آیه ۱ سوره محمد

سوره محمد، آیه ۱ · جزء ۲۶ · صفحه ۵۰۷

الَّذِينَ كَفَرُوا وَ صَدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ أَضَلَ أَعْمَالَهُمْ

کسانی که کافر شدند و (مردم را) از راه خدا بازداشتند، (خداوند) اعمالشان را نابود می‌کند!

معنی کلمات و عبارات
«صَدُّوا»: بازداشتند. ممانعت بعمل آوردند. «أَضَلَّ»: خدا باطل کرد و سود و اجر آن را از میان برد (نگا: فرقان / ).
نزول

سال ۱۳ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال

شأن نزول: شأن نزول آیات ۱ تا ۲

«شیخ طوسى» گویند: از ابن عباس روایت شده که منظور از آیه اول اهل مکه بوده و براى آن‌ها نازل شده است و مقصود از آیه دوم انصار بوده و درباره آن‌ها نازل گردیده است.

طبرسى صاحب مجمع البیان چنین افزوده و گوید: آیه اول درباره کسانى نازل شده که به دشمنان اسلام در جنگ بدر اطعام می‌نمودند و اینان ده نفر بودند که هر یک به نوبه در هر روز آنان را اطعام می‌نمودند و صاحب کشف الاسرار اسامى آن‌ها را بدین قسم ذکر نموده. ابوجهل، عتبة، شیبة، ولید بن عتبة، عقبة بن ابى معیط، امیة بن خلف، منبّه، نبیه، حکیم بن حزام، زمعة بن الاسود، حارث بن عامر و ابوالبخترى چنان که در تفسیر ابن ابى‌ حاتم نیز از ابن عباس روایت شده است و نیز در تفسیر على بن ابراهیم چنین آمده که آیه اول درباره آن عده از اصحاب رسول خدا نازل شده که بعد از پیامبر از دین مرتد شدند و حق اهل بیت او را غصب نمودند و از ولایت امیرالمومنین على علیه‌السلام جلوگیرى به عمل آوردند و با این کار اعمال پیشین خود را از جهاد و نصرت پیامبر باطل گردانیدند و نیز آیه دوم درباره ابوذر غفاری و عمار یاسر و سلمان فارسی و مقداد نازل شده که نقض عهد ننمودند و بر ولایت امیرالمؤمنین على ثابت قدم ماندند.

در آن زمان چه می‌گذشت (۹ رویداد)
نکات آیه
۱- تلاش هاى کافران، در منحرف ساختن جامعه بشرى از راه خدا، محکوم به شکست حتمى و نهایى است. «الذین کفروا و صدّوا عن سبیل اللّه أضلّ أعملهم» «أعمالهم» نظر به تلاش هاى کفرآمیز و انحراف انگیز کافران دارد که از واژه «صدّوا» استفاده مى شود. شکست حتمى و نهایى از آن جهت برداشت مى شود که گوینده «أضلّ» خداوند است و اگر کافران در ظاهر پیشرفت هایى هم داشته باشند، در نهایت محکوم به شکست اند. ۲- جامعه مؤمنان، برخوردار از حمایت ویژه خداوند در برابر توطئه ها و ترفندهاى کافران «الذین کفروا و صدّوا عن سبیل اللّه أضلّ أعملهم» از این که خداوند، تلاش هاى کافران و توطئه هاى آنان را نسبت به مؤمنان خنثى مى کند; مطلب بالا استفاده مى شود. ۳- منحرف ساختن مردم از راه خدا، بارزترین و زشت ترین حرکت کفرآمیز «الذین کفروا و صدّوا عن سبیل اللّه» پس از طرح مسأله کفر، در آیه موضوع «صدّ عن سبیل اللّه» مطرح شده است، تا به اثرى از آثار کفر اشاره شده باشد. ۴- اراده الهى، حاکم بر تلاش ها و حرکت هاى بشر «و صدّوا ... أضلّ أعملهم» از نسبت یافتن «أضلّ» به خداوند، استفاده مى شود که بشر چنانچه درصدد توطئه علیه برنامه هاى الهى برآید، خداوند با اراده غالب خویش آن برنامه ها را بر هم زده و بى ثمر خواهد ساخت. ۵- اعمال به ظاهر نیک کافران دین ستیز،محکوم به پوچى و بطلان در آخرت* «الذین کفروا و صدّوا عن سبیل اللّه أضلّ أعملهم» «أضلّ» ممکن است مربوط به جهان آخرت باشد و مراد از «أعمالهم»، کردار به ظاهر نیک کافران در حیات دنیا باشد که در آخرت حبط خواهد شد. ۶- کفر و روى گردانى از راه خدا، مایه گرفتار آمدن به پوچى و سرگردانى «الذین کفروا و صدّوا عن سبیل اللّه أضلّ أعملهم» برداشت یاد شده بنابر این نکته است که «صدّ» به معناى اعراض و روى گردانى باشد - نه ایجاد مانع بر سر راه دیگران و سد کردن راه خدا - و نیز با توجه به این که پوچى و سرگردانى نتیجه گم گشتن و بى اثر شدن اعمال است که از «أضلّ أعمالهم» استفاده مى شود. ۷- راه خدا، راه بقا و جاودانگى اعمال نیک انسان «و صدّوا عن سبیل اللّه أضلّ أعملهم» چنانچه «أضلّ أعمالهم» بیان این واقعیت باشد که انحراف از مسیر خدا، به طور طبیعى و ناگزیر به حبط عمل و پوچى منتهى مى گردد. مفهوم آن این خواهد بود که پیمودن راه خدا سبب بقا و ثمربخشى اعمال ارزشمند آدمى، در گستره جهان آخرت است.
تفسیر (۹)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۹)
  • اغوا و گمراه کردن مردم از راه خدا عامل حبط عمل+۱ آیه
  • کفر، عامل تباهی و حبط عمل در دنیا و اخرت+۵ آیه
  • کافران (و کوششهای بدخواهانه انان) از موانع گسترش اسلام+۷ آیه
  • بیاثر بودن کوشش و صرف هزینههای کافران برای جلوگیری از گسترش اسلام+۱ آیه
  • پیروی کافران از باطل، سبب تباهی اعمالشان+۱ آیه
  • اطاعت کافران از باطل، سبب ایستادگی انان دربرابر حق+۱ آیه
  • تباه شدن اعمال کافران در اثر پیروی از باطل+۱ آیه
  • پیروی کافران از باطل، موجب تباهی اعمال انان+۱ آیه
  • بطلان اعمال و عبادات کافران+۴ آیه
  • حرام و ناروا بودن ممانعت از راه خدا+۱۰ آیه
  • کفر، موجب دین ستیزی و باز داشتن مردم از راه خدا+۵ آیه
  • اعراض از سبیل اللّه، سبب تباهی و نابودی اعمال+۱ آیه
  • تلاش کافران، در منحرف کردن مردم از راه خدا، محکوم به شکست حتمی و نهایی+۲ آیه
  • کفر و بی ایمانی، سبب بازداشتن مردم، از راه خدا+۳ آیه
  • دین اسلام، از موارد راه خدا+۱۰ آیه
  • تلاش و کوشش کافران، برای گمراه کردن و بازداشتن مردم از راه خدا+۶ آیه
  • کفر، عامل تباهی و حبط عمل کافران+۷ آیه
  • سعی و تلاش پیگیر کفرپیشگان، برای جلوگیری از گسترش اسلام+۷ آیه
  • مُضلّ/ اسماوصفات+۱ آیه
واژه‌ها