سوره فصلت، آیه ۴۷ · جزء ۲۵ · صفحه ۴۸۲
إِلَيْهِ يُرَدُّ عِلْمُ السَّاعَةِ وَ مَا تَخْرُجُ مِنْ ثَمَرَاتٍ مِنْ أَكْمَامِهَا وَ مَا تَحْمِلُ مِنْ أُنْثَى وَ لاَ تَضَعُ إِلاَّ بِعِلْمِهِ وَ يَوْمَ يُنَادِيهِمْ أَيْنَ شُرَكَائِي قَالُوا آذَنَّاكَ مَا مِنَّا مِنْ شَهِيدٍ
علم به قیامت (و لحظه وقوع آن) تنها به خدا بازمیگردد؛ هیچ میوهای از غلاف خود خارج نمیشود، و هیچ زنی باردار نمیگردد و وضع حمل نمیکند مگر به علم او؛ و آن روز که آنها را ندا میدهد (و میگوید:) کجایند شریکانی که برای من میپنداشتید؟! میگویند: «(پروردگارا!) ما عرضه داشتیم که هیچ گواهی بر گفته خود نداریم!»
معنی کلمات و عبارات
«إِلَیْهِ یُرَدُّ عِلْمُ السَّاعَةِ»: (نگا: اعراف / لقمان / ، احزاب / ). «أَکْمَام»: جمع کِمّ، غلاف. پوسته. «أُنثی»: ماده. مراد مؤنّث همه جانداران از قبیل: حیوانات و حشرات و پرندگان و انسان است. «آذَنَّاکَ»: به تو اعلام کردیم. به تو عرض کردیم. مراد این است که امروز همه چیز روشن شده است و کسی معتقد به انباز نیست. یا این که مشرکین میگویند: ما هرگز به شریک معتقد نبودهایم (نگا: انعام / ). «شَهِیدٍ»: گواه.
نزول
سال ۱۴ بعثت(دوره مدنی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۹ رویداد)
- جنگ احدمرتبط با نزول
۳ هجرت · احد، نزدیک مدینه - غزوه ابواء یا ودان
14 بعثت · ودان / ابواء - غزوه عشیره
14 بعثت · عشیره - غزوه بواط
14 بعثت · بواط - غزوه سفوان یا بدر اولی
14 بعثت · سفوان / بدر اولی - تشریع اذان
14 بعثت · مدینه - سریه حمزه به سیف البحر
14 بعثت · سیف البحر - سریه سعد به خرار
14 بعثت · خرار - سریه عبیده بن حارث به رابغ
14 بعثت · رابغ
نکات آیه
۱ - آگاهى به زمان برپایى قیامت، در انحصار خداوند است. «إلیه یردّ علم الساعة»
تقدیم «إلیه» بر «یردّ» مفید حصر است.
۲ - قیامت و زمان برپایى آن، مورد پرسش مشرکان عصر بعثت «إلیه یردّ علم الساعة»
۳ - آگاهى خداوند از زمان برپایى قیامت، لازمه ربوبیت او است. «و ما ربّک بظلّ-م ... إلیه یردّ علم الساعة»
با توجه به رجوع ضمیر «إلیه» به «ربّک» در آیه قبل، برداشت بالا استفاده مى شود.
۴ - «الساعة»، از نام هاى قیامت «إلیه یردّ علم الساعة»
۵ - احاطه علمى خدا به تمام تحولات پیچیده شکوفه ها و کیفیت بارور شدن و ثمردهى آنها «و ما تخرج من ثمرت من أکمامها ... إلاّ بعلمه»
۶ - آگاهى به همه اسرار حیات گیاهى و انسانى، در انحصار خدا است. «و ما تخرج من ثمرت ... و لاتضع إلاّ بعلمه»
برداشت یاد شده با توجه به حصر مستفاد از آیه صورت گرفته است.
۷ - خداوند، از تمامى تحولات ایام باردارى و زایمان آگاه است. «و ما تحمل من أنثى و لاتضع إلاّ بعلمه»
چنانچه «باء» در «بعلمه» براى مصاحبت باشد، نشان مى دهد که تمامى تحولات جنین از آغاز تا تولد، در حیطه علم خداوند است.
۸ - تحولات پیچیده شکوفه ها و جنین، بنا به مقتضاى علم و حکمت خداوندى است. «و ما تخرج من ثمرت من أکمامها ... إلاّ بعلمه»
چنانچه «باء» در «بعلمه» براى سببیت باشد، مفاد آیه شریفه، این خواهد بود که همه این رخدادها براساس علم الهى است.
۹ - تدبیر و اداره جهان هستى، بر اساس علم و آگاهى صورت مى گیرد. «و ما ربّک ... و ما تخرج من ثمرت ... إلاّ بعلمه»
با توجه به این که شکفتن شکوفه ها و انعقاد نطفه و تولد موجودات، نمونه هایى از تدبیر جهان هستى است، مطلب بالا استفاده مى شود.
۱۰ - آگاهى به روند پیدایش میوه ها و تکوین و تولد جنین، مقتضاى ربوبیت الهى است. «و ما ربّک ... و ما تخرج ... إلاّ بعلمه»
۱۱ - قیامت، صحنه محاکمه مشرکان به خاطر عقاید شرک آمیز آنان «و یوم ینادیهم أین شرکاءى»
۱۲ - مشرکان در قیامت مورد سخره و تحقیر الهى قرار مى گیرند. «و یوم ینادیهم أین شرکاءى»
لحن آیه و نحوه خطاب در آن («أین شرکائى» و «ینادیهم») مى تواند مفید برداشت بالا باشد.
۱۳ - اعتراف مشرکان در قیامت، به بطلان باورهایشان نسبت به معبودهاى خویش «و یوم ینادیهم أین شرکاءى قالوا ءاذنّ-ک ما منّا من شهید»
۱۴ - مشرکان، از حمایت معبودهاى خویش در قیامت محروم خواهند بود. «و یوم ینادیهم أین شرکاءى قالوا ءاذنّ-ک ما منّا من شهید»
۱۵ - شرک، باورى پوچ و فاقد هر گونه سند و دلیل «ءاذنّ-ک ما منّا من شهید»
۱۶ - لزوم برخوردارى انسان از دلیل، در باورها و عقاید خویش «ءاذنّ-ک ما منّا من شهید»
۱۷ - گفت وگوى بى واسطه انسان ها با خداوند در قیامت «و یوم ینادیهم أین شرکاءى قالوا»
۱۸ - تمامى انسان ها، حتى مشرکان، برخوردار از فطرت توحیدى اند. «قالوا ءاذنّ-ک»
از ماضى آوردن فعل «آذنّاک» مى توان استفاده کرد که مشرکان قبل از قیامت، به زبان حال اعتراف به توحید داشته و منکر شرک بوده اند. با توجه به این نکته مطلب یاد شده قابل برداشت است.
۱۹ - اعتراف پیشین تمامى آدمیان به توحید; قبل از پیدایش در صحنه گیتى * «قالوا ءاذنّ-ک ما منّا من شهید»
از این که مشرکان در قیامت مى گویند که ما قبلاً به توحید گواهى داده ایم - با آن که در دنیا مشرک بوده اند - مى توان برداشت نمود که آنان قبل از پیدایش در دنیا (عالم ذر) بدان گواهى داده اند.
۲۰ - قیامت، صحنه کشف حقایق جهان هستى است. «و یوم ینادیهم أین شرکاءى قالوا ءاذنّ-ک ما منّا من شهید»
بنابراین که جمله «آذنّاک» براى انشا و ایجاد اعلام باشد (اعلام مى کنیم) مى توان استفاده کرد که این اعلام براساس کشف حقایق است.
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۲۶–۵۴ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۴۰–۵۴ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۴۷ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۴۷ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۴۷ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۴۷ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۴۷ - تفسیر روان جاوید
آیات ۴۶–۵۰ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۴۷
موضوعات
دستهبندی موضوعی
اقرار به بطلان شرکباروری گیاهانثمردهی گیاهانرویش شکوفه هاعلم به تحولات بارداریعلم به تحولات زایمانعلم به رشد جنینعلم به رویش میوهمنشأ رشد جنینمنشأ رویش شکوفه هاپرسشهای مشرکان صدراسلاماقرار در عالم ذرانسان ها در عالم ذرعلم به رازهای آفرینشاستهزای اخروی مشرکانمحاکمه اخروی مشرکاناقرار اخروی مشرکانتحقیر اخروی مشرکانتکلم خدا در قیامتاقرار به توحیدمنشأ تدبیر آفرینشفطرت توحیدیمحرومیت اخروی مشرکانپرسش از قیامتاستهزاهای خدااقرار علیه خودعلم به قیامتمعبودان باطل در قیامتپوچی شرکاهمیت برهان در عقیدهوقت قیامتبی منطقی شرکفطریات انسانمشرکان در قیامتعقیده باطلآثار علم خدانامهای قیامتوسعت علم خداظهور حقایق در قیامتآثار ربوبیت خداعلم خداویژگیهای قیامتاختصاصات خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۳۹)
- اعتراف مشرکان به توحید، هنگام مشاهده عذاب+۱ آیه
- بروز حقّانیّت توحید، در قیامت+۶ آیه
- اگاهی خداوند، از دوران جنینی انسان+۳ آیه
- مکالمه خدا در قیامت با مشرکان، درباره گرایش انان به شرک و نقش رهبران مشرک+۲ آیه
- اگاهی خداوند، به جذب و دفع (خون، نطفه و ...) و فعالیّتهای رحم+۱ آیه
- رحم حیوان مادّه، جایگاه جنین+۱ آیه
- اگاهی خداوند، به فعالیّتهای رحم+۲ آیه
- زمان بندی فعالیّتهای رحم، به تقدیر الهی+۲ آیه
- زایمان زن، به علم الهی و تحت مهار خداوند+۱ آیه
- سؤال انکاری و استهزایی خداوند از مشرکان، درباره جایگاه و موقعیّت معبودهای شان در قیامت+۶ آیه
- سؤال انکاری و استهزایی خداوند از مشرکان، درباره جایگاه و موقعیّت معبودهای شان در قیامت+۶ آیه
- سؤال استهزایی و توبیخی خدا از مشرکان در قیامت، درباره شرک و موقعیت شریکان انان+۲ آیه
- سؤال انکاری و استهزایی خداوند از مشرکان، درباره جایگاه و موقعیّت معبودهای شان در قیامت+۶ آیه
- اعلام مشرکان در قیامت، با صدای بلند، مبنی بر گواهی ندادن به شریک داشتن خدا
- مشرکان، مستحقّ کیفر و عذاب خداوندی+۲ آیه
- ایجاد فاصله و جدایی میان مشرکان و معبودهای پنداری انان، در قیامت+۳ آیه
- اعلان صریح مشرکان در قیامت، بر گواهی ندادن خود بر شریک داشتن خدا
- شکوفه درختان، زمینه ساز باروری و ثمردهی انها
- تفکّر در پیدایش و باروری شکوفه ها، موجب اعتقاد به توحید و یکتایی خداوند
- اگاهی به روند پیدایش شکوفه و باروری ان، مقتضای ربوبیّت خداوند+۱ آیه
- توجّه به چگونگی حیات و ثمردهی شکوفه، راهی برای شناخت چگونگی معاد
- احاطه علمی خدا به تحوّلات شکوفه ها و باروری و ثمردهی انها
- اسرار مخفی از علم بشر، در تحوّلات شکوفه ها و کیفیّت باروری ان
- بازخواست از مشرکان در قیامت با صدایی بلند، جهت پاسخگویی عقاید شرک امیز خود+۳ آیه
- اعلام مشرکان در قیامت با صدای بلند، برای گواهی ندادن انان به شریک داشتن خدا
- تعدّد معبودان باطل مشرکان+۵ آیه
- پنهان شدن معبودان، از نگاه مشرکان، در قیامت+۵ آیه
- اگاهی خداوند به تمامی مراحل بارداری زنان+۲ آیه
- احاطه علمی کامل خداوند، به جنین انسان و حیوانات و مراحل دگرگونی و تحوّلات انها+۴ آیه
- زایمان و وضع حمل زنان، در حیطه علم خداوند+۱ آیه
- خروج میوه ها از پوسته هایشان، در احاطه علم خدا
- علم به زمان وقوع قیامت، در انحصار خداوند+۶ آیه
- بروز حقّانیّت توحید، در قیامت+۶ آیه
- علم به زمان وقوع قیامت، در انحصار خدا+۵ آیه
- قیامت، دارای زمان معیّن شده (ساعت) نزد خداوند و از نامهای قیامت+۵ آیه
- اگاهی نداشتن پیامبر صلی الله علیه و اله از زمان وقوع قیامت+۶ آیه
- منادی/ اسماوصفات+۳ آیه
- علم خداوند، به رویش میوهها
- ربوبیّت خداوند، عامل رویش میوهها+۱ آیه