سوره علق(العلق)، آیه ۷ · جزء ۳۰ · صفحه ۵۹۷
معنی کلمات و عبارات
«أَن رَّآهُ»: وقتی خود را ببیند و بداند. واژه (أَنْ) از حروف ناصبه است. جمله (أَن رَّآهُ اسْتَغْنَی) مفعولٌله است. «إِسْتَغْنَی»: احساس قدرت و ثروت کرد. دارا شد و بینیاز گردید (نگا: عبس / لیل / .
نزول
سال ۲ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
شأن نزول: شأن نزول آیات ۶ و ۷
مقاتل گوید: این آیات درباره ابوجهل نازل شد که از اثر مال و ثروت فراوان به طغیان پرداخته بود. ابوهریره گوید: ابوجهل مى گفت: آیا محمد باز هم روى خود را در سجده به خاک مى گذارد. به او گفتند: آرى، سپس گفت: سوگند به لات و عزى اگر او را به این وضع ببینم پاى خود را روى گردنش مى گذارم و صورتش را به خاک میمالم سپس این آیات براى او نازل گردید.
تفسیر کشف الاسرار. تفسیر ابن المنذر.
نکات آیه
۱ - دل خوشى به ثروت زیاد، مایه روى آوردن انسان به طغیان و شکستن حریم دیگران «أن رءاه استغنى»
«أن رءاه...» - به تقدیر لام تعلیل - مفعول له و بیانگر سبب طغیان است.
۲ - احساس بى نیازى - حتى در صورت کاذب بودن آن - زمینه گستاخى و تجاوزگرى انسان «أن رءاه استغنى»
فعل «رآه» دلالت دارد که عامل طغیان، این است که شخص خود را بى نیاز ببیند. بنابراین، درک یا توهّم بى نیازى، عامل طغیان است; نه وجود حقیقى آن.
۳ - احساس بى نیازى از خداوند، زمینه ساز سرکشى از خواسته هاى او است. «ربّک الأکرم . الذى علّم ... إنّ الإنسن لیطغى . أن رءاه استغنى»
آیات آغازین سوره، قرینه بر متعلق «یطغى» و «استغنى» است و نشان مى دهد که طغیان در برابر خداوند و استغنا از او، از مصادیق مورد نظر آن است.
۴ - فراهم بودن زمینه هاى افراط در گناه براى ثروتمندان «أن رءاه استغنى»
۵ - بینش انسان، رفتارساز و شکل دهنده کردار او است. «لیطغى . أن رءاه استغنى»
۶ - گرفتارى به طغیان، براى کسانى که در سایه کرم خداوند و به کمک علوم خدادادى، به ثروت رسیده و خود را بى نیاز مى بینند، خلاف انتظار و واکنشى ناشایست در برابر نعمت هاى الهى است. «الأکرم . الذى علّم ... کلاّ إنّ الإنسن لیطغى . أن رءاه استغنى»
تفسیر (۸)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار علاقه به ثروت اندوزیبینش انسانزمینه تجاوز به حقوق دیگرانزمینه گناه ثروتمندانطغیان ثروتمندانکفران ثروتمندانعوامل مؤثر در عملآثار بی نیازی از خداآثار احساس بی نیازینعمت علمکرامت خدازمینه تجاوززمینه طغیانکفران نعمتعمل ناپسند
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۶)
- احساس بینیازی، زمینه ساز سرکشی+۱ آیه
- طغیانگری انسان هنگام احساس بینیازی خویش+۱ آیه
- رفاه مندی و احساس بی نیازی، از موجبات طغیان انسان+۱ آیه
- احساس بی نیازی از زمینه طغیان انسان+۱ آیه
- مالاندوزی و ثروت فراوان، زمینهساز طغیان و تجاوز در جامعه+۳ آیه
- خوی ثروتاندوزی و احساس بینیازی، زمینهساز مخالفت با برگزاری نماز+۲ آیه