سوره ق، آیه ۳ · جزء ۲۶ · صفحه ۵۱۸
أَإِذَا مِتْنَا وَكُنَّا تُرَابًا ذَٰلِكَ رَجْعٌ بَعِيدٌ
کیا جب ہم مرجائیں گے اورمٹی ہو جائیں گے یہ دوبارہ زندگی بعید از قیاس ہے
معنی کلمات و عبارات
«إِذَا ...»: جواب آن محذوف است، و از جمله بعد فهمیده میشود، و در تقدیر چنین است: أَإِذَا مِتْنَا وَ کُنَّا تُرَاباً، نُرْجَعُ وَ نُرَدُّ حَیّاً. «رَجْعٌ»: بازگشت. بازگرداندن (نگا: طارق / .
نزول
سال ۵ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۳ رویداد)
نکات آیه
۱- زنده شدن دوباره انسان، پس از مردن و خاک شدن، امرى بعید از نظر کافران «أءذا متنا و کنّا ترابًا ذلک رجع بعید»
۲- انکار معاد از سوى کافران، متکى بر استبعاد و نه دلیل قطعى «أءذا متنا و کنّا ترابًا ذلک رجع بعید»
۳- معاد، از مهم ترین انذارهاى پیامبر(ص) براى آدمیان «جاءهم منذر ... أءذا متنا ... ذلک رجع بعید»
از ارتباط «أءذا متنا» - که در مورد قیامت است - با تعبیر «منذر» در آیه قبل، استفاده مى شود که یکى از محورهاى عمده انذارهاى پیامبر(ص) مسأله معاد بوده است.
۴- انسان در نگاه مشرکانِ عصر بعثت، موجودى صرفاً مادى و جسمانى است. «أءذا متنا و کنّا ترابًا ذلک رجع بعید»
تعبیر «کنّا تراباً» مى رساند که توجه کافران، بیشتر به متلاشى شدن اجزاى بدن در خاک بوده است.
۵- متلاشى شدن اجزاى بدن در خاک، محور اشکال کافران در مسأله معاد «و کنّا ترابًا ذلک رجع بعید»
۶- معاد مورد انذار پیامبر(ص)، معادى جسمانى و نه صرفاً روحانى «جاءهم منذر ... أءذا متنا و کنّا ترابًا ذلک رجع بعید»
گفتنى است که اشکال کافران در زمینه معاد جسمانى بوده و پذیرش گرد آمدن دوباره اجزاى بدن بر ایشان دشوار بوده است. این نشان مى دهد که آنان، از انذار پیامبر(ص)، معاد جسمانى را فهمیده اند. آیه شریفه هم اصل فهم ایشان را رد نکرده است.
تفسیر (۷)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
انذار از معاد جسمانیاهمیت انذار از معادتلاشی بدن در قبراستبعاد معاد جسمانیبینش مشرکان صدراسلاماستبعاد معادحقیقت انسانبینش کافرانانذارهای محمد
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۲۵)
- احتجاج خداوند به علم خویش به اجزای متلاشیشده انسان و قدرت خود بر حفظ و احیای دوباره ان، در ردّ استبعاد معاد+۲ آیه
- بدن، تشکیلدهنده حقیقت انسان، از دیدگاه منکران قیامت+۱۰ آیه
- توجّه به احاطه علمی خدا، از عوامل رفع تعجّب+۲ آیه
- کافران، از تکذیبکنندگان معاد+۲ آیه
- انکار معاد، از سوی کفرپیشگان جاهلی+۵ آیه
- تبدیل بدن انسانها به خاک، بعد از مردن+۷ آیه
- زنده شدن انسان از خاک پس از مرگ، مورد استبعاد و انکار مشرکان+۷ آیه
- سؤال انکارامیز کافران از معاد و حیات دوباره انسان بعد از مرگ+۹ آیه
- سؤال انکارامیز کافران از حیات دوباره انسان، بعد از مرگ+۱۰ آیه
- علم خدا به اجزای متلاشی شده انسان و قدرت او بر حفظ و احیای دوباره ان، مبنای احتجاج او در برابر استبعاد معاد، از سوی منکران+۲ آیه
- اگاهی خداوند، از مردگان+۴ آیه
- نکوهش کافران قریش از سوی خداوند، به علّت نیندیشیدن در عظمت، زیبایی و اتقان نظام افرینش، برای راهیابی به درستی اعتقاد به معاد+۴ آیه
- سردرگمی کافران قریش، به سبب انکار حق و معاد+۳ آیه
- ناباوری قوم نوح به قیامت و معاد، سبب تکذیب ان+۲ آیه
- کافران، از تکذیب کنندگان معاد+۲ آیه
- کافران، منکر برپایی قیامت و معاد+۱۰ آیه
- کاستیهای ایجاد شده در بدن انسان پس از مرگ و اضمحلال انها در خاک، مشخص شده در لوح محفوظ+۱ آیه
- تبدیل شدن تمام بدن انسان به خاک، بعد از مرگ، پس از مراحلی+۲ آیه
- زنده شدن مردگانِ تبدیل به خاک شده، امری بعید، از دیدگاه منکران معاد+۸ آیه
- توجه به علم الهی زداینده شبهات منکران در معاد+۲ آیه
- افرینش اسمانها و زمین باطل کننده شبهه منکران در چگونگی احیای مجدد انسانها پس از تبدیل به خاک+۲ آیه
- استبعاد و انکار معاد، از سوی کافران مشرک+۱۵ آیه
- وعده معاد و حیات مجدّد ادمیان، امری ثابت و حق+۴ آیه
- مطالعه در رویش و رشد گیاهان گوناگون بر زمین مرده، زایلکننده هرگونه تردید، در امکان معاد و قدرت خدا بر احیای مجدّد مردگان+۲ آیه
- افرینش اسمانها و زمین دلیل بر امکان حیات مجدد انسانها در قیامت+۱ آیه