سوره فاطر، آیه ۵ · جزء ۲۲ · صفحه ۴۳۵
يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌ فَلاَ تَغُرَّنَّكُمُ الْحَيَاةُ الدُّنْيَا وَ لاَ يَغُرَّنَّكُمْ بِاللَّهِ الْغَرُورُ
ای مردم! وعده خداوند حقّ است؛ مبادا زندگی دنیا شما را بفریبد، و مبادا شیطان شما را فریب دهد و به (کرم) خدا مغرور سازد!
معنی کلمات و عبارات
«وَعْدَ اللهِ»: وعدههائی همچون: قیامت، حساب و کتاب، بهشت و دوزخ. «الْغَرُوُر»: بسیار گول زننده. مراد اهریمن، مال و دارائی، شهوات و لذّات، و بالاخره هر چیزی است که انسان را از راه به در برد (نگا: لقمان / ).
نزول
سال ۱۳ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۹ رویداد)
- هجرت پیامبر از مکه به مدینهمرتبط با نزول
۱ هجرت · مکه - مدینه - اجازه جهاد دفاعیمرتبط با نزول
13 بعثت · مدینه - جنگ بدرمرتبط با نزول
۲ هجرت · بدر - پیمان برادری میان مهاجران و انصار
13 بعثت · مدینه - اختفا در غار ثور هنگام هجرت
13 بعثت · غار ثور، نزدیک مکه - تدوین پیماننامه مدینه
13 بعثت · مدینه - نخستین نماز جمعه در رانونا
13 بعثت · بنی سالم / مدینه - بنای مسجد قبا
13 بعثت · قبا، نزدیک مدینه - پیمان دوم عقبه
13 بعثت · عقبه، منی
نکات آیه
۱ - همه مردم از هر قشرى، مخاطبان قرآن اند. «یأیّها الناس اذکروا نعمت اللّه ... یأیّها الناس»
برداشت یاد شده از معناى لغوى «ناس» (مردم) و نیز تکرار آن در قسمت آغازین سوره، به دست مى آید.
۲ - وعده هاى خدا، حق و تخلف ناپذیر است. «إنّ وعد اللّه حقّ»
۳ - هشدار خداوند از فریفته شدن به زندگى دنیایى و زرق و برق آن «فلاتغرنّکم الحیوة الدنیا»
۴ - دنیا، زمینه فریب و لغزشگاه انسان «فلاتغرنّکم الحیوة الدنیا»
۵ - تکذیب پیامبران و انکار وعده هاى الهى، ناشى از دنیاطلبى و فریفتگى به زرق و برق آن است. «و إن یکذّبوک ... إنّ وعد اللّه حقّ فلاتغرنّکم الحیوة الدنیا»
از تفریع «فلاتغرنّکم الحیاة الدنیا» بر جملات پیشین، برداشت یاد شده به دست مى آید.
۶ - هشدار خداوند از فریب خوردن به وسیله عوامل اغواگر (همچون شیطان) درباره خدا و لطف و بخشش او «و لایغرنّکم باللّه الغرور»
«باء» در «باللّه» براى ملابست است که بر سر مضاف مقدر (مانند «بشأن اللّه») وارد شده است و مراد از «الغرور» - به قرینه آیه بعد - شیطان مى باشد. طبق نظر مفسران، مقصود از فریب خوردن درباره خدا، مى تواند این باشد که شیطان انسان را به عفو و بخشش خداوند مغرور مى سازد و او را به تکرار گناه، روى آوردن به متاع هاى دنیا و غفلت از آخرت سوق مى دهد.
۷ - شیطان، موجودى بسیار فریبکار «و لایغرنّکم باللّه الغرور»
«غرور» صیغیه مبالغه و به معناى بسیار فریبکار است و به قرینه آیه بعد مقصود از آن شیطان مى باشد.
۸ - دین و معارف الهى، در معرض کج فهمى و تحریف معنوى با توطئه فریبکاران «و لایغرنّکم باللّه الغرور»
برداشت یاد شده، به خاطر این نکته است که فریب خوردن انسان به وسیله فریبکاران درباره خداوند و دین او، مى تواند با تحریف معارف الهى و معرفى نادرست آن صورت پذیرد.
تفسیر (۹)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
اهمیت ترک دنیاطلبیخطر بدفهمی دینخطر تحریف دیننقش مکارانلغزشگاه انسانعمومیت قرآنعوامل تکذیب انبیاحقانیت وعده های خدامخاطبان قرآننقش دنیالطف خدااغواگری شیطانزمینه گمراهینقش شیطانحتمیت وعده های خداآسیب شناسی دینیآثار دنیاطلبیهشدارهای خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۳)
- دلبستگی به دنیا، مایه غرور و فریب+۱ آیه
- دستور الهی به انسانها مبنی بر دشمن گرفتن شیطان+۱ آیه
- حقّانیّت و تخلّفناپذیری وعده الهی+۶ آیه
- توجّه به حقّانیّت وعدههای خداوند، سبب اجتناب از فریفتگی به دنیا
- تکذیب انبیا، ناشی از دنیاطلبی انسان+۱ آیه
- هشدار خداوند به انسانها، در مورد فریبندگی زندگی دنیا+۱ آیه
- فریب خوردگان دنیا، در زمره حزب شیطان+۱ آیه
- منکران حق و دنیاطلبان، از حزب شیطان+۱ آیه
- شیطان، موجودی بسیار فریبکار+۱ آیه
- شیطان، از عوامل گمراهی انسانها+۱ آیه
- وعده قیامت، حق، حتمی و تخلّف ناپذیر+۱۱ آیه
- حقّانیّت وعدههای خدا و تخلّفناپذیری ان+۱۰ آیه
- برپایی قیامت، وعده حتمی الهی+۸ آیه