سوره ص، آیه ۷۷ · جزء ۲۳ · صفحه ۴۵۷
قَالَ فَاخْرُجْ مِنْهَا فَإِنَّكَ رَجِيمٌ
Allah said: get thee forth therefrom verify thou art driven away.
معنی کلمات و عبارات
«مِنْهَا»: از جنت. از آسمان. از جماعت فرشتگان. «رَجِیمٌ»: مطرود از درگاه رحمت و کرامت خدا. رانده شده از میان صفوف فرشتگان (نگا: آلعمران / ، حجر / و ، نحل / ).
نزول
سال ۳ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱ - فرمان خداوند به خروج ابلیس از صف ملائکه، در پى تمرد او از فرمان سجده بر آدم(ع) «قال فاخرج منها»
در این که مرجع ضمیر «منها» چیست و مقصود از آن چه مى باشد; میان مفسران بحث و گفت وگو درگرفته است. برخى آن را صف فرشتگان دانسته اند; چون ابلیس پیش از آن با فرشتگان بود و به همراه آنان مکلف به سجده بر آدم شده بود. برخى دیگر آن را منزلت و مقامى دانسته اند که ابلیس و فرشتگان در آن قرار داشتند; یعنى، منزلت و مقام مقربان درگاه الهى. گفتنى است که در این باره تعبیر «هبوط» در سوره دیگرى (قال فاهبط منها) به کار رفته و مؤید همین دیدگاه است.
۲ - ابلیس، در پى سرپیچى از فرمان سجده بر آدم(ع) از جایگاه مقربان و منزلت والاى خویش رانده شد و سقوط کرد. «قال فاخرج منها»
۳ - برخوردارى ابلیس از مقامى رفیع و منزلتى والا، پیش از کبرورزى و نافرمانى خداوند «قال فاخرج منها»
۴ - تکبر و خودبرتربینى ابلیس و تمرد او از سجده بر آدم، عامل سقوط وى از منزلت و مقام رفیع «إلاّ إبلیس استکبر ... أستکبرت ... قال فاخرج منها»
۵ - ابلیس، مطرود درگاه الهى «فإنّک رجیم»
۶ - طرد شدن شدن ابلیس از درگاه الهى، باعث اخراج وى از صف ملائکه «فاخرج منها فإنّک رجیم»
برداشت یاد شده از آن جا است که جمله «فإنّک رجیم» تعلیل براى جمله «فاخرج منها» مى باشد.
۷ - تکبر و خودبرتربینى و سرپیچى از فرمان الهى، موجب سقوط انسان از منزلت والا و طرد از درگاه الهى است. «إلاّ إبلیس استکبر ... قال فاخرج منها فإنّک رجیم»
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۴۱–۸۸ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۶۵–۸۸ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۷۷ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیات ۷۷–۷۸ - نکتههای تفسیر نور
آیات ۷۷–۷۸ - پیامهای تفسیر نور
آیات ۷۷–۷۸ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۷۷ - تفسیر روان جاوید
آیات ۷۱–۸۳ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیات ۷۷–۷۸
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار طرد ابلیسعوامل اخراج ابلیسمقامات سابق ابلیساخراج ابلیساستکبار ابلیسهبوط ابلیسآثار ترک سجده بر آدمآثار برتری طلبی ابلیسعوامل هبوط ابلیسآثار تکبر ابلیسآثار عصیان ابلیسطرد ابلیسمطرودان خداعصیان ابلیسآسیب شناسی شخصیتعوامل انحطاطآثار تکبراوامر خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۸)
- رانده شدن ابلیس از جایگاه مقرّبان و منزلت والای ان در پی سرپیچی از سجده ادم(علیه السلام)+۳ آیه
- اخراج ابلیس از بهشت ادم(علیه السلام)، با خواری در پی تمرد او+۵ آیه
- استکبار ابلیس، منشا اخراج وی از جایگاه رفیع خویش+۱ آیه
- سقوط ابلیس از جایگاه رفیع، کیفر نافرمانی وی+۹ آیه
- مورد لعنت خدا قرارگرفتن بر ابلیس، کیفر نافرمانی وی از امر خداوند+۷ آیه
- لعن ابلیس از سوی مؤمنان+۳ آیه
- ابلیس دارای مقامی رفیع و همپایه فرشتگان تا پیش از سرپیچی از فرمان خداوند+۷ آیه
- استکبار و سرکشی ابلیس در برابر فرمان خدا، باعث سقوط وی از جایگاه خویش+۳ آیه
- تکبّر و خودبرتربینی ابلیس، سبب اخراج وی از جایگاه والایش+۷ آیه
- تکبّر ابلیس، دلیل طرد و لعنشدن او از درگاه خداوند+۸ آیه
- حرام بودن تکبر ،در برابر فرمان خداوند+۹ آیه
- پندار خیر (برتری بینی) از نظر ابلیس، موجب سقوط معنوی وی+۳ آیه
- ماجرای سجده ملایکه در برابر ادم(علیه السلام) و نافرمانی ابلیس، شایسته نقل و یاداوری+۶ آیه
- هبوط ابلیس از بهشت ادم علیه السلام+۷ آیه
- تکبّر ابلیس نسبت به ادم علیه السلام، عامل هبوط وی+۵ آیه
- انانیّت و خودبینی شیطان، موجب هبوط وی از بهشت+۱ آیه
- انانیّت و خودبینی شیطان، سبب هبوط وی از جایگاه رفیع وی+۳ آیه
- فرمان خدا به ابلیس، برای خروج از اسمان، در پی تمرّد وی از دستور سجده بر ادم علیه السلام+۴ آیه