سوره ق، آیه ۱۷ · جزء ۲۶ · صفحه ۵۱۹
إِذْ يَتَلَقَّى الْمُتَلَقِّيَانِ عَنِ الْيَمِينِ وَعَنِ الشِّمَالِ قَعِيدٌ
جس وقت دو لینے والے جا لیتے ہیں ایک دائیں طرف اور ایک بائیں طرف بیٹھا ہوا ہے
معنی کلمات و عبارات
«إِذْ»: معمول واژه اقرب است، یا مفعول به فعل محذوف (أُذْکُرْ). «یَتَلَقّی»: دریافت میدارند. «الْمُتَلَقِّیَانِ»: دو دریافتکننده. مراد دو فرشتهای است که همراه هر انسانی بوده، یکی در طرف راست مأمور ثبت و ضبط اعمال نیک است، و دیگری در طرف چپ مأمور ثبت و ضبط اعمال بد است. «قَعِیدٌ»: نشسته. همدم. فعیل به معنی فاعِل، یعنی قَعید به معنی قاعِد، مثل جَلیس به معنی جالِس است، و یا این که فَعیل به معنی مُفاعِل، یعنی قَعید به معنی مُقاعِد است. مثل جَلیس به معنی مُجالِس یا نَدیم به معنی مُنادِم. مبتدای مؤخر است. «عَنِ الْیَمِینِ وَ عَنِ الشِّمَالِ قَعِیدٌ»: در اصل عَنِ الْیَمِینِ قَعِیدٌ وَ عَنِ الشِّمَالِ قَعِیدٌ است که به قرینه (قَعِیدٌ) اوّل حذف شده است.
نزول
سال ۵ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۳ رویداد)
نکات آیه
۱- دو فرشته از چپ و راست، همواره در کمین دریافت و ضبط کردار آدمى «إذ یتلقّى المتلقّیان عن الیمین و عن الشمال قعید»
۲- فرشتگانِ ثبت کننده اعمال - علاوه بر علم محیط الهى - گواهى دیگر بر اعمال انسان* «و نحن أقرب إلیه من حبل الورید . إذ یتلقّى المتلقّیان»
در آیه قبل، خداوند علم خویش را به عنوان ملاک محاسبه انسان ها معرفى فرمود و اکنون در این آیه دریافت هاى دو فرشته را، به عنوان گواهى دیگر بر اعمال آدمى یاد کرده است.
۳- توجه انسان به وجود دو مراقب بر اعمال وى، زمینه ساز تبعیت نکردن از وسوسه هاى نفس «و نعلم ما توسوس به نفسه ... إذ یتلقّى المتلقّیان عن الیمین و عن الشمال قعید»
۴- ثبت اعمال نیک انسان، به وسیله یک فرشته و ثبت اعمال بد وى، بهوسیله فرشته اى دیگر «إذ یتلقّى المتلقّیان عن الیمین و عن الشمال قعید»
برداشت بالا بدان احتمال است که تعیین دو دریافت گر و حضور هر یک در طرفى خاص اشاره به مطلب فوق داشته باشد.
۵- تحقق اراده خداوند در نظام تکوین، از طریق وسایط همراه با تقسیم کارها «إذ یتلقّى المتلقّیان عن الیمین و عن الشمال قعید»
به کار گرفته شدن عناصر دریافت گر و تعدد آنها و نظارت بر دو سوى مختلف یا دوگونه عمل، حکایت از مطلب یاد شده دارد.
تفسیر (۸)
روایات و احادیث
۶- «عن أبى عبداللّه(ع) فى قول اللّه تبارک تعالى «إذ یتلقّى المتلقّیان عن الیمین و عن الشمال قعید» قال هما الملکان...; [منبع: بحارالأنوار، ج ۵، ص ۳۲۳، ح ۹; تفسیر برهان، ج ۴، ص ۲۲۰، ح ۱۰.] از امام صادق(ع) درباره سخن خداوند تبارک و تعالى (إذ یتلقّى المتلقّیان) روایت شده که فرمود: آنان همان دو فرشته اند...».
موضوعات
دستهبندی موضوعی
ثبت عمل پسندیدهثبت عمل ناپسندآثار ثبت عملموانع هواپرستیآثار ذکر ثبت عململائکه ثبت عملگواهان عملآثار علم خدامجاری اراده خدانقش عوامل طبیعی
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۱)
- ثبت اعمال انسان و حفظ انها ازسوی فرشتگان مراقب وی+۶ آیه
- ثبت تمام سخنان انسان ازسوی فرشتگان+۲ آیه
- هشدار خدا به انسانها، از عذاب قیامت+۳ آیه
- خداوند، دانا و اگاه به تمامی سخنان+۴ آیه
- ثبت اعمال ادمیان در نامه عمل شان، به وسیله فرشتگان+۶ آیه
- ثبت اعمال و گفتار هر شخص، از سوی مراقبی اماده+۱ آیه
- فرشتگان ثبت اعمال، علاوه بر علم محیط الهی، گواهی دیگر بر اعمال انسان+۱ آیه
- ماموران ثبت اعمال، ناظر بر اعمال بندگان+۲ آیه
- تعدّد فرشتگانِ ناظر بر کردار انسانها+۳ آیه
- دو فرشته، محافظ و مراقب اعمال ادمی+۱ آیه
- علم الهی به اعماق وجود ادمی، اتمام حجت به وی در تاثیر پذیری از وسوسههای نفس+۱ آیه