آیه ۸۸ سوره طه

سوره طه، آیه ۸۸ · جزء ۱۶ · صفحه ۳۱۸

فَأَخْرَجَ لَهُمْ عِجْلاً جَسَداً لَهُ خُوَارٌ فَقَالُوا هٰذَا إِلٰهُكُمْ وَ إِلٰهُ مُوسَى فَنَسِيَ

و برای آنان مجسّمه گوساله‌ای که صدایی همچون صدای گوساله (واقعی) داشت پدید آورد؛ و (به یکدیگر) گفتند: «این خدای شما، و خدای موسی است!» و او فراموش کرد (پیمانی را که با خدا بسته بود)!

معنی کلمات و عبارات
«فَأَخْرَجَ لَهُمْ»: این بخش، از زبان خداوند است که بیانگر نتیجه فتنه‌انگیزی سامری است. «جَسَداً»: جسم. لاشه. مراد مجسّمه و تندیس است. بدل از (عِجْلاً) می‌باشد (نگا: اعراف / . «خُوَارٌ»: صدای گاو. «نَسِیَ»: موسی فراموش کرده است. سامری عهد و پیمان خود را با خدا و موسی به فراموشی سپرد.
نزول
نکات آیه
۱ - سامرى، از زیورآلات به دور ریخته شده بنى اسرائیل، تندیسى به شکل گوساله نر ساخت و آن ارائه کرد. «فأخرج لهم عجلاً جسدًا » «عجل»; یعنى، گوساله نر. توصیف «عجلاً» به «جسداً» بیانگر این نکته است که گوساله به شکل تندیس بود; نه این که گوساله واقعى باشد. جمله «فأخرج لهم...» ممکن است کلام خداوند باشد و احتمال مى رود ادامه سخن بنى اسرائیل باشد. در صورت دوم، مراد گویندگان - به قرینه گفتن «لهم» نه «لنا» - تبرئه خود از پرستش گوساله است. ۲ - ساخت گوساله زرین به دست سامرى، پنهان و به دور از چشم بنى اسرائیل صورت گرفت. «فأخرج لهم عجلاً جسدًا» «أخرج» تنها ناظر به مرحله عرضه گوساله بر بنى اسرائیل است و مسکوت ماندن مراحل قبل از آن، (ساخت گوساله) نشانگر مستور بودن آن مراحل از انظار عمومى است. ۳ - تندیس گوساله زرین سامرى، نعره اى همانند بانگ گوساله داشت. «فأخرج لهم عجلاً جسدًا له خوار» «خوار»; یعنى، صداى بلند گاو و گوساله (لسان العرب). از آن جا که تندیس ساخته شده سامرى به شکل گوساله بود، پیدا است که صداى آن نیز همانند صداى گوساله بوده است. ۴ - سامرى، فردى ماهر در فن مجسمه سازى و آشنا به نقاط ضعف فکرى بنى اسرائیل بود. «فأخرج لهم عجلاً جسدًا له خوار» تعبیر «گوساله اى درآورد» حاکى از شدت شباهت مجسمه گوساله، به شکل حقیقى آن است. ۵ - شنیده شدن صداى گوساله از تندیسِ دست ساز سامرى، مایه فریفتگى بنى اسرائیل و باور به معبود بودن آن شد. «له خوار» ذکر هر یک از اوصاف گوساله، نشانگر دخالت آن در گرایش بنى اسرائیل است. ۶ - سامرى، تندیس گوساله زرین را به عنوان «اله» بنى اسرائیل و موسى(ع) معرفى کرد. «فأخرج ... فقالوا هذا إلهکم و إله موسى » ۷ - گروهى از بنى اسرائیل در معرفى کردن گوساله زرین به عنوان معبود، با سامرى همراهى و هم کارى داشتند. «عجلاً ... فقالوا هذا إلهکم و إله موسى » فعل جمع «قالوا» مى رساند که عده اى در اطراف سامرى مجتمع گشته و مرام او را ترویج مى کردند. یا این که از گذشته با او هم کارى و هم فکرى داشتند و در زمان نمایش دادن گوساله، به ترویج عقیده باطل خود پرداختند. ۸ - بنى اسرائیل، داراى زمینه مساعد فکرى براى پذیرش گوساله طلایى به عنوان معبود بودند. «فقالوا هذا إلهکم و إله موسى » انتخاب شکل گوساله براى القاى بت پرستى و نیز ارتداد سریع بنى اسرائیل، به خصوص پس از مشاهده معجزات موسى(ع)، گویاى برداشت یاد شده است. ۹ - سامرى و پیروان او، به دروغ مدعى فراموش شدن معرفى گوساله به عنوان معبود، از جانب موسى(ع) شدند. «هذا إلهکم و إله موسى فنسى » در باره مرجع ضمیر فاعلى «نسى» دو احتمال وجود دارد: ۱- مرجع موسى(ع) باشد. ۲- مرجع سامرى باشد. برداشت یاد شده براساس احتمال اول است. ۱۰ - سامرى و طرفداران و مبلغان او، پرستش گوساله را از جمله عقاید موسى(ع) وانمود کردند. «فقالوا هذا إلهکم و إله موسى فنسى» ۱۱ - لزوم هشیارى در برابر جعل و منتسب سازى عقاید انحرافى و ساختگى به پیامبران و مکتب آنان «هذا إلهکم و إله موسى فنسى» نقل افتراى سامریان به موسى(ع) و مطرح ساختن عقاید انحرافى خویش، به عنوان عقاید موسى(ع)، هشدارى به همه، به ویژه پاسداران ادیان الهى است که همواره خطر جعل و دروغ بستن به پیامبران الهى، در مهم ترین بنیان هاى جهان بینى وجود دارد. ۱۲ - بهره گیرى از شخصیت هاى محبوب جامعه و وابسته نشان دادن افکار و رفتار خویش به آنان، از ترفندهاى رهبران ضلالت است. «فقالوا هذا ... إله موسى فنسى» ۱۳ - موسى(ع) در دیدگاه و تبلغات سامریان، رهبرى فراموش کار حتى در اصولى ترین مسائل اعتقادى «فقالوا هذا إلهکم و إله موسى فنسى» ۱۴ - سامرى، فردى ناسپاس در برابر نعمت هاى خداوند و بى توجه به الطاف و کمک هاى ویژه او «فنسى» چنانچه ضمیر فاعلى «نسى» به سامرى برگردد، مراد از فراموشى سامرى، بى توجهى او به عنایات الهى در نجات از فرعونیان و نزول «منّ و سلوى» و نظایر آن خواهد بود.
تفسیر (۸)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۲۲)
  • سوزاندن گوساله سامری از سوی موسی(علیه السلام)+۲ آیه
  • ابتکار سامری در ساختن مجسمه گوساله از زیورالات، میان قوم بنیاسراییل+۳ آیه
  • ناتوانی گوساله سامری از پاسخگویی و رساندن هرگونه سود و زیان، احتجاج خداوند بر ضدّ گوسالهپرستی بنیاسراییل+۲ آیه
  • دعوت از عقل و وجدان برای داوری، با طرح پرسش، از شیوههای احتجاج+۳ آیه
  • ارتداد بنیاسراییل، سبب سرزنش انان از سوی موسی(علیه السلام)+۴ آیه
  • سامری، عامل ارتداد بنیاسراییل+۱ آیه
  • سامری از جمله مرتدّان و گوسالهپرستانِ بنیاسراییل+۲ آیه
  • خطر ارتداد و انحراف عقیدتی، در صورت عدم حضور رهبر دینی در جامعه+۶ آیه
  • دعوت بنیاسراییل از سوی سامری، به پرستش گوساله، پس از رفتن موسی(علیه السلام) به میقات+۲ آیه
  • گوسالهپرستی بنیاسراییل، از مصادیق افترا بر خداوند+۱ آیه
  • جلب منفت و دفع ضرر از خویش، از انگیزههای بتپرستی+۱ آیه
  • مبارزه موسی(علیه السلام) با بتپرستی بنیاسراییل، با نابود کردن و سوزاندن گوساله سامری+۶ آیه
  • مبارزه هارون(علیه السلام) با بتپرستی بنیاسراییل+۳ آیه
  • ناتوانی گوساله سامری از پاسخگویی و رساندن هرگونه سود و زیان، احتجاج خداوند علیه گوسالهپرستان بنیاسراییل+۲ آیه
  • مساعدت بنیاسراییل، در ساخت گوساله زرّین با سامری+۱ آیه
  • اعلام بنیاسراییل به هارون(علیه السلام) مبنی بر ادامه گوسالهپرستی تا برگشتن موسی(علیه السلام) (از میقات)+۲ آیه
  • موسی(علیه السلام) دارای موقعیّتی مهمتر از هارون(علیه السلام)در بین بنیاسراییل+۲ آیه
  • تمرّد و سرپیچی بنیاسراییل از فرمان هارون(علیه السلام)در جریان گوسالهپرستی در غیاب موسی(علیه السلام)+۲ آیه
  • گوسالهپرستان بنیاسراییل، مردمی جاهل و دور از اندیشه+۳ آیه
  • گرایشهای شرکالود در بنیاسراییل و علاقه به معبودی محسوس، زمینهساز رویاوردن انان به گوسالهپرستی+۹ آیه
  • گمراه شدن بنیاسراییل با پرستش گوساله زرّین+۴ آیه
  • سرزنش خداوند از گوسالهپرستی بنیاسراییل+۲ آیه
  • رویاوردن بنیاسراییل به گوسالهپرستی بعد از خروج از مصر و عبورشان از دریا و رفتن موسی(علیه السلام)به میعادگاه برای مناجات+۴ آیه
  • سامری، عامل گمراهی و گرایش بنیاسراییل به گوسالهپرستی+۴ آیه
  • گفتار هارون(علیه السلام) با گوسالهپرستان بنیاسراییل، محبّتامیز همراه با توجیه و ارشاد+۱ آیه
  • سازنده مجسّمه گوساله بنیاسراییل، دارای مهارت در صنعت مجسّمهسازی+۲ آیه
  • تبلیغ سوء سامری در گرایش دادن قوم موسی به شرک، با ساختن گوسالهای از زیور الات انان+۲ آیه
  • ساختن پیکر گوساله از زیورالات بنیاسراییل، از اثار تزیین عمل و تسویل نفس برای سامری+۲ آیه
  • روی برتافتن از توحید و گرایش به شرک و بتپرستی، درپیدارنده نکوهش الهی+۲ آیه
  • حسگرایی بنیاسراییل و علاقه به معبودی محسوس، زمینهساز روی اوردن انان به گوسالهپرستی+۸ آیه
  • حرمت گوساله پرستی، در ایین موسی(علیه السلام)+۹ آیه
  • لزوم از بین بردن مجسّمه های مورد پرستش+۳ آیه
  • دفاع هارون(علیه السلام) از خود در برابر موسی(علیه السلام)، نسبت به اتّهام عدم منع بنی اسراییل از گمراهی و گوساله پرستی+۵ آیه
  • دفاع هارون(علیه السلام) از خویش، در قبال ادّعای موسی(علیه السلام) با بیان عدم توانایی اش در برابر گوساله پرستان+۵ آیه
  • هارون(علیه السلام)، امیدبخش بنی اسراییل به رحمت الهی، در صورت پیروی از وی+۱ آیه
  • یاداوری رحمت گسترده خداوند به بنی اسراییل، از سوی هارون(علیه السلام)+۱ آیه
  • ابتکار سامری در ساختن مجسّمه گوساله زرّین، در بین بنی اسراییل+۳ آیه
  • سامری، از جمله مرتدّان و گوساله پرستان بنی اسراییل+۲ آیه
  • مساعدت بنی اسراییل با سامری، در ساخت گوساله زرّین+۲ آیه
  • تبلیغ سوء سامری از گوساله دست ساز خود، در جایگاه خدای موسی(علیه السلام) و بنی اسراییل+۲ آیه
  • دروغگویی سامری با قلمداد کردن گوساله، به جای خدای موسی(علیه السلام)+۱ آیه
  • دروغگویی سامری در نسبت دادن فراموشی به موسی(علیه السلام)، با اعلام گوساله، در جایگاه معبود موسی(علیه السلام) و بنی اسراییل+۱ آیه
  • استفاده سامری از بنی اسراییل، در ساختن گوساله زرّین+۱ آیه
  • قصّه سامری و گمراه کردن بنی اسراییل، داستانی عبرت انگیز و قابل تامّل و اندیشه+۱ آیه
  • فتنه انگیزی سامری، برای منحرف کردن بنی اسراییل+۲ آیه
  • سامری، فردی فراموش کار و ناسپاس در برابر عهد و پیمان الهی و نعمتهای ویژه پروردگار+۱ آیه
  • ساخت تندیس زرّین به دست سامری، با طلاهای خودش و بنی اسراییل+۲ آیه
  • تندیس سامری به شکل گوساله ای دارای نعره، همانند نعره گوساله+۲ آیه
  • پنهانکاری سامری، در ساختن گوساله زرّین+۱ آیه
  • مهارت سامری، در مجسّمه سازی+۲ آیه
  • سؤال انکاری و نکوهش امیز خدا از گوساله پرستان بنی اسراییل، به دلیل پرستش مجسّمه فاقد تاثیر+۱ آیه
  • سؤال انکاری و نکوهش امیز خدا از گوساله پرستان بنی اسراییل، به دلیل پرستش مجسمه فاقد تاثیر+۱ آیه
  • سؤال نکوهش امیز خدا از گوساله پرستان بنی اسراییل، به دلیل پرستش مجسّمه فاقد تاثیر+۱ آیه
  • سؤال موسی(علیه السلام) از سامری، درباره پدید اوردن فتنه گوساله پرستی+۲ آیه
  • حس گرایی، زمینه گرایش به شرک+۸ آیه
  • سوء استفاده از مقدّسات، راهی برای ایجاد گرایش شرک الود در جامعه+۲ آیه
  • هواپرستی، منشا گرایش به شرک+۲ آیه
  • موسی(علیه السلام) از ستیزه گران علیه شرک و بت پرستی+۹ آیه
  • هارون(علیه السلام) از ستیزه گران با شرک و بت پرستی+۶ آیه
  • باور مشرکان به الوهیّت و معبود بودن بتهای شان+۲ آیه
  • نقش رهبران شرک، در گمراهی پیروان خود+۳ آیه
  • سامری، از مشرکان و عامل شرکورزی بنی اسراییل+۶ آیه
  • تزیین و تسویلات نفسانی، مانع شناخت و موجب گمراهی+۲ آیه
  • صدای گوساله سامری، از عوامل مؤثّر در گمراه شدن برخی بنی اسراییل+۴ آیه
  • صدا کردن گوساله سامری، همانند صدای گاو+۱ آیه
  • تسویلات نفسانی و تزیین اعمال زشت در نظر سامری، زمینه ایجاد انحراف و گمراهی در بنی اسراییل+۳ آیه
  • حس گرایی، زمینه ساز گوساله پرستی و گمراهی بنی اسراییل+۱۰ آیه
  • گمراهی قوم موسی، با گوساله ساختگی به دست سامری+۱ آیه
  • گوساله سامری، ساخته شده از طلا و نقره های بنی اسراییل+۲ آیه
  • معرّفی تندیس گوساله زرّین، در جایگاه معبود بنی اسراییل، از سوی سامری+۱ آیه
  • تعقّل و اندیشه، مبنایی برای شناخت معبود راستین، از باطل+۱ آیه
  • پاسخگویی به سخنان و درخواستهای پرستشگران، از صفات معبود راستین+۱ آیه
  • ناتوانی گوساله سامری، از پاسخ گویی و رساندن هرگونه سود و زیان+۳ آیه
  • تزیین عمل به وسیله نفس، برای سامری+۳ آیه
  • ساخت پیکر گوساله زرّین با زیورالات بنی اسراییل، به دست سامری، حاصل تزیین عمل و تسویل نفس برای وی+۲ آیه
  • ادّعای دروغین سامری در مورد فراموشی موسی(علیه السلام) نسبت به پروردگار، در پی معرّفی گوساله به جای خدای بنی اسراییل و موسی(علیه السلام)+۱ آیه
  • سامری، فراموش کننده پروردگار خود+۱ آیه
  • نسبت فراموشی به موسی(علیه السلام)، از سوی سامری و پیروان وی+۱ آیه
  • امتحان و ازمون بنیاسراییل، با گوساله سامری+۲ آیه
  • گمراه شدن بنیاسراییل، با پرستش گوساله سامری+۴ آیه
  • ساخت مجسّمه گوساله از زیورالات بنیاسراییل، با ابتکار سامری+۱ آیه
  • ساخت گوساله زرّین به دست سامری، پنهان و به دور از چشم بنیاسراییل
  • ساخت مجسّمه گوساله به دست سامری، با سوء استفاده از اموختههای دینی+۳ آیه
  • همکاری بنیاسراییل با سامری، در ساخت گوساله زرّین+۱ آیه
  • شنیده شدن صدای گوساله از تندیس دستساز سامری، مایه فریفتگی بنیاسراییل و گمراهی انان+۲ آیه
  • ناتوانی گوساله سامری از پاسخ گفتن و سود و زیان رساندن+۲ آیه
  • معرّفی گوساله سامری در جایگاه معبود و خدا، از طرف سامری و طرفدارانش+۱ آیه
  • ادّعای سامری و طرفدارانش، در مورد فراموشی موسی علیه السلام از معرّفی گوساله، در جایگاه خدای انان+۱ آیه
  • اطّلاع موسی علیه السلام به وسیله وحی در میقات، از گمراهی قومش با گوساله سامری+۱ آیه
  • لزوم از بین بردن مجسّمههای ساخته شده، برای پرستش غیر خدا+۳ آیه
  • بنیاسراییل و سامری، سازنده مجسّمه گوساله نری با زیورالات خویش+۱ آیه
  • ساخت مجسّمه گوساله نر، از زیورالات جمعاوری شده بنیاسراییل، از سوی سامری+۱ آیه
  • مجسّمه گوساله زرّین سامری، دارای نعرهای همانند بانگ گوساله+۱ آیه
  • سامری فردی ماهر در فنّ مجسّمهسازی، صنعتکار و هنرمند+۲ آیه
  • فریبکاریهای نفس و جلوهپردازیهای نفسانی، وادارکننده سامری به ساختن مجسّمه زرّین گوساله، جهت ایجاد انحراف در بنیاسراییل+۱ آیه
  • سوزاندن گوساله زرّین سامری و محو اثر ان و افشاندن سوخته ان به دریا، تصمیم قطعی و مؤکّد موسی علیه السلام+۱ آیه
  • محکومیّت سامری از سوی موسی علیه السلام به خروج فوری از جامعه و انزوا و قطع رابطه با مردم در طول زندگی، به سبب ساختن گوساله زرّین برای عبادت+۱ آیه
  • معرّفی مجسّمه گوساله زرّین با نام اله از سوی سامری
  • قطع معاشرت با بدعت گزاران فلسفه تبعید سامری از سوی موسی علیه السلام+۲ آیه
  • مکر و نیرنگ سامری، در ساختن تندیس گوساله و گمراه کردن بنیاسراییل+۳ آیه
  • نکوهش خدا از گوسالهپرستان بنیاسراییل، به دلیل پرستش مجسّمه فاقد تاثیر+۲ آیه
  • گرفتن موی سر هارون، از سوی موسی علیه السلام نشانهخشم و غضب موسی علیه السلام از گوساله پرست شدنبنیاسراییل در غیبت وی+۲ آیه
  • گرفتن موی صورت هارون (ریش)، به وسیله موسی علیه السلام نشانه خشم وی از گوسالهپرستی بنیاسراییل+۲ آیه
  • اعتراض موسی علیه السلام به هارون علیه السلام در پی گمراهی بنیاسراییل و ترس هارون علیه السلام از اعتراض وی، مبنی بر ایجاد تفرقه در میان انان+۳ آیه
  • خشم موسی علیه السلام، به سبب گوسالهپرستی قومش+۲ آیه
  • غضب موسی علیه السلام از هارون علیه السلام و درگیرشدن با او، به دلیل جلوگیری نکردن از گوسالهپرستی قومش+۴ آیه
  • مبارزه شدید با شرک و گوسالهپرستی بنیاسراییل، از اهداف تبلیغی موسی علیه السلام+۴ آیه
  • سرزنش موسی علیه السلام از بنیاسراییل به دلیل گوسالهپرستی انان+۳ آیه
  • غضب و تاسّف شدید موسی علیه السلام در پی گمراهی و گوسالهپرستی بنیاسراییل در غیاب وی+۳ آیه
  • توبیخ بنیاسراییل از جانب موسی علیه السلام به دلیل انحراف و گوسالهپرستی انان در غیاب وی+۳ آیه
  • توبیخ سامری از جانب موسی علیه السلام در پی گمراه ساختن بنیاسراییل و سوق دادن انان به سوی گوسالهپرستی+۳ آیه
  • سوزاندن و افکندن گوساله سامری به دریا از جانب موسی علیه السلام+۴ آیه
  • ساختن پیکر گوساله از زیورالات بنیاسراییل، از اثار تزیین عمل و تسویل نفس سامری+۲ آیه
  • هواپرستی عامل اضلال دیگران+۱ آیه
  • هواپرستی سامری عامل به انحراف کشاندن بنیاسراییل+۲ آیه
  • اطاعت برخی از انسانها از نفس امّاره+۲ آیه
  • ساخت گوساله از سوی سامری برای بنیاسراییل به عنوان اله انان برخاسته از اطاعت وی از نفس امّاره+۲ آیه
  • سامری اطاعت و پیرویکننده نفس امّاره خود در ساخت گوساله برای بنیاسراییل+۲ آیه
  • احتجاج هارون علیه السلام در برابر موسی علیه السلام برای توجیه جلوگیری نکردنش از گوسالهپرستی بنیاسراییل، به ترس از ایجاد اختلاف+۳ آیه
  • مبارزه هارون علیه السلام با گوسالهپرستی بنیاسراییل، در غیاب موسی علیه السلام+۲ آیه
  • گرفته شدن سر و ریش هارون علیه السلام به دست موسی علیه السلام در حال خشم و غضب+۳ آیه
  • مبارزه هارون علیه السلام با گوسالهپرستی بنیاسراییل، در غیاب موسی علیه السلام+۲ آیه
واژه‌ها