آیه ۵۳ سوره نور

سوره نور(النور)، آیه ۵۳ · جزء ۱۸ · صفحه ۳۵۶

وَأَقْسَمُوا بِاللَّهِ جَهْدَ أَيْمَانِهِمْ لَئِنْ أَمَرْتَهُمْ لَيَخْرُجُنَّ قُل لَّا تُقْسِمُوا طَاعَةٌ مَّعْرُوفَةٌ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ

آنها با نهایت تأکید سوگند یاد کردند که اگر به آنان فرمان دهی، (از خانه و اموال خود) بیرون می‌روند (و جان را در طبق اخلاص گذارده تقدیم می‌کنند)؛ بگو: «سوگند یاد نکنید؛ شما طاعت خالصانه نشان دهید که خداوند به آنچه انجام می‌دهید آگاه است!»

معنی کلمات و عبارات
«جَهْدَ أَیْمانِهِمْ»: نهایت تأکید و مبالغه در سوگندهایشان دارند (نگا: مائده / ، انعام / نحل / ). «لَیَخْرُجَنَّ»: بی‌گمان از خانه و کاشانه و اموال و اولاد خود می‌گذرند. جان بر کف به سوی پهنه کارزار می‌روند. «طَاعَةٌ مَّعْرُوفَةٌ»: اطاعت شما شناخته شده است. یعنی عالِم بی‌عمل بوده و قول را به فعل تبدیل نمی‌کنید (نگا: نساء / ، توبه / . با توجّه بدین معنی (طَاعَةٌ) مبتدا و (مَعْرُوفَةٌ) خبر آن است، یا این که (طَاعَةٌ) خبر مبتدای محذوف است و تقدیر چنین است: طَاعَتُکُمْ طَاعَةٌ. آنچه از شما خواسته می‌شود اطاعت معلوم و مشخّصی است که اطاعت صادقانه و خالصانه است. در این صورت (طَاعَةٌ) خبر مبتدای محذوف بوده و تقدیر چنین می‌شود: «أَلْمَطْلُوبُ مِنکُمْ طَاعَةٌ مَّعْرُوفَةٌ».
نزول
نکات آیه
۱ - منافقان صدراسلام، براى اثبات آمادگیشان جهت جهاد کردن، با سخت ترین سوگندها، به خدا سوگند یاد مى کردند. «و أقسموا باللّه جهد أیمنهم لئن أمرتهم لیخرجنّ» مقصود از خروج در جمله «لیخرجنّ» طبق نظر مفسران و شأن نزول آن، خروج از شهر و دیار خویش و حرکت براى جهاد است. ۲ - منافقان صدراسلام، براى پوشش چهره کریه و مزورانه خود و فرار از فریضه جهاد، از سوگند به خدا استفاده مى کردند. «و أقسموا باللّه جهد أیمنهم لئن أمرتهم لیخرجنّ» ۳ - استفاده از سوگند به خدا و مقدسات دینى، براى پوشش چهره کریه و مزورانه خویش و فرار از فریضه جهاد، از اوصاف منافقان است. «و أقسموا باللّه جهد أیمنهم لئن أمرتهم لیخرجنّ» ۴ - تلاش گسترده منافقان صدراسلام براى اثبات حسن نیت خود و جلب نظر و اطمینان پیامبر(ص) و مؤمنان به سوى خویش «و أقسموا باللّه جهد أیمنهم لئن أمرتهم لیخرجنّ» سوگند مؤکد، دلیل بر وجود چنین تلاشى است. ۵ - منافقان، همواره در صدد نشان دادن حسن نیت خود و جلب نظر و اطمینان مؤمنان به خویش اند. «و أقسموا باللّه جهد أیمنهم لئن أمرتهم لیخرجنّ» ۶ - منافقان صدراسلام، از هر گونه سوگند خوردن براى حسن نیت خود و آمادگى براى جهاد، بر حذر شدند. «و أقسموا باللّه ... لئن أمرتهم لیخرجنّ قل لاتقسموا» ۷ - منافقان، حق سوگند یاد کردن به خدا را، براى اثبات حسن نیت خویش نداشته و از آنان پذیرفته نیست. «و أقسموا باللّه ... لئن أمرتهم لیخرجنّ قل لاتقسموا» ۸ - سوگند به دروغ، ممنوع است. «قل لاتقسموا» تردیدى نیست که سوگند منافقان، سوگندى دروغین بود. بنابراین نهى خداوند از چنین سوگندى، دلیل بر ممنوعیت آن است. ۹ - خداوند، منافقان را به فرمان برى شایسته - به جاى سوگند بر انجام کار خیر - فراخوانده است. «و أقسموا باللّه جهد أیمنهم لئن أمرتهم لیخرجنّ قل لاتقسموا» «طاعة معروفة» یا مبتدا براى خبر محذوفى همچون «خیر من قسمکم» و یا خبر براى مبتداى محذوفى مانند «أمرنا» است. در هر صورت این جمله نوعى فراخونى از جانب پروردگار است. ۱۰ - سوگند مؤکد به خدا، نشانگر ایمان نیست; بلکه فرمان برى نیکو از خدا و رسول او، علامت ایمان است. «و أقسموا باللّه جهد أیمنهم ... قل لاتقسموا طاعة معروفة» ۱۱ - خداوند، همگان را به فرمان برى شایسته از خدا و رسول او - به جاى اظهار مکرر ایمان - فراخوانده و تشویق کرده است. «و أقسموا باللّه جهد أیمنهم ... قل لاتقسموا طاعة معروفة» ۱۲ - جهاد، مصداق فرمان برى شایسته از خدا و رسول او است. «و أقسموا باللّه جهد أیمنهم لئن أمرتهم لیخرجنّ قل لاتقسموا طاعة معروفة» ۱۳ - بى گمان خداوند، به همه رفتار نهان و آشکار آدمیان با خبر و آگاه است. «إنّ اللّه خبیر بما تعملون» ۱۴ - توجه و اعتقاد به با خبر بودن خداوند از تمامى رفتار و کردار آدمیان، باز دارنده آنان از هر گونه نافرمانى و گناه است. «و أقسموا باللّه جهد أیمنهم ... إنّ اللّه خبیر بما تعملون» جمله «إنّ اللّه خبیر...» تذکرى تهدیدآمیز به منافقان بود که به دروغ اظهار اطاعت مى کردند; ولى در عمل به نافرمانى و گناه مشغول بودند. بنابراین هشدار به آگاهى خداوند از اعمال انسان ها، مى تواند به منظور بازداشتن آنان از نافرمانى و گناه باشد.
تفسیر (۹)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۴۰)
  • سوگند منافقان صدر اسلام جهت اثبات امادگی خود برای جهاد
  • لزوم اطاعت از خدا و فرمانهای او+۴ آیه
  • توجّه به علم و نظارت همه جانبه خدا بر عملکرد انسان، زمینهساز اطاعت از او
  • ادّعای دروغ منافقان، مبنی بر پیروی از خدا و رسول+۱ آیه
  • فراخوان منافقان به پیروی از پیامبر(صلی الله علیه واله)+۴ آیه
  • لزوم پیروی از فرامین و رهنمودهای پیامبر اسلام(صلی الله علیه واله) و فرماندهان اسلامی، در عرصه جهاد+۴ آیه
  • صاحب اختیار بودن پیامبر(صلی الله علیه واله)، در امور حکومتی و اجتماعی+۷ آیه
  • دلیل نبودن سوگند خوردن، بر راستگویی افراد+۶ آیه
  • اطاعت از خداوند، با ضابطه عرف پسند، خواسته خداوند از انسان، نه ایمان دروغین
  • توجّه به اگاهی همه جانبه خداوند از اعمال ادمی، بازدارنده وی از گناه و عصیان
  • توجّه به علم خداوند، مقتضی اطاعت از او
  • خداوند، اگاه به تمامی اعمال خوب و بد انسانها
  • اگاهی خداوند به اعمال انسانها
  • قسم به خداوند، رایج در صدر اسلام
  • سوء استفاده منافقان از سوگند به خدا و مقدسات دینی، برای پوشش چهره کریه و مزوّرانه خویش و فرار از فریضه جهاد
  • قسم دروغین منافقان صدر اسلام به خداوند، جهت اثبات امادگی خود برای جهاد
  • برحذر شدن منافقان صدر اسلام، از هرگونه قسم خوردن برای حسن نیّت و اعلام امادگی خود برای جهاد
  • پذیرفته نبودن سوگند دروغ منافقان، برای اثبات حسن نیّت خود، در اعلام امادگی برای جهاد
  • صاحب اختیار بودن پیامبر صلی الله علیه و اله، در امور حکومتی و اجتماعی+۷ آیه
  • لزوم اطاعت از پیامبر صلی الله علیه و اله و دستورات وی+۴ آیه
  • اعراضکنندگان از پیامبر، مورد تهدید خداوند+۲ آیه
  • اعراض از پیامبر صلی الله علیه و اله، موجب گمراهی+۱ آیه
  • منافقان اعراضکننده از محمّد صلی الله علیه و اله، مورد تهدید خداوند+۱ آیه
  • حضور رسولاکرم صلی الله علیه و اله با عنوان فرمانده، در عرصه جهاد+۵ آیه
  • صاحب اختیار بودن پیامبر صلی الله علیه و اله، در امور حکومتی و اجتماعی+۷ آیه
  • خطاب خاص خدا به محمد صلی الله علیه و اله با مراد خاص (محمد صلی الله علیه و اله)+۱ آیه
  • تلاش گسترده منافقان، برای اثبات حسن نیّت خود و جلب اطمینان پیامبر صلی الله علیه و اله+۱ آیه
  • سوگند منافقان صدر اسلام، جهت اثبات امادگی خود برای جهاد
  • ادّعای دروغین منافقان، مبنی بر امادگی نظامی خویش، برای شرکت در جهاد+۷ آیه
  • منافقان، مدّعی دروغین ایمان به خدا+۴ آیه
  • ادّعای دروغ منافقان، مبنی بر پیروی از خدا و رسول صلی الله علیه و اله+۱ آیه
  • فراخوان منافقان به پیروی از پیامبر صلی الله علیه و اله+۴ آیه
  • منافقان، اعراض کننده از محمّد صلی الله علیه و اله، مورد تهدید خداوند+۱ آیه
  • خداوند، فراخوان منافقان برای اطاعت از خود و پیامبر صلی الله علیه و اله+۱ آیه
  • سوء استفاده منافقان از باورهای اهل ایمان و ارزشهای اسلامی، در رسیدن به اهداف خویش+۴ آیه
  • منافقان، دارای عقیده به خدا+۵ آیه
  • منافقان، فاقد صدق در ادّعای ایمان+۷ آیه
  • صدق نداشتن منافقان در ادّعای خود، مبنی بر امادگی برای جهاد+۵ آیه
  • سوگند دروغین منافقان، برای جلب توجّه اهل ایمان+۲ آیه
  • خداوند فراخوان منافقان به پذیرش ولایت پیامبراکرم صلی الله علیه و اله+۱ آیه
واژه‌ها