آیه ۴۴ سوره ص

سوره ص، آیه ۴۴ · جزء ۲۳ · صفحه ۴۵۶

وَخُذْ بِيَدِكَ ضِغْثًا فَاضْرِب بِّهِ وَلَا تَحْنَثْ إِنَّا وَجَدْنَاهُ صَابِرًا نِّعْمَ الْعَبْدُ إِنَّهُ أَوَّابٌ

And take in thine hand a handful of twigs, and strike therewith, and break not thine oath. Verily We! We found him patient. How excellent a bondman! Verily he was oft-returning.

معنی کلمات و عبارات
«ضِغْثاً»: دسته‌ای از ساقه‌های گندم و جو یا چوبهای نازک. بسته‌ای از رشته‌های خرما یا گیاهان. «لا تَحْنَثْ»: سوگند خود را مشکن. قسم خود را نقض نکن. «خُذْ بِیَدِکَ ضِغْثاً فَاضْرِب بِّهِ ...»: قرآن مجید علّت سوگند خوردن ایّوب، و نام کسی را که مرتکب جرم شده است، و گناهش چه بوده است، ذکر نفرموده است. در مورد اجرا حدود اسلامی به گونه‌ای که در آیه است، یا باید آن را خاصّ شریعت ایّوب و مرحمتی در حق او دانست، و یا این که چنین حکمی را در مورد فرسودگان و بیماران خطاکار قلمداد کرد، و یا این که راجع به کسانی انگاشت که مرتکب جرمی نشده‌اند، ولیکن سرپرست یا ولی ایشان سوگند خورده است که آنان را کیفر دهد و چوب بزند و ظاهر قانون حدود را رعایت کند. وگرنه اجراء حدّ زنا و تهمت و سوگند و غیره با بسته‌ای از ساقه‌ها و رشته‌ها و دسته‌ای از چوبهای نازک، یعنی تعطیل حدود الهی، و چنین کاری مجاز نیست (نگا: تفسیر قاسمی).
نزول
نکات آیه
۱ - سوگند ایوب(ع) به تنبیه کردن همسر خطاکارش «و خذ بیدک ضغثًا فاضرب به و لاتحنث» مفسران درباره آیه شریفه - براساس روایات وارده - گفته اند: ایوب(ع) به خاطر خطایى که همسرش مرتکب شده بود، سوگند یاد کرد که او را تنبیه کند; ولى به خاطر خوبى ها و خدمات همسرش دوست نداشت که او را به نحوى که سوگند یاد کرده تنبیه نماید. از این رو خداوند به خاطر لطف و عنایت به او و همسرش، دستور داد با تهیه دسته اى از گیاه - تنها یک بار - به همسرش بزند تا بدین شکل به سوگند خود عمل کرده باشد. ۲ - تنبیه همسر با دسته اى از گیاه خشک و تر - آن هم یک بار، توصیه خداوند به ایوب(ع) براى اداى سوگندش «و خذ بیدک ضغثًا فاضرب به و لاتحنث» «ضغث» به یک دسته از گیاه خشک و تر گویند. ۳ - چاره جویى خداوند براى ایوب(ع) در مشکل اداى سوگندش به تنبیه همسرش «خذ بیدک ضغثًا فاضرب به و لاتحنث» ۴ - ایوب(ع) و همسرش، مورد لطف و عنایت خداوند بودند. «و خذ بیدک ضغثًا فاضرب به و لاتحنث» توصیه خداوند به ایوب(ع) براى وفاى به سوگند خود به شکلى آسان، در حقیقت لطف و عنایت الهى به ایشان بود. ۵ - ایوب(ع)، در اداى سوگند خود (تنبیه همسرش) دچار تردید و پشیمانى شده بود. «و خذ بیدک ضغثًا فاضرب به و لاتحنث» توصیه خداوند به ایوب(ع) به نشکستن سوگندش، بیانگر این حقیقت است که ایوب(ع) در اداى سوگندش دچار تردید شده و حالت پشیمانى به او دست داده بود; به گونه اى که در جست و جوى راهى براى حل این مشکل برآمده بود. ۶ - خطاى همسر ایوب(ع)، خطایى بزرگ و غیرقابل چشم پوشى براى آن حضرت بود. «و خذ بیدک ضغثًا فاضرب به و لاتحنث» سوگند ایوب(ع) مبنى بر تنبیه همسر خطاکارش، گویاى این حقیقت است که خطاى همسرش بزرگ و غیرقابل بخشش بود و گرنه شخصیتى مانند ایوب(ع)، از آن اغماض مى کرد و او را مى بخشید. ۷ - وفاى به سوگند، امرى مهم و تخلف ناپذیر «و خذ بیدک ضغثًا فاضرب به و لاتحنث» «حنث» (مصدر «تحنث») به معناى شکستن سوگند و وفا نکردن به مقتضاى آن است. نهى خداوند از چنین کارى، گویاى برداشت یاد شده است. ۸ - ایوب(ع)، انسانى صبور و شکیبا در پیشگاه خداوند «إنّا وجدنه صابرًا» ۹ - ایوب(ع)، الگوى بزرگ صبر و شکیبایى «إنّا وجدنه صابرًا» برداشت یاد شده به خاطر این نکته است که آیه شریفه، درصدد ارائه الگویى از صبر و شکیبایى براى پیامبراسلام(ص) و یاران مؤمن او است که در مکه در اوج سختى ها و رنج هاى ناشى از دین دارى قرار داشتند. ۱۰ - منافات نداشتن دعا و درخواست از خداوند براى رفع گرفتارى با مقام صبر و شکیبایى «إذ نادى ربّه أنّى مسّنى الشیطن ... إنّا وجدنه صابرًا» برداشت یاد شده به خاطر این نکته است که خداوند، ایوب(ع) را - که درخواست رفع گرفتارى از خود را داشت - به صبور و شکیبا بودن توصیف و ستایش کرده است. ۱۱ - ایوب(ع)، بنده شایسته خدا بود. «نعم العبد» ۱۲ - ایوب(ع)، در همه امور زندگى به خدا روى مى آورد و همواره او را مرجع امور خود مى دانست. «إنّه أوّاب» «أوّاب» صیغه مبالغه (از ماده «اوب») و به معناى «رجوع» است; یعنى، ایوب(ع) بسیار مراجعه کننده به خدا و همواره متوجه او بود. ۱۳ - رجوع و توجه همواره ایوب(ع) به خداوند در زندگى، موجب دستیابى او به مقام عبودیت الهى «نعم العبد إنّه أوّاب» برداشت یاد شده به خاطر این نکته است که جمله «إّنه أوّاب» در مقام تعلیل براى «نعم العبد» است; یعنى، چون ایوب(ع) بسیار متوجه خدا و پر مراجعه به او بود; عبد شایسته شناخته شد و به این مقام دست یافت. ۱۴ - رجوع بسیار و توجه همواره به خدا در زندگى، موجب دستیابى انسان به مقام والاى عبودیت الهى «نعم العبد إنّه أوّاب» ۱۵ - بندگى شایسته خدا، مقامى بس والا براى بشر «نعم العبد إنّه أوّاب» ۱۶ - صبر ایوب(ع)، جلوه اى از عبودیت و خداخواهى او «و اذکر عبدنا أیّوب ... نعم العبد إنّه أوّاب»
تفسیر (۹)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۵۶)
  • انابه به درگاه الهی، امری ارزشمند و مورد ستایش از سوی خداوند+۴ آیه
  • ایّوب (علیه السلام) انابهکننده به درگاه خداوند+۱ آیه
  • انابه ایّوب(علیه السلام) به درگاه خداوند، مورد ستایش الهی+۱ آیه
  • سوگند ایّوب(علیه السلام) به تنبیه کردن همسرش+۱ آیه
  • تنبیه همسر، با دستهای از گیاه خشک و تر (ان هم یکبار) سفارش خداوند به ایّوب(علیه السلام) برای ادای سوگندش+۱ آیه
  • ایّوب(علیه السلام)، مورد ستایش خداوند به دلیل صبر و انابه او به درگاه الهی+۱ آیه
  • دستور خداوند به ایّوب(علیه السلام) برای نشکستن سوگندش با زدن رشتههای نازک بر همسر خویش+۱ آیه
  • انابه و رجوع مستمر و مخلصانه ایّوب(علیه السلام) به خداوند+۱ آیه
  • انابه ایّوب(علیه السلام)، سبب ستایش خداوند از وی+۱ آیه
  • ایّوب(علیه السلام)، پیامبری شکیبا در سختیها+۳ آیه
  • عبودیّت ایّوب(علیه السلام)، مورد ستایش و یاد خداوند متعالی+۱ آیه
  • سرگذشت ایّوب(علیه السلام) درساموز و سازنده برای پیامبر(صلی الله علیه واله) و مؤمنان+۳ آیه
  • راهنمایی خداوند به ایّوب(علیه السلام)، برای نشکستن سوگند خود با زدن رشتههایی از چوب نازک بر همسر خود+۱ آیه
  • همسر ایّوب، مستحق تنبیه از نظر وی+۱ آیه
  • سوگند ایّوب(علیه السلام) بر تنبیه همسر خویش+۱ آیه
  • پشیمانی ایّوب(علیه السلام) از تنبیه همسرش و عفو وی پس از ان+۱ آیه
  • دستور خداوند به ایّوب(علیه السلام) در کیفیّت تنبیه همسر خویش و نشکستن سوگند خود
  • تنبیه شدن همسر ایّوب(علیه السلام) به دست ان حضرت، با بستهای از ساقههای گیاه یا رشتههای درخت خرما به جای تازیانه
  • سوگند ایّوب(علیه السلام) به تنبیه همسر خطاکارش، با زدن وی+۱ آیه
  • پشیمانی و تردید ایّوب(علیه السلام) در وفای به سوگند خویش، درباره تنبیه همسرش+۱ آیه
  • تنبیه همسر با دستهای از گیاه خشک و تر، سفارش و چارهجویی خداوند برای ایّوب(علیه السلام) جهت ادای سوگندش+۱ آیه
  • وجوب وفا به سوگندهای جدّی و از روی قصد+۵ آیه
  • امر خدا به حضرت ایّوب(علیه السلام)، به زدن یک دسته چوب با دست خود، برای ادای نذر تادیب همسرش+۲ آیه
  • دست، وسیله ای برای تنبیه دیگران
  • منافات نداشتن دعا برای رفع گرفتاری، با مقام صبر و شکیبایی+۱ آیه
  • انابه و توجه به درگاه خداوند، زمینه ساز برخورداری ایّوب(علیه السلام) از رحمت خداوند+۱ آیه
  • صبر پیشگی، زمینه ساز برخورداری از رحمت خدا+۵ آیه
  • دستور خداوند به ایّوب(علیه السلام) در مورد کیفیّت تنبیه همسر خویش و نشکستن سوگند خود+۱ آیه
  • صبر از اسباب بهره مندی از رحمت خاصّ خدا+۵ آیه
  • توجّه به اسوه های صبر تقویت کننده روحیّه شکیبایی در انسان+۷ آیه
  • توجّه صابران به ربوبیّت خدا در دعاهای خود+۲ آیه
  • صابران انسانهایی ارزشمند و دارای جایگاه والا در پیشگاه خداوند+۲ آیه
  • صابران بهره مند از نعمت خاصّ خداوند+۵ آیه
  • ایوب(علیه السلام) انسانی صبور و شکیبا در پیشگاه خداوند+۳ آیه
  • صبر ایّوب(علیه السلام) جلوه ای از عبودیت او+۱ آیه
  • صبر ایّوب(علیه السلام) بر بیماریها و فقدان خانواده اش+۲ آیه
  • بهره مندی ایّوب(علیه السلام) از رحمت خاصّ خدا و نعمتهای از دست رفته در سایه شکیبایی+۲ آیه
  • ستایش خدا از ایّوب(علیه السلام) به خاطر صبر او+۱ آیه
  • منافات نداشتن دعا و درخواست از خداوند برای رفع گرفتاری با مقام صبر و شکیبایی+۱ آیه
  • دعا و انابه ایّوب(علیه السلام) به درگاه خدا در عین صبر و شکیبایی در برابر مصیبتها+۱ آیه
  • تدبّر در سرگذشت ایّوب(علیه السلام) مایه تقویت نیروی صبر و شکیبایی در برابر مشکلات+۳ آیه
  • توجّه به اسوه های صبر تقویت کننده روحیّه شکیبایی در انسان+۷ آیه
  • عبودیّت ایّوب(علیه السلام)، از فضایل او و مورد ستایش خدا+۱ آیه
  • لزوم تعهّد و عمل، به قسمهای برخاسته از اراده و قصد قلبی+۵ آیه
  • قسم ایّوب(علیه السلام) به خداوند، برای زدن صد تازیانه به همسرش
  • تنبیه همسر با دسته ای از خاشاک یا گُل، توصیه خداوند به ایّوب(علیه السلام)برای ادای سوگندش
  • نذر ایّوب(علیه السلام) و وفا کردن وی به قسم، شایسته یاداوری+۱ آیه
  • وفای ایوب(علیه السلام) به سوگند خود مبنی بر زدن همسرش
  • ایّوب(علیه السلام) مورد احترام و تکریم خداوند+۱ آیه
  • ایّوب علیه السلام، الگوی صبر برای پیامبر صلی الله علیه و اله+۱ آیه
  • انابه و رجوع مکرّر انسان به خداوند و توجّه به او، سزاوار تمجید و ستایش او+۴ آیه
  • صبر و بردباری، از عوامل مدح+۶ آیه
  • عبادت و بندگی خداوند، زمینه ثنا و ستایش+۳ آیه
  • ستایش خداوند از ایّوب علیه السلام به سبب صبر، انابه و بندگی خاص او به درگاه الهی+۳ آیه
  • واجد/ اسما و صفات
  • وجوب وفا به سوگندهای جدّی و از روی قصد+۴ آیه
واژه‌ها