سوره عبس، آیه ۵ · جزء ۳۰ · صفحه ۵۸۵
معنی کلمات و عبارات
«إسْتَغْنی»: خود را بینیاز میبیند از چیزی که با خود آوردهای، و به ثروت و قدرت دنیوی بسنده میکند.
نزول
سال ۲ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱ - برخى از حاضران مجلس پیامبر(ص) در ماجراى ابن ام مکتوم، خود را از پند و اندرزهاى الهى بى نیاز مى دیدند و از فرجام خود نگرانى نداشتند. «أمّا من استغنى»
به قرینه «جاءک» و «یخشى» - در آیات بعد - مراد از جمله «استغنى»، احساس بى نیازى نسبت به حضور در مجلس وعظ و ارشاد و نیز بى خطر دیدن عاقبت خویش است.
۲ - پیامبر(ص)، حتى کسانى را که به معارف دینى احساس نیاز نمى کردند، به حضور مى پذیرفت و از ارشاد آنان دریغ نمىورزید. «أمّا من استغنى»
با توجه به شأن نزول و جملات آیه شریفه، چنین بر مى آید که پیامبر(ص) در مجلسى به ارشاد کسانى پرداخته بود که برخى از افراد حاضر در آن، خود را از تعالیم آن حضرت بى نیاز مى پنداشتند. فردى از مسلمانان نیز با شرکت در آن مجلس، خود را در مقام وعظ و ارشاد آنان قرار داده بود. پس از حضور ابن ام مکتوم، آثار ناخرسندى در قیافه و رفتار او نمودار گشت و این آیات با نکوهش از دوگانگى برخوردش، وى را فردى نامناسب براى ارشاد معرفى کرده است.
۳ - ثروت و امکانات مادى، زمینه ساز بازماندن از تلاش براى درک معارف الهى و غافل سازنده انسان از عاقبت خویش* «أمّا من استغنى»
مراد از «استغناء» ممکن است داشتن مال و ثروت باشد. در این صورت - به قرینه «جاءک یسعى و هو یخشى» در توصیف جبهه مقابل - مى توان گفت ثروتمندان در معرض ترک حضور در مجالس دینى و خوددارى از تلاش براى آموختن دین و دچار محرومیت از خشیت هستند.
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۱۶ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۴۲ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۵ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیات ۱–۱۰ - نکتههای تفسیر نور
آیات ۱–۱۰ - پیامهای تفسیر نور
آیات ۱–۱۰ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۵ - تفسیر روان جاوید
آیات ۱–۲۳ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیات ۵–۶
موضوعات
دستهبندی موضوعی
بی نیازی حاضران در مجلس محمدشرایط حضور در مجلس محمدفرجام حاضران در مجلس محمدموانع درک دینبی نیازی از موعظهقصه عبدالله بن ام مکتومزمینه غفلتنقش امکانات مادینقش ثروتآسیب شناسی دینی
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۹)
- مسیولیّت نداشتن پیامبر(صلی الله علیه واله) در مورد اصلاح و تزکیه افراد خودکامه و گریزان از اصلاح و تزکیه+۲ آیه
- روا نبودن بیاحترامی، به مؤمن+۹ آیه
- روا نبودن بی احترامی به مؤمن+۹ آیه
- مطلوبیّت تزکیه و خودسازی (دوری از صفات زشت و اراسته شدن به صفات نیک)+۲ آیه
- ممنوعیّت ترک همنشینی با تهیدستان+۱۱ آیه
- خداوند، برحذردارنده پیامبر صلی الله علیه و اله از ترک همنشینی با خداجویان تهیدست و گردانیدن توجّه از انان به سوی طبقه اشراف+۷ آیه
- برخورد دوگانه و تبعیض امیز در رفتار با مردم، معاشرتی ناپسند+۳ آیه
- احساس بینیازی از موعظه در بعضی از حاضران مجلس پیامبر صلی الله علیه و اله در قصّه ابنامّمکتوم+۱ آیه
- رو سیاهی در قیامت، فرجام بی نیاز دیدن خود از پند و اندرز قران+۲ آیه