون تنه‌های پوسیده و تو خالی درختان نخل در میان این تند باد روی زمین افتاده و هلاک شده‌اند!
فَهَلْ تَرَى لَهُمْ مِنْ بَاقِيَةٍ
آیا کسی از آنها را باقی می‌بینی؟!
وَ جَاءَ فِرْعَوْنُ وَ مَنْ قَبْلَهُ وَ الْمُؤْتَفِكَاتُ بِالْخَاطِئَةِ
و فرعون و کسانی که پیش از او بودند و همچنین اهل شهرهای زیر و رو شده [=قوم لوط] مرتکب گناهان بزرگ شدند،
فَعَصَوْا رَسُولَ رَبِّهِمْ فَأَخَذَهُمْ أَخْذَةً رَابِيَةً
و با فرستاده پروردگارشان مخالفت کردند؛ و خداوند (نیز) آنها را به عذاب شدیدی گرفتار ساخت!
إِنَّا لَمَّا طَغَى الْمَاءُ حَمَلْنَاكُمْ فِي الْجَارِيَةِ
و هنگامی که آب طغیان کرد، ما شما را سوار بر کشتی کردیم،
لِنَجْعَلَهَا لَكُمْ تَذْكِرَةً وَ تَعِيَهَا أُذُنٌ وَاعِيَةٌ
تا آن را وسیله تذکّری برای شما قرار دهیم و گوشهای شنوا آن را دریابد و بفهمد.
فَإِذَا نُفِخَ فِي الصُّورِ نَفْخَةٌ وَاحِدَةٌ
به محض اینکه یک بار در «صور» دمیده شود،
وَ حُمِلَتِ الْأَرْضُ وَ الْجِبَالُ فَدُكَّتَا دَكَّةً وَاحِدَةً
و زمین و کوه‌ها از جا برداشته شوند و یکباره در هم کوبیده و متلاشی گردند،
فَيَوْمَئِذٍ وَقَعَتِ الْوَاقِعَةُ
در آن روز «واقعه عظیم» روی می‌دهد،
وَ انْشَقَّتِ السَّمَاءُ فَهِيَ يَوْمَئِذٍ وَاهِيَةٌ
و آسمان از هم می‌شکافد و سست می‌گردد و فرومی‌ریزد!
وَ الْمَلَكُ عَلَى أَرْجَائِهَا وَ يَحْمِلُ عَرْشَ رَبِّكَ فَوْقَهُمْ يَوْمَئِذٍ ثَمَانِيَةٌ
فرشتگان در اطراف آسمان قرارمی‌گیرند (و برای انجام مأموریتها آماده می‌شوند)؛ و آن روز عرش پروردگارت را هشت فرشته بر فراز همه آنها حمل می‌کنند!
يَوْمَئِذٍ تُعْرَضُونَ لاَ تَخْفَى مِنْكُمْ خَافِيَةٌ
در آن روز همگی به پیشگاه خدا عرضه می‌شوید و چیزی از کارهای شما پنهان نمی‌ماند!
فَأَمَّا مَنْ أُوتِيَ كِتَابَهُ بِيَمِينِهِ فَيَقُولُ هَاؤُمُ اقْرَءُوا كِتَابِيَهْ
پس کسی که نامه اعمالش را به دست راستش دهند (از شدّت شادی و مباهات) فریاد می‌زند که: «(ای اهل محشر!) نامه اعمال مرا بگیرید و بخوانید!
إِنِّي ظَنَنْتُ أَنِّي مُلاَقٍ حِسَابِيَهْ
من یقین داشتم که (قیامتی در کار است و) به حساب اعمالم می‌رسم!»
فَهُوَ فِي عِيشَةٍ رَاضِيَةٍ
او در یک زندگی (کاملاً) رضایتبخش قرار خواهد داشت،
فِي جَنَّةٍ عَالِيَةٍ
در بهشتی عالی،
قُطُوفُهَا دَانِيَةٌ
که میوه هایش در دسترس است!
كُلُوا وَ اشْرَبُوا هَنِيئاً بِمَا أَسْلَفْتُمْ فِي الْأَيَّامِ الْخَالِيَةِ
(و به آنان گفته می‌شود:) بخورید و بیاشامید گوارا در برابر اعمالی که در ایّام گذشته انجام دادید!
وَ أَمَّا مَنْ أُوتِيَ كِتَابَهُ بِشِمَالِهِ فَيَقُولُ يَا لَيْتَنِي لَمْ أُوتَ كِتَابِيَهْ
امّا کسی که نامه اعمالش را به دست چپش بدهند می‌گوید: «ای کاش هرگز نامه اعمالم را به من نمی‌دادند.
وَ لَمْ أَدْرِ مَا حِسَابِيَهْ
و نمی‌دانستم حساب من چیست!
يَا لَيْتَهَا كَانَتِ الْقَاضِيَةَ
ای کاش مرگم فرا می‌رسید!
مَا أَغْنَى عَنِّي مَالِيَهْ
مال و ثروتم هرگز مرا بی‌نیاز نکرد،
هَلَكَ عَنِّي سُلْطَانِيَهْ
قدرت من نیز از دست رفت!»
خُذُوهُ فَغُلُّوهُ
او را بگیرید و دربند و زنجیرش کنید!
ثُمَ الْجَحِيمَ صَلُّوهُ
سپس او را در دوزخ بیفکنید!
ثُمَ فِي سِلْسِلَةٍ ذَرْعُهَا سَبْعُونَ ذِرَاعاً فَاسْلُكُوهُ
بعد او را به زنجیری که هفتاد ذراع است ببندید؛
إِنَّهُ كَانَ لاَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ الْعَظِيمِ
چرا که او هرگز به خداوند بزرگ ایمان نمی‌آورد،
وَ لاَ يَحُضُ عَلَى طَعَامِ الْمِسْكِينِ
و هرگز مردم را بر اطعام مستمندان تشویق نمی‌نمود؛
فَلَيْسَ لَهُ الْيَوْمَ هَاهُنَا حَمِيمٌ
از این رو امروز هم در اینجا یار مهربانی ندارد،
وَ لاَ طَعَامٌ إِلاَّ مِنْ غِسْلِينٍ
و نه طعامی، جز از چرک و خون!
لاَ يَأْكُلُهُ إِلاَّ اْخَاطِئُونَ
غذایی که جز خطاکاران آن را نمی‌خورند!
فَلاَ أُقْسِمُ بِمَا تُبْصِرُونَ
سوگند به آنچه می‌بینید،
وَ مَا لاَ تُبْصِرُونَ
و آنچه نمی‌بینید،
إِنَّهُ لَقَوْلُ رَسُولٍ كَرِيمٍ
که این قرآن گفتار رسول بزرگواری است،
وَ مَا هُوَ بِقَوْلِ شَاعِرٍ قَلِيلاً مَا تُؤْمِنُونَ
و گفته شاعری نیست، امّا کمتر ایمان می‌آورید!
وَ لاَ بِقَوْلِ كَاهِنٍ قَلِيلاً مَا تَذَكَّرُونَ
و نه گفته کاهنی، هر چند کمتر متذکّر می‌شوید!
تَنْزِيلٌ مِنْ رَبِ الْعَالَمِينَ
کلامی است که از سوی پروردگار عالمیان نازل شده است!
وَ لَوْ تَقَوَّلَ عَلَيْنَا بَعْضَ الْأَقَاوِيلِ
اگر او سخنی دروغ بر ما می‌بست،
لَأَخَذْنَا مِنْهُ بِالْيَمِينِ
ما او را با قدرت می‌گرفتیم،
ثُمَ لَقَطَعْنَا مِنْهُ الْوَتِينَ
سپس رگ قلبش را قطع می‌کردیم،
فَمَا مِنْكُمْ مِنْ أَحَدٍ عَنْهُ حَاجِزِينَ
و هیچ کس از شما نمی‌توانست از (مجازات) او مانع شود!
وَ إِنَّهُ لَتَذْكِرَةٌ لِلْمُتَّقِينَ
و آن مسلّماً تذکری برای پرهیزگاران است!
وَ إِنَّا لَنَعْلَمُ أَنَ مِنْكُمْ مُكَذِّبِينَ
و ما می‌دانیم که بعضی از شما (آن را) تکذیب می‌کنید!
وَ إِنَّهُ لَحَسْرَةٌ عَلَى الْكَافِرِينَ
و آن مایه حسرت کافران است!
وَ إِنَّهُ لَحَقُ الْيَقِينِ
و آن یقین خالص است!
فَسَبِّحْ بِاسْمِ رَبِّكَ الْعَظِيمِ
حال که چنین است به نام پروردگار بزرگت تسبیح گوی!