آیه ۱ سوره ص

سوره ص، آیه ۱ · جزء ۲۳ · صفحه ۴۵۳

ص وَالْقُرْآنِ ذِي الذِّكْرِ

[[38 ~ SHAD (HURUF SHAD) Pendahuluan: Makkiyyah, 88 ayat ~ Surat yang diturunkan di Mekah dan berisikan 88 ayat ini memberikan gambaran tentang salah satu bentuk sikap keras kepala orang-orang musyrik yang menolak dakwah Nabi Muhammad saw., di samping sikap dengki mereka karena Muhammad memperoleh kehormatan sebagai rasul dan menerima wahyu al-Qur'ân. Di dalamnya dapat kita lihat, misalnya, bantahan terhadap ilusi-ilusi palsu yang mereka yakini benar, dan keterangan bahwa faktor yang mendorong mereka memerangi dakwah rasul adalah keyakinan palsu dan sikap mereka yang suka menentang dan berselisih. Kalau saja siksa Allah telah mereka alami, mereka pasti tidak akan bersikap seperti itu terhadap Rasulullah saw. Setelah itu, surat ini juga mengutarakan bahwa Allah telah memberikan contoh dari umat terdahulu agar dapat menjadi peringatan bagi mereka sehingga tidak lagi bersikap sombong dan ingkar. Juga agar hati Rasululllah tetap tegar dalam menyampaikan misi dakwah meskipun menemui banyak rintangan dan tipu daya dari orang-orang musyrik. Selain itu, juga agar Rasulullah bersyukur kepada Allah atas segala nikmat yang diberikan kepadanya seperti para nabi dan rasul lainnya. Disebutkan pula, setelah itu, balasan yang disediakan bagi orang-orang yang bertakwa berupa tempat kembali yang baik. Sedang orang-orang yang durhaka hanya akan kembali ke tempat yang teramat buruk. Kemudian Allah mengingatkan mereka apa yang pernah terjadi antara Adam a. s. dan musuhnya, Iblis, agar mereka mengetahui bahwa sikap sombong dan enggan mengikuti kebenaran adalah sifat Iblis. Sifat itulah yang membuatnya terusir dari rahmat Allah. Surat ini ditutup dengan pembatasan tugas Rasulullah saw., yaitu hanya sebatas menyampaikan misi dakwah. Untuk tugas itu Rasulullah tidak meminta upah sama sekali dari mereka. Tugas itu juga bukan atas dasar kemauan dirinya sendiri. Terakhir, juga dijelaskan bahwa al-Qur'ân adalah peringatan bagi semesta alam dan untuk diketahui kebenaran beritanya pada suatu saat.]] Shâd adalah huruf yang mengawali surat ini yang merupakan salah satu cara al-Qur'ân mengawali sebagian surat-suratnya dengan beberapa huruf fonemis. Aku bersumpah dengan al-Qur'ân yang mempunyai kemuliaan dan keagungan bahwa al-Qur'ân itu adalah benar dan tidak ada keraguan di dalamnya.

معنی کلمات و عبارات
«ص»: از حروف مقطّعه است (نگا: بقره / . «ذِی الذِّکْرِ»: پرآوازه. بزرگوار. یادآورنده. بیانگر. قرآن دارای صیت همه‌جا گیر و عظمت فراگیر بوده، و انسان را به یاد خدا و معاد می‌اندازد، و او را به ارزشهای وجودی خدا آشنا می‌گرداند، و با بیان آسمانی، ظلمات غفلت و پرده‌های فراموشکاری انسانی را کنار می‌زند. «وَالْقُرْآنِ ذِی الذِّکْرِ»: جمله قسمیّه است و جواب آن محذوف است و تقدیر چنین است: وَالْقُرْآنِ ذِی الذِّکْرِ، إِنَّکَ صَادِقٌ وَ إِنَّ هذَا الْکلامَ مُعْجِزٌ.
نزول

سال ۵ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال

شأن نزول: شأن نزول آیات ۱ تا ۸

محمد بن یعقوب کلینى بعد از چهار واسطه از جابر و او از امام باقر علیه‌السلام نقل نماید که فرمود: ابوجهل با افرادى از قریش نزد ابوطالب آمدند و گفتند: برادرزاده ات ما و خدایان ما را آزار می‌رساند. به او بگو که از خدایان ما دست بردارد ما نیز از خداى او دست برمی‌داریم. ابوطالب کس نزد پیامبر فرستاد و او را نزد خود طلبید. پیامبر نزد ابوطالب آمد، دید در نزد او مشرکین گرد آمده اند پس از ورود فرمود: السلام على من اتبع الهدى یعنى سلام و درود بر کسانى که از هدایت حق پیروى کنند سپس نزد ابوطالب نشست. ابوطالب گفتار ابوجهل را به وى گفت، پیامبر فرمود: من کارى به آن‌ها ندارم جز این که آنان را به کلمه اى که سیادت آنان در ذکر و گفتار آنست دعوت می‌کنم. ابوجهل گفت: آن کلمه کدام است، فرمود: بگویند لا اله الّا اللّه. ابوجهل با قریش پس از شنیدن آن انگشتان خود را در گوش‌هاى خویش فروبردند و گفتند: ما تا به حال چنین کلمه اى نشنیده ایم سپس این آیات نازل شد. ابن عباس گوید: ابوطالب مریض بود، قریش نزد او آمدند در حالتى که پیامبر در نزد وى بود قریش از دست محمد نزد ابوطالب زبان به شکایت گشودند. ابوطالب به پیامبر گفت: اى برادرزاده از اینان چه می‌خواهى؟ پیامبر گفت: اى عمّ، از آن‌ها می‌خواهم که فقط یک کلمه واحدة را که به آن‌ها سیادت مى بخشد و سبب جزیه گرفتن از عجم می‌شود بر زبان جارى کنند. گفت: آن یک کلمه چیست؟ گفت: بگویند لا اله الّا اللّه. قریش گفتند: عجیب است که ما تمام خدایان ما را به یک خدا تبدیل نمائیم سپس این آیات نازل گردید.

البرهان فی تفسیر القرآن. مسند احمد و صحیح نسائى و صحیح ترمذى و حاکم صاحب المستدرک.

در آن زمان چه می‌گذشت (۳ رویداد)
نکات آیه
۱ - سوگند خداوند به قرآن «و القرءان» «واو» در «و القرآن» براى قسم است; یعنى، «اُقسم بالقرآن...». ۲ - قرآن، کتابى با عظمت و بلند مرتبه در پیشگاه خداوند «و القرءان» سوگند خداوند به قرآن، حاکى از عظمت و بلند مرتبه بودن آن است. ۳ - سوگند خداوند به قرآن، مبنى بر حقانیت و درستى رسالت پیامبراسلام(ص) «و القرءان» برداشت یاد شده مبتنى بر این دیدگاه است که جواب قسم (و القرءان) - به قرینه آیات مشابه مانند «و القرآن الحکیم * إنّک لمن المرسلین» در سوره «یس» و... - مربوط به رسالت پیامبراسلام(ص) است و تقدیر آن چنین مى باشد: «و القرءان ذى الذکر إنّک لمن المرسلین یا إنّک صادق». ۴ - قرآن، یادآور دانستنى هاى فراموش شده و بیدارگر فطرت خفته انسان ها «و القرءان ذى الذکر» «ذکر» به معناى استحضار و یادآورى اندوخته ها و دانستنى ها است. توصیف قرآن به «ذکر» مى تواند به این خاطر باشد که این کتاب، یادآور دانستنى هایى است که فراموش شده و یا بیدارگر فطرت خفته انسانى است که از دانستنى هاى فطرى خود غفلت ورزیده است. ۵ - سوگند براى اثبات و یا تأکید مطلب حق، جایز است. «و القرءان ذى الذکر» از سوگند خداوند براى اثبات راستى رسالت پیامبر(ص) و الهى بودن قرآن، مطلب یاد شده استفاده مى شود.
تفسیر (۷)
روایات و احادیث

۶ - از ائمه - علیهم السلام - روایت شده: «إنّ الحروف المفتحة بها السور من المتشابهات التى إستأثر اللّه تعالى بعلمها و لایعلم تأویلها إلاّ هو; [منبع: مجمع البیان، ج ۱، ص ۱۱۲; نورالثقلین، ج ۱- ، ص ۳۰، ح ۸.] حروف [مقطعه] - که سوره ها با آنها آغاز مى شود - از متشابهاتى است که خدا علم آنها را به خود اختصاص داده و تأویل آنها را غیر از او کسى نمى داند».

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۵)
  • تکبّر و خودبرتربینی کافران، مانع پذیرش حقایق قران+۱ آیه
  • دشمنی کافران با قران+۲ آیه
  • تهدید دشمنان قران، به هلاکت و نابودی+۲ آیه
  • سحر بودن قران، ادعای دروغین کافران صدر اسلام+۳ آیه
  • قران، مایه پند و عبرت+۴ آیه
  • هماهنگی معارف و تعالیم قران، با فطرت انسانها+۵ آیه
  • قران، کتابی با عظمت و دارای احترام+۲ آیه
  • ذکر، از نامهای قران+۶ آیه
  • دشمنی کافران با قران+۲ آیه
  • تهدید دشمنان قران به هلاکت و نابودی، از سوی خداوند+۱ آیه
  • سوگند خداوند به قران، برای تاکید بر سرکشی و دشمنی کافران+۱ آیه
  • سحر بودن قران، از افتراهای کافران صدر اسلام+۴ آیه
  • تکبّر و خود برتربینی کافران مانع پذیرش حقایق قران از سوی انان+۱ آیه
  • دشمنی کافران با قران+۲ آیه
  • قران، مشتمل بر پندها و موعظهها
واژه‌ها