آیه ۱۲۴ سوره طه

سوره طه، آیه ۱۲۴ · جزء ۱۶ · صفحه ۳۲۰

وَمَنْ أَعْرَضَ عَن ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنكًا وَنَحْشُرُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ أَعْمَىٰ

''আর যেইজন আমার স্মরণ থেকে ফিরে যাবে তার জন্যে তবে নিশ্চয়ই রয়েছে সংকুচিত জীবিকানির্বাহের উপায়, আর কিয়ামতের দিনে আমরা তাকে তুলব অন্ধ অবস্থায়।’’

معنی کلمات و عبارات
«ذِکْر»: یاد. مراد هر آن چیزی است که خدا بدان یاد شود، اعم از قرآن و غیر آن. «مَعیشَةً»: زندگی. مراد زندگی دنیا است (نگا: اعراف / ). «ضَنکاً»: تنگ. مراد سخت و پرنگرانی و اضطراب است (نگا: انعام / . مصدر است و برای مذکّر و مؤنّث یکسان به کار می‌رود. «أَعْمَی»: کور. این کوری به هنگام زنده‌شدن و سر برآوردن از گورها است (نگا: اسراء / ).
نزول
نکات آیه
۱ - روى گردانى از هدایت هاى الهى و یاد او، موجب گرفتارى انسان به زندگى سخت و پر از تنگناها «من اتبع هداى ... و من أعرض عن ذکرى فإنّ له معیشة ضنکًا » «معیشة» یا مصدر میمى است و یا به معناى «ما یعاش به» است; یعنى، آنچه که گذران زندگى با آن صورت مى گیرد. «ضنک» به معناى تنگى و سختى است (لسان العرب). ۲ - پیروى از هدایت هاى الهى و به یاد خدابودن، موجب تسهیل زندگى وبرطرف شدن تنگناهاى آن است. «من اتبع هداى ... لایشقى . و من أعرض عن ذکرى فإنّ له معیشة ضنکًا » ۳ - زندگى دنیوى، بدون درنظر داشتن هدایت هاى الهى و بینش هاى آن، معیشتى تنگ و محدود است. «و من أعرض عن ذکرى فإنّ له معیشة ضنکًا » همان طور که در آیات دیگر، خداوند زندگى دنیا را «متاع قلیل» دانسته، ممکن است در این آیه نیز زندگى بدون هدایت را «معیشت تنگ» معرفى کرده باشد; یعنى، دنیا در هر حد و اندازه و به هر مقدار، اگر خالى از هدایت باشد، چیزى جز «معیشت تنگ» نخواهد بود; چرا که زندگى بى هدف و بدون اعتقاد به آخرت تکرارى، خسته کننده و زحمتى به هدر رفته است. ۴ - پیروى از هدایت الهى و توجه به آن، تبلور یاد خدا است. «من اتبع هداى ... و من أعرض عن ذکرى » «من أعرض» در این آیه، مقابل «من اتبع» در آیه قبل است. مقتضاى مقابله آن بود که بفرماید «و من لم یتبع هداى»; ولى به جاى آن «من أعرض عن ذکرى» گفته است نکته این گزینش، یا نقش ذکر خدا در هدایت است و یا اتحاد ذکر و هدایت مى باشد. ۵ - روى گردانان از هدایت الهى و یاد او، در صحنه قیامت، نابینا محشور خواهند شد. «و من أعرض عن ذکرى ... و نحشره یوم القیمة أعمى » ۶ - هدایت هاى الهى و یاد کردن همیشگى خداوند، مایه بصیرت و بینش در زندگى است. «و من أعرض عن ذکرى ... و نحشره یوم القیمة أعمى » کور محشور شدن گمراهان، نتیجه کورى آنان از دیدن و دریافت هدایت در دنیا است. از این عقوبت ویژه این نتیجه را مى توان گرفت که هدایت، مایه بصیرت در مسیر زندگى است. ۷ - حقایق در قیامت، آشکار خواهد شد. «و نحشره یوم القیمة أعمى » ۸ - قیامت، روز گردآورى و احضار انسان ها است. «و نحشره یوم القیمة » «حشر» به معناى جمع کردن همراه با راندن و سوق دادن است (مقاییس اللغة). این واژه تنها در مورد «گروه» به کار مى رود (مفردات راغب) و در آیه گرچه ضمایر مفرد آمده است; ولى چون همه غافلان از یاد خدا، همین فرجام را خواهند داشت، در حقیقت «حشر» به گروه نسبت داده شده است. ۹ - برپایى قیامت و احضار غافلان از یاد خدا در آن، به دست خداوند و اراده او است. «و نحشره یوم القیمة أعمى » ۱۰ - زندگانى دشوار، اثر طبیعى روى گردانى از یاد خدا و نابینایى در قیامت، مجازات و کیفر الهى آن است. «فإنّ له معیشة ضنکًا و نحشره یوم القیمة أعمى » تفاوت در تعبیر «فإنّ له...» و «نحشره ...» - که دومى به خداوند نسبت داده شده است و اولى بر نفسِ عمل متفرع گردیده - ممکن است به مطلب یاد شده اشاره داشته باشد. ۱۱ - زندگانى پر دردسر در دنیا و محشور شدن با چشمانى نابینا در قیامت، ازجلوه هاى گمراهى و شقاوت آدمى است. «فمن اتبع هداى فلایضلّ و لایشقى . و من أعرض عن ذکرى فإنّ له معیشة ضنکًا و نحشره یوم القیمة أعمى» برداشت یاد شده، لازمه تقابل بین گروه هدایت یافتگان و غافلان است که مجموع دو آیه، بیانگر آن است.
تفسیر (۸)
روایات و احادیث

۱۲ - «عن أمیرالمؤمنن(ع): و إنّ المعشة الضنک التى حذر اللّه منها عدوّه عذاب القبر انّه یسلّط على الکافر فى قبره تسعة و تسعین تنّیناً فینهشن لحمه و یکسرن عظمه و یترددن علیه کذلک إلى یوم یبعث; از امیرالمؤمنین(ع) روایت شده: همانا «معیشت ضنک» - که خداوند دشمنان خود را از آن برحذر داشته - عذاب قبر است. خدا بر کافر در قبرش ۹۹ مار بزرگ مسلط مى کند که گوشت او را مى گزند و استخوان وى را مى شکنند و همین طور بر روى او رفت و آمد مى کنند تا روزى که برانگیخته شود». [منبع: أمالى شیخ طوسى، ج ۱، ص ۲۷; تفسیر برهان، ج ۳، ص ۴۸، ح ۹.] ۱۳ - «معاویة بن عمار عن أبى عبداللّه(ع) قال: سألته عن رجل لم یحجّ قطّ و له مال قال: هو ممّن قال اللّه: «و نحشره یوم القیامة أعمى» قلت: سبحان اللّه أعمى؟ قال: أعماه اللّه عن طریق الجنّة; معاویة بن عمار گوید: از امام صادق(ع) در باره کسى که مالى داشته و به حج نرفته است سؤال کردم؟ فرمود: او در زمره کسانى است که خداوند فرموده: «و نحشره یوم القیامة أعمى». گفتم سبحان اللّه نابینا؟ فرمود: خداوند او را از [دیدن ]راه بهشت نابینا کرده است». [منبع: تفسیر قمى، ج ۲، ص ۶۶; نورالثقلین، ج ۳، ص ۴۰۶- ، ح ۱۷۳.]

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۵۸)
  • حاشرالخلایق
  • رویگردانی از یاد خدا، درپیدارنده زندگی سخت و ناگوار
  • تهدید شدن اعراضکنندگان از یاد خدا، به عذاب برزخی
  • رویگردانی از یاد خدا، عامل عذاب برزخی
  • اعراضکنندگان از یاد خداوند، گرفتار عذاب در برزخ
  • تهدید اعراضکنندگان از ذکر خدا و ایات او، به کیفر و عذاب در قیامت
  • کور و نابینا محشور شدن رویگردانان از یاد خدا در قیامت
  • محشور شدن با چشمان نابینا در اخرت، جلوهای از گمراهی و شقاوت ادمی در دنیا+۲ آیه
  • اسراف، موجب کوری چشم مسرفان، در قیامت+۱ آیه
  • به فراموشی سپردن ایات و هدایتهای الهی و غفلت از ان، موجب کوری در قیامت+۱ آیه
  • ترک حج بدون عذر، سبب کور محشور شدن در قیامت
  • روا نبودن اعراض، از یاد خدا+۳ آیه
  • پرسش شکوهامیز اعراضکنندگان یاد خدا، از علّت نابینا محشور شدن خود، در قیامت+۱ آیه
  • نابینا محشور شدن اعراضکنندگان از یاد خدا، در قیامت
  • پرسشِ شکوهامیز اعراضکنندگان یاد خدا، از علّت نابینا محشور شدن خود، در قیامت+۱ آیه
  • به فراموشی سپردن ایات الهی، زمینه کور محشور شدن اعراضکنندگان از یاد خدا، در قیامت+۲ آیه
  • ایمان نیاوردن به ایات پروردگار، عامل نابینا محشور شدن اعراضکنندگان یاد خدا، در قیامت+۲ آیه
  • جسمانی بودن حشر انسانها، در قیامت+۲ آیه
  • نابینا محشور شدن اعراضکنندگان از یاد خدا، در قیامت
  • خداوند، محشورکننده انسانها در قیامت+۲ آیه
  • جایز نبودن اعراض از یاد خداوند+۲ آیه
  • دچار شدن انسان به سختیهای زندگی، بر اثر اعراض از یاد خدا
  • اعتراف کوردلان و غافلان از خدا به ربوبیّت او، در قیامت+۱ آیه
  • گفتگوی خدا با کافران، در قیامت و بیان علّت کور محشور شدن انان+۱ آیه
  • ذکر خدا، تنها ارام بخش دلهای مؤمنان+۲ آیه
  • اعراض از ذکر خدا، گناهی نا بخشودنی، در صورت عدم توبه+۱ آیه
  • مهلت دادن خداوند به اعراض کنندگان از ذکر و یاد الهی، تا زمان معیّن+۱ آیه
  • اسراف، زمینه ساز اعراض از ذکر و یاد خداوند+۱ آیه
  • کفر به ایات الهی زمینه اعراض از یاد و ذکر خدا+۱ آیه
  • اعراض از ذکر خدا، درپی دارنده زندگی سخت
  • گرفتاری اعراض کنندگان از ذکر خدا، به عذاب سخت در اخرت+۲ آیه
  • نابینا محشور شدن در قیامت، کیفر اعراض از ذکر خدا
  • اعراض و رویگردانی از یاد خدا، از عوامل از بین رفتن رفاه
  • غفلت از یاد خدا، موجب سختی و تنگی زندگی دنیا
  • سرپیچی از هدایت الهی، عامل گمراهی انسان و گرفتار شدن به رنج و سختی+۱ آیه
  • سؤال اعراض کنندگان از یاد خدا، درباره علّت کور محشور شدن شان در قیامت+۱ آیه
  • سؤال شکوه امیز اعراض کنندگان کافر از خدا، درباره کور محشور شدن شان در قیامت+۱ آیه
  • سؤال اعتراضی اعراض کنندگان از یاد خدا، درباره علّت کور محشور شدن خود در قیامت+۱ آیه
  • سؤال شکوه امیز اعراض کنندگان کافر از خدا، درباره کور محشور گشتن خود در قیامت+۱ آیه
  • زندگی سخت و نکبت بار، از اثار شقاوت و اعراض از یاد خدا+۱ آیه
  • کور محشور شدن در قیامت، از اثار شقاوت و اعراض از یاد خدا+۱ آیه
  • سرپیچی از تعالیم هدایت بخش خدا، عامل گرفتاری به شقاوت و بدبختی+۱ آیه
  • غفلت از ایات الهی، از عوامل شقاوت+۲ آیه
  • شکوه غافلان و فراموش کنندگان خدا، در پیشگاه او، از کور محشور شدن خود در قیامت+۱ آیه
  • کور محشور شدن ضلالت پیشگان، در قیامت+۲ آیه
  • اعراض کنندگان از یاد خداوند، گرفتار عذاب شدید+۲ آیه
  • غفلت و رویگردانی از یاد خدا، مایه گرفتاری به سختی و تنگی در زندگی و معیشت
  • غفلت از ایات خدا، موجب به فراموشی سپرده شدن در قیامت از سوی خداوند+۴ آیه
  • غفلت انسان در دنیا، مانع بصیرت نسبت به حقایق اخرتی+۲ آیه
  • غفلت ادمی از ایات و هدایتهای الهی، مایه محرومیّت از توجّه و عنایت خدا در قیامت+۱ آیه
  • اعراض از قران درپی دارنده زندگی سخت و ناگوار
  • اعراض از قران، موجب کوری (کوری چشم یا کوری باطنی) در قیامت
  • شگفتی غافلان از یاد خدا، درباره کوری چشم خود، در قیامت+۱ آیه
  • کوری و نابینایی اعراض کنندگان از یاد خدا، در عرصه قیامت+۱ آیه
  • شک غافلان و فراموش کنندگان خدا در پیشگاه از کور محشور شدن خود در قیامت+۱ آیه
  • اعراض کنندگان از ذکر خدا در دنیا، مورد فراموشی و بی توجّهی خدا در قیامت+۱ آیه
  • قیامت، روز برپایی مردم نزد خدا+۱ آیه
  • گفتگوی خدا با کافران در قیامت و بیان علّت کور محشور شدن انان+۳ آیه
واژه‌ها