سوره محمد، آیه ۱۲ · جزء ۲۶ · صفحه ۵۰۸
إِنَ اللَّهَ يُدْخِلُ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحَاتِ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ وَ الَّذِينَ كَفَرُوا يَتَمَتَّعُونَ وَ يَأْكُلُونَ كَمَا تَأْكُلُ الْأَنْعَامُ وَ النَّارُ مَثْوًى لَهُمْ
خداوند کسانی را که ایمان آوردند و اعمال صالح انجام دادند وارد باغهایی از بهشت میکند که نهرها از زیر (درختانش) جاری است؛ در حالی که کافران از متاع زودگذر دنیا بهره میگیرند و همچون چهارپایان میخورند، و سرانجام آتش دوزخ جایگاه آنهاست!
معنی کلمات و عبارات
«یَتَمَتَّعُونَ»: بهرهمند میشوند. لذت میبرند و خوش میگذرانند.
نزول
سال ۱۳ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۹ رویداد)
- هجرت پیامبر از مکه به مدینهمرتبط با نزول
۱ هجرت · مکه - مدینه - اجازه جهاد دفاعیمرتبط با نزول
13 بعثت · مدینه - جنگ بدرمرتبط با نزول
۲ هجرت · بدر - پیمان برادری میان مهاجران و انصار
13 بعثت · مدینه - اختفا در غار ثور هنگام هجرت
13 بعثت · غار ثور، نزدیک مکه - تدوین پیماننامه مدینه
13 بعثت · مدینه - نخستین نماز جمعه در رانونا
13 بعثت · بنی سالم / مدینه - بنای مسجد قبا
13 بعثت · قبا، نزدیک مدینه - پیمان دوم عقبه
13 بعثت · عقبه، منی
نکات آیه
۱- نوید الهى به ورود مؤمنان نیک کردار، به باغ هاى بهشت با تکریم و اجلال «إنّ اللّه یدخل الذین ءامنوا و عملوا الصلحت جنّ-ت»
واژه «یدخل» و اسناد فعل به خداوند، مى رساند که مؤمنان با تکریم و اجلال و در سایه لطف و اراده الهى، گام در بهشت مى نهند.
۲- ره یافتن مؤمنان نیک کردار به بهشت، نمودى از ولایت الهى بر آنان «ذلک بأنّ اللّه مولى الذین ءامنوا ... إنّ اللّه یدخل الذین ءامنوا و عملوا الصلحت جنّ-ت »
۳- پیوستگى ایمان و عمل صالح در زندگى مؤمنان، شرط بهره مندى آنان از نعمت بهشت «یدخل الذین ءامنوا و عملوا الصلحت جنّ-ت »
۴- جریان نهرها در زیر قصرها و درخت هاى بهشت، از جاذبه هاى مهم آن است. «جنّ-ت تجرى من تحتها الأنهر»
از آن جا که خداوند از میان همه اوصاف بهشت، تنها به جریان نهرها اشاره کرده است، اهمیت آن استفاده مى شود.
۵- تمایلات جسمانى و مادى بشر، همراه با وى در جهان آخرت «جنّ-ت تجرى من تحتها الأنهر»
باغ ها و منظره زیباى آن و جریان رودها و آواى دلکش آن، امورى است که بشر در پرتو حواس و جنبه وجود مادى خویش، از آنها لذت برده و سود مى جوید. خداوند، مؤمنان را به برخوردارى از این لذت ها در جهان آخرت، نوید داده است.
۶- استفاده خداوند از تمایلات طبیعى بشر، در جهت تشویق او به ایمان و ارزش ها «جنّ-ت تجرى من تحتها الأنهر»
تمایل بشر به برخوردارى از بوستان هایى سرشار از رودهاى جارى، زمینه اى قرار گرفته است تا خداوند بهوسیله این تمایل طبیعى، او را به ارزش هاى معنوى مشتاق سازد.
۷- لذّت جویى و شکمبارگى حیوان گونه کافران، تنها بهره آنان از زندگى دنیایى «الذین کفروا یتمتّعون و یأکلون کما تأکل الأنعم و النار مثوًى لهم»
از مقابله دو بخش آیه - که براى مؤمنان پایان خوش بهشت را یادآور شده - استفاده مى شود که کافران، هرگز از آن نعمت هاى اخروى بهره نخواهند برد; بلکه تنها شهوت رانى و استفاده حیوان گونه از امکانات دنیا، نصیب آنان است.
۸- آتش دوزخ، جایگاه کافران لذّت طلب و شکمباره «یتمتّعون و یأکلون ... و النار مثوًى لهم»
۹- هدف قرار دادن لذت جویى و شکمبارگى در زندگى، منشى حیوانى و نه شایسته مقام انسانى «و الذین کفروا یتمتّعون و یأکلون کما تأکل الأنعم»
لحن شدید توبیخى آیه و به شمار آوردن لذّت جویى صرف و به دور از عقیده و ایمان در حد زندگى حیوانى، مطلب بالا را افاده مى کند.
۱۰- مؤمن واقعى، در پى اعمال نیک است; نه غوطهور در لذّت و هوسرانى. «الذین ءامنوا و عملوا الصلحت ... و الذین کفروا یتمتّعون و یأکلون کما تأکل الأنعم»
خداوند، مؤمنان را متصف به «عملوا الصالحات» کرده و کافران را مشمول «یتمتّعون و یأکلون کما تأکل الأنعام» دانسته است. از این تقابل، مطلب بالا استفاده مى شود.
۱۱- بهرهورى مؤمنان، از امکانات دنیا، در محدوده صلاح و ارزش هاى انسانى «الذین ءامنوا و عملوا الصلحت ... و الذین کفروا یتمتّعون و یأکلون کما تأکل الأنعم»
آنچه در آیه شریفه مورد ملامت قرار گرفته، بهرهورى از دنیا به گونه حیوانى است; و نه مطلق بهرهورى.
۱۲- شکم پرستى، داراى نقشى ویژه در میان سایر شهوات و تمایلات حیوانى «یتمتّعون و یأکلون کما تأکل الأنعم»
واژه «یتمتّعون» دربردارنده همه گونه لذّت جویى است. از این که «یأکلون...»، از میان همه شهوات اختصاص به ذکر یافته و بدان تصریح شده است، مطلب بالا استفاده مى شود.
۱۳- بهره گیرى از نعمت هاى دنیوى و نیندیشیدن به آفریننده آن، شیوه اى حیوانى است.* «و الذین کفروا یتمتّعون و یأکلون کما تأکل الأنعم»
برداشت بالا بدان احتمال است که تشبیه کافر به حیوان، از آن جهت باشد که حیوان هنگام بهره گیرى از موهبت هاى طبیعى، به پدیدآورنده آن نمى اندیشد.
۱۴- سود جستن از امکانات زندگى، بدون هدفى متعالى و احساس مسؤولیت، عملى حیوانى* «یتمتّعون و یأکلون کما تأکل الأنعم»
برداشت بالا بدان احتمال است که تشبیه کافر به حیوان، از آن جهت باشد که حیوان در خوردن و لذّت جویى، جز ارضاى غریزه به هدفى دیگر نیندیشیده و خود را مسؤول نمى داند.
۱۵- بى ارزشى لذت ها و امکانات دنیوىِ کافران، در مقایسه با فرجام سخت اخروى آنان «یتمتّعون و یأکلون ... و النار مثوًى لهم»
خداوند، با تقبیح شیوه کافران و یادآورى فرجام شوم آنان، در حقیقت به مؤمنان یادآور شده است که چشم به زندگى دنیوى کافران ندوزند و لذّت جویى هاى آنان را ارزش نپندارند; زیرا زندگى کافران از نظر ماهیت، حیوانى و از نظر فرجام، دوزخى است.
۱۶- بهشت، پایان رنج و تلاش مؤمنان و دوزخ فرجام لذّت جویى و فساد کافران «الذین ءامنوا و عملوا الصلحت جنّ-ت ... و الذین کفروا... النارمثوًى لهم»
در این آیات، میان زندگى، اهداف و فرجام مؤمنان و کافران، مقایسه صورت گرفته است. مؤمنان اهل جهاد و عمل صالح اند و در پى دشوارى هاى آن، از بهشت برخوردار خواهند شد. اما کافران اهل رفاه و لذت جویى اند و در پى آن گرفتار آتش خواهند بود.
۱۷- زندگى اخروى انسان ها، بازتاب شیوه زندگى آنان در دنیا «الذین ءامنوا ... جنّ-ت ... و الذین کفروا ... النار مثوًى لهم»
خداوند، براى مؤمنان و کافران دو نوع زندگى دنیوى ترسیم کرده و به تناسب هر یک، فرجامى در آخرت براى آنان، مشخص فرموده است.
۱۸- بررسى فرجام امور، داراى نقشى اساسى در ارزش گذارى آن «إنّ اللّه یدخل الذین ءامنوا و ... جنّ-ت ... و الذین کفروا ... و النار مثوًى لهم»
از تعبیر «و النار مثوىً لهم» در پایان آیه، چنین استفاده مى شود که اگر کسى بخواهد زندگى انسان ها را ارزش گذارى کند، مهم ترین ملاک ارزش گذارى، بررسى فرجام آن است، چنان که در ارزش گذارى زندگى مؤمنان باید به سرانجام نیک آنان (جنّات تجرى...) توجه کرد.
تفسیر (۸)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار بررسی فرجام عملاحترام اخروی صالحاناهمیت هدفداری در زندگیبی ارزشی امکانات دنیوی کافرانبی ارزشی لذایذ کافرانتمایلات اخروی انسانسختی فرجام کافرانسرزنش شهوترانیسرزنش شکمبارگیسرزنش لذت طلبیشکمبارگی کافرانصفات حیواناتعدم تعقل در منعمفرجام افساد کافرانفرجام رنجهای مؤمنانفرجام لذت طلبی کافرانمحدوده استفاده از امکانات دنیوینقش شکمبارگینقش تمایلات انسانتشبیه به حیواناتعوامل مؤثر در زندگی اخرویلذت طلبی کافراناحترام اخروی مؤمناننشانه های ولایت خداآثار زندگی دنیویاستفاده از نعمت های دنیویزمینه گرایش به ارزشهاکاخهای بهشتنقش بهشتنقش جهنمبشارت بهشتبشارت به صالحانزمینه نعمتهای بهشتمنظره های بهشتنعمتهای مؤمنانتشبیه کافرانصالحان در بهشتصفات بهشتعمل صالح مؤمنانمقامات انساندرختان بهشتفضایل صالحاننهرهای بهشتبشارت به مؤمنانملاک ارزیابیمؤمنان در بهشتایمان و عمل صالحصفات مؤمنانزمینه ایمانکافران در جهنمبشارتهای خداآثار عمل صالحفضایل مؤمنانتشبیهات قرآنعوامل انگیزشآثار ایمان
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۴۷)
- تشبیه کافران به انعام، در هدف قرار دادن خوردن و بهرهگیری از امکانات دنیا
- بهرهوری و خوردن، از ویژگیهای بارز انعام
- زندگی کافران زندگی حیوانگونه
- کفرورزی، موجب استحقاق اهانت الهی+۱ آیه
- ایمان و عمل صالح، دارای رابطه محکم با یکدیگر+۴ آیه
- بهشت، دارای باغهای گوناگون+۳ آیه
- بهشت، دارای ابهایی روان در جویبارها+۳ آیه
- بهشت، دارای باغهای گوناگون+۳ آیه
- مؤمنان صالح، بهرهمند از بهشت الهی+۲ آیه
- ایمان، از عوامل و اسباب نیل به بهشت+۳ آیه
- عمل صالح، از عوامل و اسباب نیل به بهشت+۳ آیه
- بهشت، دارای نهرهای متعدّد+۳ آیه
- نهرهای جاری بهشت، از زیر درختان ان+۳ آیه
- ایمان، موجب برخورداری از پاداشهای اخرتی+۴ آیه
- عمل صالح، عامل بهرهمندی از ثواب الهی+۴ آیه
- تزیین عمل زشت کافران (اخراج پیامبر(صلی الله علیه واله) از مکّه) برای انان+۲ آیه
- کافران در شکمپرستی و اهمیّت دادن به خوردن و درک نکردن غیر ان، مانند چهارپایان
- تهدید کافران به اتش جهنّم، از جانب خدا+۱ آیه
- هشدار خداوند به کافران صدر اسلام، از گرفتاری به عذاب استیصال و هلاکت+۱ آیه
- تهدید کافران به اتش جهنّم+۱ آیه
- کفر، موجب خلود در دوزخ
- کفر، موجب گرفتاری به اتش دوزخ+۳ آیه
- نار (اتش) از نامهای جهنّم+۱ آیه
- مطلوبیّت انجام دادن اعمال صالح و شایسته+۴ آیه
- همانندی کافران با حیوانات، در تمتّع از مادّیّات و تغذیه
- تشبیه شکمبارگی و خوردن کافران لذّت طلب، به خوردن حیوانات
- خوردن کافران، مانند خوردن انعام
- خداوند تسلاّدهنده پیامبر(صلی الله علیه واله)، با بیان فرجام تکذیب کنندگان و منکران رسالت انبیا+۱ آیه
- استفاده برخی کافران از شنوایی، برای استماع سخن وحی واستهزای ان، پس از شنیدن+۱ آیه
- کافران لجوج، محروم از درک و قبول معارف و حقایق، با استفاده از شنوایی خود، در عین شنیدن انها+۳ آیه
- کفر از اسباب گرفتاری به عذاب الهی+۳ آیه
- تزیین عمل زشت کافران (اخراج پیامبر(صلی الله علیه واله)از مکّه) برای انان+۲ آیه
- کفرورزی، عامل انحطاط و سقوط ادمی از انسانیّت+۲ آیه
- کفرورزی، موجب استحقاق اهانت، از جانب خداوند+۱ آیه
- حضور ازادانه کافران در مجلس پیامبر(صلی الله علیه واله)، برای استماع وحی+۱ آیه
- افشای حرکتهای مرموز و سخنان استهزاامیز کافران و منافقان بر ضدّ رسول خدا(صلی الله علیه واله) از جانب خداوند+۱ آیه
- اهانت خداوند به کافران، با تشبیه انان به چهارپایان+۱ آیه
- خوردن کافران، مانند خوردن حیوانات
- لذّت جویی و شکمبارگی کافران، همچون چهارپایان و خارج از مقام انسانیّت
- کافران، مردمی هواپرست و فاقد منطق روشن+۲ آیه
- لذّت جویی و رفاه طلبی کافران در دنیا، مایه محرومیّت و عذاب انان در قیامت+۱ آیه
- محرومیّت کفرپیشگان، از بهره های اخرتی+۱ آیه
- حیوانی بودن لذّت و کامجویی کافران در دنیا
- بهرهمندی کفرپیشگان از لذّتهای دنیایی، همراه استکبار و گناهکاری، مایه محرومیّت انان از لذّتهای اخرتی+۱ آیه
- خداوند، تسلّادهنده پیامبر صلی الله علیه و اله از دشمنی کافران با او+۱ آیه
- خداوند، تسلّادهنده پیامبر صلی الله علیه و اله، با تبیین فرجام تکذیبکنندگان و منکران رسالت ان حضرت+۱ آیه
- کافران، اخراجکننده محمّد صلی الله علیه و اله از شهر خویش+۱ آیه