سوره غافر، آیه ۸۲ · جزء ۲۴ · صفحه ۴۷۶
أَ فَلَمْ يَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَيَنْظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ كَانُوا أَكْثَرَ مِنْهُمْ وَ أَشَدَّ قُوَّةً وَ آثَاراً فِي الْأَرْضِ فَمَا أَغْنَى عَنْهُمْ مَا كَانُوا يَكْسِبُونَ
آیا روی زمین سیر نکردند تا ببینند عاقبت کسانی که پیش از آنها بودند چه شد؟! همانها که نفراتشان از اینها بیشتر، و نیرو و آثارشان در زمین فزونتر بود؛ امّا هرگز آنچه را به دست میآوردند نتوانست آنها را بینیاز سازد (و عذاب الهی را از آنان دور کند)!
معنی کلمات و عبارات
«کَانُوا أَکْثَرَ مِنْهُمْ وَ أَشَدَّ قُوَّةً وَ آثَاراً فِی الأرْضِ»: (نگا: غافر / ). «فَمَآ أَغْنَی عَنْهُم مَّا کَانُوا یَکْسِبُونَ»: (نگا: حجر / ، زمر / ).
نزول
سال ۱۲ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۱ رویداد)
نکات آیه
۱ - تشویق جهان گردى و سیر در زمین از سوى خدا، به منظور تفکر و نظاره کردن در سرگذشت پیشینیان و آثار به جاى مانده از تمدن و قدرت آنان «أفلم یسیروا فى الأرض فینظروا کیف کان عقبة الذین من قبلهم»
۲ - تاریخ گذشتگان، حاوى درس هاى عبرت آموز براى آیندگان «أفلم یسیروا فى الأرض فینظروا کیف کان عقبة الذین من قبلهم»
۳ - تاریخ، از منابع معرفت و شناخت حقایق «أفلم یسیروا فى الأرض فینظروا کیف کان عقبة الذین من قبلهم»
۴ - کاوش نکردن در سرگذشت امت هاى گذشته و عبرت نگرفتن از آنها، مورد سرزنش خداوند است. «أفلم یسیروا فى الأرض فینظروا کیف کان عقبة الذین من قبلهم»
استفهام در «أفلم یسیروا» براى توبیخ مى باشد.
۵ - وجود تمدن هاى عظیم و اقوام متعدد نیرومند و داراى آثار ملى در گذشته تاریخ «کانوا أکثر منهم و أشدّ قوّة و ءاثارًا فى الأرض»
۶ - تاریخ عرب، شاهد ظهور و افول تمدن ها و قدرت هاى بزرگ تر، پرجمعیت تر و متمدن تر از مردم جزیرة العرب عصر ظهور اسلام «کانوا أکثر منهم و أشدّ قوّة و ءاثارًا فى الأرض»
برداشت یاد شده مبتنى براین احتمال است که آیه شریفه اشاره به مردم جزیرة العرب و کسانى داشته باشد که پیامبراسلام در میان آنان مى زیست.
۷ - تاریخ بشر، عرصه ظهور و افول قدرت ها و تمدن ها «کانوا أکثر منهم و أشدّ قوّة و ءاثارًا فى الأرض»
۸ - وجود آثار تمدن هاى بزرگ و نشانه هایى از توانایى اقوام نیرومند و پرجمعیت گذشته، در عصر نزول قرآن «کانوا أکثر منهم و أشدّ قوّة و ءاثارًا فى الأرض»
از ظاهر توصیه خداوند به سیر در زمین و نظر افکندن بر آثار به جاى مانده از پیشینیان، استفاده مى شود که آن آثار تا عصر نزول قرآن باقى مانده بود.
۹ - نابودى بسیارى از اقوام نیرومند و داراى تمدن و آثار ملى، در گذشته تاریخ به خاطر کفر و شرکشان «فما أغنى عنهم ما کانوا یکسبون»
جمله «فما أغنى عنهم ما کانوا یکسبون» (ولى آنچه به دست مى آورند، به حالشان سودى نبخشید)، به نزول عذاب گریز ناپذیر و سود نبخشیدن تلاش هاى کافران محکوم به عذاب اشاره دارد. گفتنى است چون این آیه درباره کافران و مشرکان مى باشد، مى توان استفاده کرد که سبب محکومیت آنان به عذاب، همان کفر و شرک آنان بود.
۱۰ - شرک و کفر، زمینه ساز عذاب الهى و نابود شدن تمدن ها، قدرت ها و آثار ملى «فما أغنى عنهم ما کانوا یکسبون»
۱۱ - مخالفت کافران و مشرکان صدر اسلام با پیامبراسلام، برخاسته از فریفتگى آنان به اقتدار نسبى خویش بود. «کانوا أکثر منهم و أشدّ قوّة و ءاثارًا فى الأرض»
نکوهش مخالفان پیامبراسلام، بر عبرت نگرفتن آنان از زوال قدرت ها و تمدن هاى گذشته، مى رساند که سرپیچى آنان از پذیرش اسلام، برخاسته از دلخوشى آنان به امکانات و اقتدار نسبى خود بوده است.
۱۲ - محکومان به عذاب استیصال الهى، هیچ راه گریزى از آن نداشته وتلاش هاى آنان، بى ثمر مى باشد. «فما أغنى عنهم ما کانوا یکسبون»
۱۳ - صرف مکنت و پیشرفت اقتصادى و برخوردارى از تمدن نیرومند، ملاک رستگارى و عامل سعادت نیست. «کانوا أکثر منهم و أشدّ قوّة و ءاثارًا فى الأرض فما أغنى عنهم ما کانوا یکسبون»
تفسیر (۷)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار تکبر کافران صدراسلامبی ثمری تلاش اهل عذابتفکر در تاریخزمینه تفکر در آثارباستانیمنشأ دشمنی مشرکان صدراسلاممنشأ دشمنی کافران صدراسلاممنشأ دشمنی با محمدنجات اهل عذابآثار تکبر مشرکان صدراسلامآثار سیاحتتاریخ عربسرزنش عبرت ناپذیریقدرت اقوام پیشینظهور تمدن هازمینه انهدام آثارباستانیمطالعه سرنوشت اقوام پیشینبی تأثیری امکانات مادیعوامل انقراض تمدن هاانقراض تمدن هاآثارباستانی اقوام پیشینبی یاوری اهل عذابتشویق به تفکرنقش امکانات مادیآثارباستانی در صدراسلامعوامل هلاکت اقوام پیشینحتمیت عذابهای خداتاریخ تمدنفواید تاریخعوامل رستگاریمنابع شناختآسیب شناسی اجتماعیتاریخ اقوام پیشینعوامل سعادتعبرت از تاریخآثار شرکآثار کفرعوامل عبرتموجبات عذابسرزنشهای خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۷۰)
- سرزنش کافران به دلیل عدم مطالعه و دقت در اثار بر جا مانده از پیشینیان+۵ آیه
- سفارش خدا به اندیشیدن در اثار و بقایای ملّتهای پیشین و عبرتاموزی+۴ آیه
- اتمام حجّت انبیا بر اقوام و امّتهای گذشته+۳ آیه
- کیفر شدن اقوام گذشته به دلیل حقناپذیری در برابر اتمام حجّت پیامبران خود+۳ آیه
- استهزای انبیای الهی، شیوه رایج میان امّتهای پیشین+۸ آیه
- اقرار امّتهای مشرک، به وحدانیّت خدا هنگام دیدن عذاب الهی+۱ آیه
- ظهور و سقوط امّتهای قدرتمندتر از مشرکان جزیره العرب در تاریخ بشر+۸ آیه
- اقتدار و شکوه تمدّنهای اقوام گذشته، بیتاثیر در پیشگیری نزول از عذاب الهی و نابودی انان+۷ آیه
- بیاثر بودن ایمان امّتها پس از دیدن عذاب از سنّتهای خدا+۱ آیه
- اعتراف امّتهای هلاک شده به شرک خود هنگام فرا رسیدن عذاب الهی+۱ آیه
- سرگذشت امّتهای گذشته، عبرتاموز و قابل یاداوری+۱۰ آیه
- نابودی امّتهای گذشته در پی استهزای وعدههای عذاب الهی+۱ آیه
- اعلان ایمان ازسوی کفرپیشگان امّتهای پیشین، پس از دیدن عذاب الهی+۱ آیه
- ظهور و سقوط امّتهای فراوان در گذر تاریخ+۱۸ آیه
- تاریخ، از منابع شناخت و تعقل+۱۲ آیه
- استهزا و تمسخر، شیوه رایج مخالفان انبیا در طول تاریخ+۶ آیه
- حاکمیّت قوانین و سنّتهای ثابت الهی در جوامع از عوامل تکرار تاریخ+۴ آیه
- حاکمیّت قوانین و سنّتهای ثابت الهی بر جوامع بشری، در طول تاریخ+۳ آیه
- پیشبینی و شناخت تحوّلات اجتماعی و واکنشهای تاریخی، براساس شناسایی قوانین و سنّتهای الهی حاکم بر ان+۴ آیه
- سرگذشت هلاکتبار پیشینیان، عبرتی برای ایندگان+۱۶ آیه
- ضرورت مطالعه تاریخ پیشینیان و عبرتاموزی از فرجام انان+۱۲ آیه
- اثار باستانی به جا مانده از گذشتگان، از منابع شناخت تاریخ+۶ آیه
- استفاده از پرسش برای ایجاد ذهنیت مساعد جهت تفهیم حقیقت به مخاطب، از روشهای تربیت عقلانی قران+۹ آیه
- تفکّر، عامل عبرت گرفتن از فرجام اقوام پیشین+۱۷ آیه
- سفارش خدا به اندیشیدن، در اثار ملّتهای پیشین+۱۴ آیه
- اهمیّت مطالعه و تفکّر در تاریخ، برای عبرت گرفتن از ان+۱۴ آیه
- تشویق به جهانگردی و سیر در زمین از سوی خدا، برای تفکّر و نظاره در سرگذشت پیشینیان و اثار بهجامانده از انها+۹ آیه
- انقراض و نابودی بسیاری از تمدّنهای بشری، قبل از عصر بعثت پیامبر(صلی الله علیه واله)+۵ آیه
- اقتدار و شکوه تمدّنهای اقوام گذشته، بیتاثیر در پیشگیری نزول عذاب و انقراض انان+۷ آیه
- مطالعه سرنوشت تمدّنهای پیشین، مایه عبرت ادمی+۶ آیه
- شرکورزی صاحبان تمدّن و اقتدار پیشینیان عامل عذاب و انقراض انان+۱ آیه
- عمران و ابادانی در ساختمانسازی، از نشانههای تمدّن+۲ آیه
- برخورداری از توان و امکانات، از نشانههای تمدّن+۲ آیه
- هشدار کافران به عذاب سخت، از سوی خداوند+۱ آیه
- مطلوبیّت تفکّر و اندیشیدن، در حقایق+۱۵ آیه
- سرور به حق و به دور از افراط، امری مجاز+۱ آیه
- مطلوبیّت سیر و سیاحت در زمین، برای عبرت گیری از سرنوشت پیشینیان+۱۱ آیه
- برخورداری انسانها از نعمت و رفاه، زمینه ساز عُجب و غرور انان+۱ آیه
- مرفّهان دارای خوی ناشایست عُجب و غرور+۱ آیه
- خوشحالی اقوام پیشین از دانش اندک بشری و استهزای انبیای خویش، موجب نزول عذاب الهی بر انان+۱ آیه
- سفر به شهرهای ویران شده، مایه عبرت مسافران+۴ آیه
- سؤال توبیخی خدا از مشرکان و کافران، به دلیل کاوش نکردن در سرنوشت امتهای پیشین برای عبرت اموزی+۷ آیه
- سیر نکردن کافران در زمین برای تفکّر و عبرت از فرجام گذشتگان، پرسش انکاری و توبیخ امیز خدا از انان+۵ آیه
- سؤال توبیخی خدا از مشرکان، به دلیل کاوش نکردن در سرنوشت امّتهای پیشین، برای عبرت اموزی+۷ آیه
- بازدید از اثار به جای مانده و اماکن تاریخی پیشینیان، از اثار سیر در زمین+۵ آیه
- سیاحت در زمین، مایه عبرت اموزی از فرجام گذشتگان+۱۱ آیه
- توبیخ شدن مشرکان، به دلیل سیر نکردن در زمین، جهت عبرت اموزی+۶ آیه
- پیامبر(صلی الله علیه واله) مامور توصیه مردم به سیاحت در زمین، جهت عبرت اموزی از فرجام کافران+۲ آیه
- شرکورزی، عامل نابودی تمدّنها+۱ آیه
- برخورداری مشرکان، از توان و قدرت دنیایی+۵ آیه
- بیشتر امّتهای گذشته، در شمار مشرکان+۲ آیه
- اثار به جای مانده از پیشینیان، منبعی برای پندگیری و شناخت حقایق+۷ آیه
- تاریخ و حوادث ان، منبعی برای پندگیری و شناخت حقایق+۱۴ آیه
- جهانگردی توام با مطالعه سرنوشت انسانهای پیشین، بستر عبرت گیری+۱۳ آیه
- عبرت نگرفتن از سرنوشت امّتهای پیشین، مورد سرزنش خداوند+۷ آیه
- تفکّر زمینه عبرت گرفتن از فرجام اقوام پیشین+۱۷ آیه
- تاریخ عرب، شاهد ظهور و افول تمدّنها و قدرتها+۱ آیه
- تشویق عرب از سوی خداوند، به مطالعه در تاریخ پیشینیان خود و عبرت گرفتن از فرجام شوم انان+۱ آیه
- اباد شدن سرزمینهایی در زمانهای گذشته، به دست انسانها+۴ آیه
- انسانها، دارای نیروی توانا و کارامد، برای عمران و ابادانی+۲ آیه
- قدرتمندی، زمینه ساز استهزای انبیای الهی+۱ آیه
- حضور اقوام بسیار قدرتمندتر از مشرکان مکّه، در طول تاریخ+۵ آیه
- فرجام هلاکت بار اقوام قدرتمند پیشین، قابل توجّه و عبرت امیز+۳ آیه
- سرزنش تکذیبگران پیامبر(صلی الله علیه واله) از سوی خداوند، به علّت عبرت نگرفتن از سرنوشت اقوام قدرتمند پیشین+۳ آیه
- سیر و سیاحت در زمین، عامل پی بردن به مقدار توانایی اقوام پیشین و فرجام انان+۱ آیه
- اقوام قدرتمند محکوم شده به عذاب استیصال مردمی لجوج و حقناپذیر در برابر تعالیم پیامبران به رغم مشاهده دلایل روشن انها+۱ آیه
- لجاجت و پافشاری اقوام پیشین در کفرورزی به رغم مشاهده دلایل روشن از سوی پیامبرانشان، موجب کیفر شدن انها به عذاب استیصال+۱ آیه
- مقابله کافران با محمّد صلی الله علیه و اله، برخاسته از فریفتگی انان به قدرت خویش
- نکوهش کافران مشرک، به دلیل عبرت نگرفتن از سرنوشت امّتهای پیشین+۹ آیه
- نگاه عبرتاموز به فرجام ناخوشایند امّتهای پیشین، مورد تشویق خدا+۴ آیه