آیه ۲۹ سوره ق

«الْقَوْلُ»: منظور تهدیدها و وعیدها و مژده‌ها و بشارتهای فراوان در آیات مختلف است. «ظَلاّمٍ»: (نگا: آل‌عمران / انفال / ، حج / ، فصّلت / ).

۱- هشدارها و انذارهاى الهى به گمراهان، جدى و غیر قابل تغییر «و قد قدّمت إلیکم بالوعید . ما یبدّل القول لدىّ» برداشت بالا با توجه به این نکته است که مراد از «القول» - به قرینه آیه قبل - وعیدهاى الهى باشد که مبناى حکم و قضاوت خداوند در دادگاه قیامت است. ۲- تلاش محکومان دادگاه قیامت براى تغییر حکم الهى، تلاشى بى فرجام «ما یبدّل القول لدىّ» در آیات پیشین، حکم مجرمان با فرمان «ألقیا فى جهنّم ...» از سوى خداوند صادر مى گردد. مجرمان با جدال و تخاصم، درصدد تبرئه خویش برمى آیند تا مگر حکم الهى را در حق خود تغییر دهند; ولى «ما یبدّل القول...» بى فرجام بودن تلاش آنان را مى رساند. ۳- حکم خداوند در قیامت علیه مجریان، حکمى قطعى و به دور از هر گونه بازنگرى «ما یبدّل القول لدىّ» تعبیر «لدىّ» مشعر به این معنا است که چون حکم از سوى خداوندى صادر شده - که پیشینه خلق را به خوبى مى داند و بر ایشان اتمام حجت کرده است و گواهان به گواهى نشسته اند - مجال خدشه در آن نخواهد بود. ۴- خداوند، منزّه از کم ترین ظلم و اعمال کیفرهاى ناروا، بر بندگان «و ما أنا بظلّ-م للعبید» ۵- کیفرهاى اخروى نتیجه قهرى عملکرد خود کافران، و نه ظلمى از سوى خدا بر ایشان «قدّمت إلیکم بالوعید ... و ما أنا بظلّ-م للعبید» ۶- کیفر گمراهان قبل از اتمام حجت ایشان، ظلم و دور از ساحت خداوند* «و قد قدّمت إلیکم بالوعید ... و ما أنا بظلّ-م للعبید» برداشت بالا بدان احتمال است که دو بخش این آیه، متفرع بر «قد قدّمت...» باشد; یعنى، چون قبلاً اتمام حجت بر ایشان شده است، نه حکم تغییر خواهد کرد و نه اجراى حکم ظلم تلقى خواهد شد; زیرا ظلم آن جا است که عقاب، بدون حجت باشد. ۷- تغییر حکم و تخفیف کیفر بایسته ظالمان، ظلمى به دیگران و دور از ساحت خدا* «ما یبدّل القول لدىّ و ما أنا بظلّ-م للعبید» برداشت بالا بدان احتمال است که «و ما أنا بظلاّم...» تعلیل «ما یبدّل...» باشد; یعنى، چون تبدیل حکم و تخفیف مجازات به حق مجرمان، موجب ظلم به بندگان صالح و ستمدیده مى شود، در نظام الهى - چون ظلمى نیست - تبدیل قول هم نخواهد بود.