آیه ۱۸ سوره محمد

سوره محمد، آیه ۱۸ · جزء ۲۶ · صفحه ۵۰۸

فَهَلْ يَنْظُرُونَ إِلاَّ السَّاعَةَ أَنْ تَأْتِيَهُمْ بَغْتَةً فَقَدْ جَاءَ أَشْرَاطُهَا فَأَنَّى لَهُمْ إِذَا جَاءَتْهُمْ ذِكْرَاهُمْ

آیا آنها [= کافران‌] جز این انتظاری دارند که قیامت ناگهان فرا رسد (آنگاه ایمان آورند)، در حالی که هم‌اکنون نشانه‌های آن آمده است؛ اما هنگامی که بیاید، تذکّر (و ایمان) آنها سودی نخواهد داشت!

معنی کلمات و عبارات
«هَلْ یَنظُرُونَ؟»: آیا چشم می‌دارند؟ مگر انتظاری جز این دارند؟ «أَشْرَاطُهَا»: اشراط، جمع شَرَط، علامتها و نشانه‌ها «فَأَنّی لَهُمْ»: (نگا: دخان / ). «ذِکْری»: بیدار شدن و اندرز گرفتن. یادآور گشتن و به خود آمدن (نگا: زمر / - ).
نزول

سال ۱۳ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال

در آن زمان چه می‌گذشت (۹ رویداد)
نکات آیه
۱- توبیخ کافران از سوى خداوند به خاطر عدم گرایش به ایمان، مگر با فرارسیدن قیامت «فهل ینظرون إلاّ الساعة أن تأتیهم» ۲- تنها برپایى ناگهانى قیامت، به هوش آورنده کافران لجوج هواپرست «اتّبعوا أهواءهم ... فهل ینظرون إلاّ الساعة أن تأتیهم بغتة» از مضمون آیه شریفه استفاده مى شود که خداوند، همه دلایل لازم را به کافران نمایانده و حتى نشانه هاى قیامت را نیز براى آنان محقق ساخته است. تنها چیزى که باقى مانده برپایى خود قیامت است. اما آنان با مشاهده همه دلایل، ایمان نیاورده و منتظراند تا آخرین مهلت نیز سپرى شود. ۳- هشدار خداوند، به سر رسیدن ناگهانى قیامت و غافلگیر شدن بشر «فهل ینظرون إلاّ الساعة أن تأتیهم بغتة» ۴- نشانه هاى برپایى قیامت، تحقق یافته و قابل رؤیت براى بشر «فقد جاء أشراطها» ۵- «الساعة» از نام هاى قیامت «فهل ینظرون إلاّ الساعة» ۶- لحظه برپایى قیامت، لحظه اى بس مهم و متمایز از تمام تاریخ زندگانى بشر در دنیا* «فهل ینظرون إلاّالساعة» با این که همه لحظه هاى عمر بشر و تاریخ، مصداق «ساعة» است; نام نهادن روز قیامت و لحظه برپایى آن به عنوان «الساعة»، مى نمایاند که لحظه واقعى، سرنوشت ساز و قابل توجه، لحظه رستاخیز است و دیگر لحظه ها، در حقیقت قابل ذکرنیستند. ۷- بعثت پیامبر خاتم(ص) و نزول قرآن، از نشانه هاى تحقق حتمى قیامت * «فقد جاء أشراطها» به قرینه آیات پیشین و به میان آمدن نام پیامبر(ص) و استماع کلمات وحى از آن حضرت (من یستمع إلیک...)، احتمال دارد مراد از شرایط قیامت، آمدن پیامبرخاتم(ص) و قرآن باشد. ۸- برپایى قیامت و نظام کیفر و پاداش منوط به آمدن پیامبر و قوانین روشنگر * «فقد جاء أشراطها» اگر این احتمال را بپذیریم که مراد از «أشراط»، بعثت پیامبر(ص) و نزول قرآن است و در صورتى که «أشراط» را شرط بدانیم - و نه صرفاً نشانه - از آیه شریفه استفاده مى شود که آمدن پیامبر و قرآن، شرط کیفر و پاداش است; زیرا تا اتمام حجت نشود، مجازات معنا ندارد. ۹- وقوع ناگهانى قیامت، مجال هر گونه بازنگرى و توبه را براى کافران لجوج از میان مى برد. «فقد جاء أشراطها فأنّى لهم إذا جاءتهم ذکریهم» ۱۰- لزوم متذکر گشتن از نشانه هاى قیامت، قبل از فرارسیدن آن و پایان یافتن مهلت «فهل ینظرون إلاّالساعة ... فقد جاء أشراطها فأنّى لهم إذا جاءتهم ذکریهم» از این که خداوند، تذکّر را به هنگام برپایى قیامت بى فایده دانسته است، مطلب بالا استفاده مى شود. ۱۱- وقوع رستاخیز، مایه به خود آمدن کافران; اما بى ثمر به حال آنان «فأنّى لهم إذا جاءتهم ذکریهم» تعبیر «ذکرى» مى رساند که قیامت، مایه هشدار و بیدار شدن کافران است; اما این بیدارى پس از پایان مهلت است و سودى به حال آنان ندارد (فأنّى لهم).
تفسیر (۹)
روایات و احادیث

۱۲- «عن عبداللّه بن عباس قال حججنا مع رسول اللّه (ص) حجة الوداع ... فقال: ألا أخبرکم بأشراط الساعة ؟ و کان أدنى الناس منه یومئذ سلمان - ره - فقال بلى یا رسول اللّه! فقال(ص): إنّ من أشراط القیامة إضاعة الصلوات و اتّباع الشهوات و المیل إلى الأهواء و تعظیم أصحاب المال و بیع الدین بالدنیا...; [منبع: تفسیر قمى، ج ۲، ص ۳۰۳; نورالثقلین، ج ۵، ص ۳۴.] عبداللّه بن عباس مى گوید: در آخرین حج رسول خدا(ص) همراه ایشان حج گذاردیم ... آن حضرت فرمود: آیا شما را از نشانه هاى قیامت آگاه نسازم؟ نزدیک ترین مردم به آن حضرت، در آن روز سلمان(ره) بود، که گفت: آرى اى رسول خدا! حضرت فرمود: از نشانه هاى قیامت بى توجهى به نماز، پیروى از شهوات، توجه به خواسته هاى نفسانى، ارزش گذاشتن به صاحبان مال، فروختن دین به دنیا و... است».

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۲۱)
  • هشدار خداوند به کافران صدر اسلام، از عذاب قیامت+۱ آیه
  • انتظار کافران برای فرا رسیدن قیامت به طور ناگهانی و ایمان اوردن پس از ان، مورد پرسش انکاری خدا
  • تنبّه و ایمان کافران در قیامت، فاقد اثر و مورد پرسش انکاری خدا
  • انتظار کافران برای فرا رسیدن قیامت به طور ناگهانی و ایمان اوردن پس از ان، مورد پرسش انکاری خدا
  • تنبّه و ایمان کافران در قیامت، فاقد اثر و مورد پرسش انکاری خدا
  • عذاب ناگهانی قیامت، در انتظار کافران مشرک
  • کفر از اسباب گرفتاری به عذاب الهی+۴ آیه
  • قیامت، روز بیداری کافران از خواب غفلت
  • وقوع قیامت، ناگهانی و غیر قابل پیش بینی برای انسانها+۴ آیه
  • جهل انسان به زمان وقوع قیامت+۷ آیه
  • بی ثمر بودن عبرت و پندپذیری انسان از مشاهده عذاب جهنّم، در قیامت+۳ آیه
  • ظهور و بروز نشانه های قیامت، قبل از پایان جهان و دنیا
  • قیامت، دارای زمان معیّن شده (ساعت) نزد خداوند و از نامهای قیامت+۸ آیه
  • تنها برپایی ناگهانی قیامت، عامل به هوش اورنده کافران لجوج هواپرست+۱ آیه
  • بعثت و رسالت پیامبر خاتم صلی الله علیه و اله از نشانههای تحقق قیامت
  • ظهور پیامبر خاتم- حضرت محمّد صلی الله علیه و اله- و نزول قران، از نشانههای قیامت
  • توبیخ خدا از کافران، به دلیل عدم گرایش به خدا و حق، مگر با فرا رسیدن قیامت
  • بیاثر بودن تذکّر و پندگیری هواپرستان پس از فرا رسیدن قیامت+۱ آیه
  • تهدید هواپرستان به سرنوشت شوم در قیامت، از سوی خداوند+۱ آیه
  • هواپرستان غافل از قیامت و اینده خویش در ان، به رغم محقّق شدن علایم ان+۱ آیه
  • هواپرستان انسانهایی غافل تا لحظه فرا رسیدن قیامت+۱ آیه
واژه‌ها