سوره ق، آیه ۳۶ · جزء ۲۶ · صفحه ۵۲۰
وَ كَمْ أَهْلَكْنَا قَبْلَهُمْ مِنْ قَرْنٍ هُمْ أَشَدُّ مِنْهُمْ بَطْشاً فَنَقَّبُوا فِي الْبِلاَدِ هَلْ مِنْ مَحِيصٍ
چه بسیار اقوامی را که پیش از آنها هلاک کردیم، اقوامی که از آنان قویتر بودند و شهرها (و کشورها) را گشودند؛ آیا راه فراری (از عذاب الهی) وجود دارد!
معنی کلمات و عبارات
«وَ کَمْ أَهْلَکْنَا قَبْلَهُم مِّن قَرْنٍ ...»: (نگا: انعام / مریم / و ، ص / . «بَطْشاً»: گرفتن چیزی با قوت و قدرت. یورش و ستیز (نگا: زخرف / دخان / ، شعراء / . «نَقَّبُوا»: راهها را شکافته‌اند و کشورها را گشوده‌اند. در جهان حرکت کرده‌اند و پیشروی نموده‌اند. «نَقَّبُوا فِی الْبِلادِ»: کشورها و شهرها را گشوده‌اند و در آنجاها گشته‌اند. به کاوش نواحی و کندوکاو مکانها پرداخته‌اند. کشورها و شهرها را جستجو کرده‌اند تا جاودانه بمانند و از مرگ، خویشتن را در پناه کاخها و دژها دارند. «مَحِیصٍ»: راه فرار. گریزگاه (نگا: ابراهیم / ، فصّلت / ، شوری / ).
نزول
سال ۵ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه می‌گذشت (۳ رویداد)
نکات آیه
۱ - تاریخ، شاهد نابودى بسیارى از ملت هاى توان مند، به خاطر کفر و شرک آنان «و کم أهلکنا قبلهم من قرن هم أشدّ منهم بطشًا»
«قرن» به معناى امت و گروهى از مردم است که در یک زمان قرار دارند.
۲ - فرجام هلاکت بار امت هاى کفرپیشه تاریخ، به رغم شوکت مندى آنان، هشدارى به همه ملت هاى حق ستیز «و کم أهلکنا قبلهم من قرن هم أشدّ منهم بطشًا»
۳ - توان مندى نسبى مشرکان قریش در محیط خویش، زمینه ساز سرکشى و کفر آنان «أهلکنا قبلهم من قرن هم أشدّ منهم بطشًا»
از این که خداوند به آنان یادآورى کرده که امت هاى نیرومندتر از ایشان هلاک شدند; استفاده مى شود که مشرکان مکه بر ثروت و قدرت محلى خویش، تکیه داشته و ایمان نمى آوردند.
۴- امت هاى نیرومند هلاک شده تاریخ، داراى سلطه بر جوامع متعدد «و کم أهلکنا ... فنقّبوا فى البلد»
«التنقیب» (مصدر «نقّبوا») به معناى سیر و حرکت است و در این جا کنایه از فتح بلاد و تحت سلطه درآوردن آنها مى باشد.
۵ - فزون خواهى قدرت ها، نامحدود به قلمرو آنان و منتهى به سلطه گرى بر سایر جوامع «هم أشدّ منهم بطشًا فنقّبوا فى البلد»
«فاء» در «فنقّبوا» براى نتیجه است; یعنى، قدرت، منتهى به نفوذ و تجاوز به دیگران است.
۶ - هلاکت، سرنوشت محتوم همه توان مندان حق ستیز تاریخ «و کم أهلکنا ... هل من محیص »
۷ - نابودى حق ستیزان با همه نیرو و توان، گواه قدرت قاهر خداوند است. «و کم أهلکنا ... أشدّ ... منهم بطشًا ... هل من محیص »
از ارتباط «هل من محیص» با صدر آیه، استفاده مى شود که توجه به نابودى ملت هاى توان مند در گذشته تاریخ، خود مى تواند بهترین گواه باشد بر این که ملت ها سرانجام مقهور اراده خدا و ناگزیر از آن هستند.
۸ - توجه مؤمنان به غلبه اراده خداوند بر قدرت کافران، مایه امید و تسلّى خاطر ایشان «و کم أهلکنا قبلهم من قرن هم أشدّ منهم بطشًا فنقّبوا فى البلد هل من محیص»
۹ - اراده الهى، حاکم بر تحولات تاریخ «و کم أهلکنا قبلهم من قرن ... هل من محیص »
۱۰ - زوال قدرت ها و سلطه هاى حق ستیز، سنتى الهى است. «و کم أهلکنا قبلهم من قرن ... هل من محیص »
۱۱ - قدرت و امکانات مادى کافران و سلطه طلبان، مایه نجات آنان از هلاکت و قهر الهى نخواهد بود. «و کم أهلکنا قبلهم من قرن هم أشدّ منهم بطشًا ... هل من محیص »
۱۲ - جامعه شناسى، باستان شناسى و تاریخ، زمینه ساز شناخت سنت هاى الهى و ره یابى به واقعیت پیام وحى «و کم أهلکنا قبلهم من قرن هم أشدّ منهم بطشًا ... هل من محیص »
تفسیر (۸)
روایات و احادیث
احادیث مرتبط (بر اساس موضوع)
موضوعات
دسته‌بندی موضوعی
آثار باستان شناسیآثار جامعه شناسیآثار ذکر حاکمیت اراده خداآثار قدرت قریشآثار هلاکت کافرانامکانات مادی سلطه طلبانحتمیت هلاکت حق ستیزانحتمیت هلاکت سلطه طلبانحتمیت هلاکت کافرانزمینه شناخت وحیزمینه عصیان قریشزمینه کفر قریششناخت سنتهای خدافرجام قدرتمندانقدرت امتهای منقرضقدرت حق ستیزانقدرت سلطه طلبانهلاکت امتها ی پیشینهلاکت حق ستیزانوسعت قدرت طلبی ظالمانآثار شناخت تاریخزمینه آرامش مؤمنانزمینه امیدواری مؤمنانفرجام حق ستیزانامکانات مادی کافرانعوامل هلاکت امتهاهشدار به حق ستیزاننقش امکانات مادیتاریخ امتهاعوامل نجات از عذابزمینه خدا شناسیمنشأ تحولات تاریخحاکمیت اراده خداآثار شرکسنتهای خدانشانه های قدرت خداآثار کفر
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۳۸)
- ظهور و سقوط امّتهای قدرتمندتر از مشرکان جزیره العرب در تاریخ بشر+۸ آیه
- اقتدار و شکوه تمدّنهای اقوام گذشته، بیتاثیر در پیشگیری نزول از عذاب الهی و نابودی انان+۷ آیه
- قدرتمندی امّتهای پیشین سبب تسلّط انها بر شهرها
- ایجاد راهها و جادهها در شهرها و ابادیها از سوی امّتهای گذشته
- سیر و سیاحت امّتهای گذشته در شهرها
- نابودی امّتهای قدرتمند گذشته، مایه پند و عبرت برای خردمندان و انسانهای بیدار و حقطلب+۱ آیه
- گرفتاری امّتهای نیرومندتر از مکّیان، در اعصار پیشین به کیفر الهی+۴ آیه
- ظهور و سقوط امّتهای فراوان در گذر تاریخ+۱۳ آیه
- بهرهمندی و درساموزی خردمندان از سرگذشتهای عبرتاموز پیامبران و امّتهای انان+۴ آیه
- سرگذشت هلاکتبار پیشینیان، عبرتی برای ایندگان+۱۰ آیه
- استفاده از پرسش برای ایجاد ذهنیت مساعد جهت تفهیم حقیقت به مخاطب، از روشهای تربیت عقلانی قران+۷ آیه
- اقتدار و شکوه تمدّنهای اقوام گذشته، بیتاثیر در پیشگیری نزول عذاب و انقراض انان+۷ آیه
- سلطه طلبی امّتهای پیشین، مایه هلاکت و نابودی انان
- قدرتمندی امّتهای پیشین، سبب تسلّط انان بر شهرها
- هلاکت و نابودی، کیفر سلطه طلبان کفرپیشه+۱ آیه
- پندگیری و عبرت اموزی از سرگذشت پیشینیان، از اثار به کارگیری قوّه شنوایی+۵ آیه
- فرجام هلاکت بار فاتحان نیرومند شهرها، هشدار به همه اقوام و گروههای حق ستیز+۱ آیه
- فرجام هلاکت بار فاتحان شهرها، درس عبرتی برای هوشمندان و حق شنوایان+۱ آیه
- ویرانی شهرها بعد از انذار حق ناپذیران انها، با نزول عذاب الهی+۲ آیه
- لزوم مطالعه درباره شهرهای ویران شده، در پی عذاب الهی، برای عبرت اموزی از فرجام اهالی انها+۴ آیه
- توجّه و باور به قدرت خدا در نابودی دشمنان و افرینش هستی مقتضی صبر در برابر دشمنان+۱ آیه
- عبرت پذیری حق شنوایان، از فرجام امّتهای پیشین+۳ آیه
- عبرت پذیری خردمندان، از هلاکت امّتهای پیشین+۱ آیه
- هشدار به کافران صدر اسلام از گرفتار شدن به عذابی مانند عذاب پیشینیان+۱ آیه
- اباد شدن سرزمینهایی در زمانهای گذشته، به دست انسانها+۴ آیه
- تصرّف در زمین و شهرها، از اثار قدرتمندی+۱ آیه
- حضور اقوام بسیار قدرتمندتر از مشرکان مکّه، در طول تاریخ+۵ آیه
- بی پناهی اقوام قدرتمند پیشین، هنگام عذاب الهی، مایه بسی عبرت، برای خردمندان و حق پذیران+۱ آیه
- بی پناهی قدرت طلبان اقوام پیشین، هنگام عذاب الهی
- بیان فرجام قدرتمندان از اقوام پیشین، عامل تذکّر و عبرت گیری+۱ آیه
- برخورداری ناچیز قریش از توانمندیها و قدرت، در مقایسه با توانمندیهای امّتهای پیشین+۱ آیه
- توانمندی و قدرت مشرکان قریش، در محیط خویش، زمینه ساز شرک انان
- مانع نبودن قدرت و امکانات مادّی کافران قریش، از هلاکت و قهر الهی
- فرجام هلاکت بار امّتهای پیشین، هشداری به کافران ستیزه گر قریش
- تاریخ و سرگذشت اقوام پیشین، باعث موعظه انسانها+۵ آیه
- کیفر امتهای گذشته بعد از انذار انها، پند و موعظهای برای دیگران+۳ آیه
- داشتن عقل سلیم و حق شنوا و غیر غافل، شرط قبول موعظه+۱ آیه
- مُهلک/ اسماوصفات+۶ آیه