سوره محمد، آیه ۲۱ · جزء ۲۶ · صفحه ۵۰۹
طَاعَةٌ وَ قَوْلٌ مَعْرُوفٌ فَإِذَا عَزَمَ الْأَمْرُ فَلَوْ صَدَقُوا اللَّهَ لَكَانَ خَيْراً لَهُمْ
(ولی) اطاعت و سخن سنجیده برای آنان بهتر است؛ و اگر هنگامی که فرمان جهاد قطعی میشود به خدا راست گویند (و از در صدق و صفا درآیند) برای آنها بهتر میباشد!
معنی کلمات و عبارات
«طَاعَةٌ»: مبتدا و خبر آن محذوف که (خَیْرٌ لَّهُمْ) است و ملفوظ آن یعنی (لَکَانَ خَیْراً لَّهُمْ) در آخر آیه بیانگر این امر است. «عَزَمَ»: جدّی شد.
نزول
سال ۱۳ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۹ رویداد)
- هجرت پیامبر از مکه به مدینهمرتبط با نزول
۱ هجرت · مکه - مدینه - اجازه جهاد دفاعیمرتبط با نزول
13 بعثت · مدینه - جنگ بدرمرتبط با نزول
۲ هجرت · بدر - پیمان برادری میان مهاجران و انصار
13 بعثت · مدینه - اختفا در غار ثور هنگام هجرت
13 بعثت · غار ثور، نزدیک مکه - تدوین پیماننامه مدینه
13 بعثت · مدینه - نخستین نماز جمعه در رانونا
13 بعثت · بنی سالم / مدینه - بنای مسجد قبا
13 بعثت · قبا، نزدیک مدینه - پیمان دوم عقبه
13 بعثت · عقبه، منی
نکات آیه
۱- شأن مؤمنان به دور از ضعف و سستى در جهاد و سزاوار پذیرش فرمان جهاد و استقبال از آن «طاعة و قول معروف »
«طاعة و قول معروف» مى تواند مبتدا براى خبر محذوف باشد; یعنى، «طاعة و... خیر لهم». از ارتباط این آیه با آیه قبل، استفاده مى شود که ترس و گریز از جهاد، شایسته مقام بندگان مطیع خداوند نیست.
۲- منفى بافى و یأس آفرینى در زمینه جهاد، دور از ساحت مؤمنان واقعى «طاعة و قول معروف »
بنابر این که «قول معروف» مبتدا براى خبر مقدّر باشد; از ارتباط این آیه با آیه قبل استفاده مى شود که سست ایمان ها در پى هراس از شرکت در جهاد، به منفى بافى و ایجاد یأس در دیگران مى پرداختند. خداوند در این آیه فرموده است: اولاً اهل اطاعت باشید و ثانیاً درباره جنگ و جهاد به نیکى سخن گویید. و یأس نیافرینید.
۳- لزوم هماهنگى گفتار و کردارِ مؤمنان، در راستاى طاعت خداوند * «طاعة و قول معروف »
در صورتى که «طاعة و قول معروف» مبتدا براى خبر محذوف باشد; از مجزا آمدن «طاعة» و «قول معروف» استفاده مى شود که آنچه خداوند از انسان مى خواهد، صرف طاعت عملى نیست; بلکه باید سخن انسان همراه با عمل وى، نیک و پسندیده باشد و در ضمنِ طاعت، اظهار ناراحتى نکند.
۴- جهاد در راه خدا، طاعتى است بزرگ. «طاعة»
برداشت بالا بنابر این نکته است که «طاعة» خبر مبتداى محذوف باشد; یعنى، «هو طاعة» و ضمیر «هو» به «القتال» - که در آیه قبل یاد شده - باز گردد.
۵- دفاع از ارزش ها و جهاد در راه خداوند، مورد تأیید عقل و فطرت سلیم «طاعة و قول معروف »
برداشت یاد شده بنابر این نکته است که «قول معروف» خبر براى مبتداى محذوف باشد; یعنى، دستور قتال که در آیات پیشین بیان شده، دستورى شناخته شده از نظر عقل و فطرت است که بشر را به دفاع از ارزش ها و طرد دشمنان مهاجم فرامى خواند.
۶- لزوم صداقت داشتن در مسیر دین و پذیرفتن فرمان جهاد، پس از صدور آن «فإذا عزم الأمر فلو صدقوا اللّه لکان خیرًا لهم»
۷- بر زبان راندن شعار طاعت و سخنان زیبا و تن ندادن به جهاد، بى صداقتى با خداوند است. «طاعة و قول معروف ... فلو صدقوا اللّه لکان خیرًا لهم»
از تعبیر «فلو صدقوا اللّه» استفاده مى شود که لازمه صداقت با خداوند، آن است که انسان در همه زمینه ها، حتى تکلیف دشوار جهاد، تابع خداوند باشد.
۸- لازمه صداقت داشتن با خداوند، تسلیم بودن در برابر تمامى دستورات دین و عمل به آن است. «فلو صدقوا اللّه لکان خیرًا لهم»
تعبیر «فلو صدقوا اللّه» - در پى «فإذا عزم الأمر» - مى رساند که لازمه صداقت در برابر خداوند این است که هر گاه فرمانى از جانب شارع به گونه قطعى صادر شد، بى تأمل و بدون استثنا، پذیرفته شده و مورد عمل قرار گیرد.
۹- لحظه عمل به تکالیف دشوار دین، لحظه جدا شدن صف صادقان از مدعیان صداقت «فإذا عزم الأمر فلو صدقوا اللّه لکان خیرًا لهم»
از آیه شریفه استفاده مى شود که پس از قطعیت یافتن فرمان هاى الهى به تکالیف دشوارى چون جهاد، صادقان راستین از مدعیان دروغین صداقت متمایز مى شوند و بدین جهت خداوند فرموده است: «فلو صدقوا اللّه لکان خیراً لهم».
۱۰- فرمان هاى خدا و دستور او به جهاد، در جهت منافع خود انسان ها است. «فإذا عزم الأمر فلو صدقوا اللّه لکان خیرًا لهم»
۱۱- بى نیازى خداوند از طاعت و جهاد بندگان، و بهره مندى خود انسان ها از نتایج آن * «فإذا عزم الأمر فلو صدقوا اللّه لکان خیرًا لهم»
تأکید بر «لکان خیراً لهم»، مى تواند دربردارنده معناى بالا باشد.
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۶–۳۲ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۶–۳۸ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۲۱ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۲۱ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۲۱ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۲۱ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۲۱ - تفسیر روان جاوید
آیات ۲۱–۲۵ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیات ۲۰–۲۱
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار صداقت با خدااهمیت صداقت در دیناهمیت قبول جهاددروغگویی با خدازمینه انقیادزمینه تشخیص صادقانعقلانیت جهادعقلانیت دفاع از ارزشهافطریت جهادفطریت دفاع از ارزشهادشمن ستیزی مؤمنانآمادگی نظامی مؤمنانسخن مؤمنانمؤمنان و جهادهماهنگی سخن با عملآثار سختی تکلیفتأمین منافع انسانآثار ترک جهادصداقت مؤمنانتنزیه مؤمنانعمل مؤمنانامیدواری مؤمناننشانه های نفاقاهمیت جهادآثار عصیان از خدافلسفه جهادآثار اطاعت از خدابی نیازی خداآثار جهادفطریات انسانزمینه عمل به تکلیفاطاعت از خدافلسفه احکامفضایل مؤمناناوامر خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۹)
- لزوم هماهنگی گفتار و کردار مؤمنان در جهت طاعت خداوند
- فراخوان منافقان به پیروی از پیامبر(صلی الله علیه واله)+۴ آیه
- صدق و راستی، موجب برخورداری از پاداش الهی+۲ آیه
- تصدیق خداوند در امر به جهاد و امتثال فرمان وی، امری ارزشمند+۱ آیه
- وجوب اطاعت از فرمانهای خدا+۳ آیه
- اگاهی خداوند به خیر بندگان+۲ آیه
- صداقت در جهاد، از موارد خیر و سعادت انسان
- صداقت داشتن با خدا در مسیر دین و پذیرفتن فرمان جهاد، خیر برای منافقان صدر اسلام
- صداقت و راستگویی، موجب تسلیم بودن در برابر تمامی دستورات دین+۱ آیه
- هماهنگی گفتار و کردار مؤمنان در راستای اطاعت از خدا، نشانه راستگو بودن در ادعای اطاعت از خداوند
- جهاد در راه خدا و امادگی برای جانفشانی، نشانه راستگویی مؤمنان در ادعای ایمان خود+۲ آیه
- سخن معروف، بهتر از احوال و سخنان یاس اور منافقان، درباره جهاد+۱ آیه
- صدق و صفای ادمی با خدا، بستری مناسب برای ترک او از فساد+۱ آیه
- ادّعای دروغین منافقان، مبنی بر امادگی نظامی خویش، برای شرکت در جهاد+۵ آیه
- فراخوان منافقان به پیروی از پیامبر صلی الله علیه و اله+۴ آیه
- صداقت با خدا در مسیر دین و پذیرفتن فرمان جهاد، مایه خیر برای منافقان صدر اسلام+۱ آیه
- گفتار پسندیده، مایه خیر برای منافقان+۱ آیه
- صدق نداشتن منافقان در ادّعای خود، مبنی بر امادگی برای جهاد+۵ آیه
- وجوب اطاعت از اوامر خدا+۳ آیه