سوره فصلت، آیه ۴۸ · جزء ۲۵ · صفحه ۴۸۲
وَ ضَلَ عَنْهُمْ مَا كَانُوا يَدْعُونَ مِنْ قَبْلُ وَ ظَنُّوا مَا لَهُمْ مِنْ مَحِيصٍ
و همه معبودانی را که قبلاً میخواندند محو و گم میشوند؛ و میدانند هیچ گریزگاهی ندارند!
معنی کلمات و عبارات
«ضَلَّ»: ناپیدا گردید. گم شد. «ظَنُّوا»: یقین حاصل کردند. در اینجا ظنّ به معنی علم و یقین است. چرا که در صحنه محشر و هنگامه قیامت، شکّ و گمان معنی ندارد، و همه چیز معلوم و مشهود است. «مَحِیصٍ» گریزگاه. راه فرار (نگا: ابراهیم / ).
نزول
سال ۱۴ بعثت(دوره مدنی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۹ رویداد)
- جنگ احدمرتبط با نزول
۳ هجرت · احد، نزدیک مدینه - غزوه ابواء یا ودان
14 بعثت · ودان / ابواء - غزوه عشیره
14 بعثت · عشیره - غزوه بواط
14 بعثت · بواط - غزوه سفوان یا بدر اولی
14 بعثت · سفوان / بدر اولی - تشریع اذان
14 بعثت · مدینه - سریه حمزه به سیف البحر
14 بعثت · سیف البحر - سریه سعد به خرار
14 بعثت · خرار - سریه عبیده بن حارث به رابغ
14 بعثت · رابغ
نکات آیه
۱ - معبودهاى مشرکان، محو و ناپیدا و فاقد کارایى در صحنه قیامت «و ضلّ عنهم ما کانوا یدعون من قبل»
«ضلّ» هرگاه با «عن» متعدى شود، به معناى گم شدن خواهد بود. گفتنى است که در آیه کنایه از سودمند نبودن و کارایى نداشتن مى باشد.
۲ - غفلت و فراموشى مشرکان از معبودهاى خویش، در مواجهه با واقعیت هاى سهمگین قیامت «و ضلّ عنهم ما کانوا»
بنابر این که «ضلّ عنهم» اشاره به این باشد که صحنه قیامت آن چنان براى مشرکان وحشتناک و دهشت آور است که خاطره بت ها از نظرشان محو و نابود خواهدشد.
۳ - ناکارآمدى معبودهاى مشرکان در قیامت، گواه نادرستى کرنش و عبادت در برابر آنها در دنیا «و ضلّ عنهم ما کانوا یدعون من قبل»
۴ - قیامت، صحنه آشکار شدن بطلان شرک و باورهاى شرک آلود «و ضلّ عنهم ما کانوا یدعون من قبل»
بنابراین که مراد از «ما» آرا و ادعاهایى باشد که مشرکان در ارتباط با خدایانشان مطرح مى کردند، مطلب بالا قابل برداشت است.
۵ - مشرکان در قیامت، هیچ راهى براى گریز از عذاب الهى نخواهند داشت. «و ظنّوا ما لهم من محیص»
۶ - یقین مشرکان در قیامت، به نبودن هیچ راه فرارى از عذاب الهى «و ظنّوا ما لهم من محیص»
«ظنّ» در لغت هم به معناى گمان آمده و هم به معناى یقین. طبق گفته برخى از مفسران این کلمه در آیه شریفه به معناى یقین است.
۷ - آشکار نشدن حقیقت توحید براى مشرکان در عالم برزخ * «و یوم ... و ظنّوا ما لهم من محیص»
برداشت یاد شده بدین احتمال است که روشن شدن حقیقت توحید براى مشرکان در روز قیامت، اشعار به این دارد که حتى پس از مرگ و در برزخ نیز حقایق براى آنان روشن نمى شود.
تفسیر (۷)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
حتمیت عذاب اخروی مشرکانغفلت اخروی مشرکانغفلت از معبودان باطلمشرکان در عالم برزخیقین اخروی مشرکانآثار اهوال قیامتحقانیت توحیدعجز اخروی معبودان باطلمشرکان و توحیددلایل بطلان شرکبطلان شرکظهور حقایق در قیامتویژگیهای قیامت
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۹)
- اعتراف مشرکان به توحید، هنگام مشاهده عذاب+۲ آیه
- بروز حقّانیّت توحید، در قیامت+۱۲ آیه
- خستگی ناپذیری مشرکان، از دعا برای خیر مادّی خود+۱ آیه
- شک و تردید مشرکان، در امر اخرت و قیامت+۲ آیه
- مشرکان، مستحقّ کیفر و عذاب خداوندی+۴ آیه
- ایجاد فاصله و جدایی میان مشرکان و معبودهای پنداری انان، در قیامت+۴ آیه
- بطلان و پوچی عبادت غیر خدا+۴ آیه
- پنهان شدن معبودان، از نگاه مشرکان، در قیامت+۸ آیه
- بروز حقّانیّت توحید، در قیامت+۱۱ آیه