سوره مریم، آیه ۴۵ · جزء ۱۶ · صفحه ۳۰۸
يَا أَبَتِ إِنِّي أَخَافُ أَنْ يَمَسَّكَ عَذَابٌ مِنَ الرَّحْمٰنِ فَتَكُونَ لِلشَّيْطَانِ وَلِيّاً
ای پدر! من از این میترسم که از سوی خداوند رحمان عذابی به تو رسد، در نتیجه از دوستان شیطان باشی!»
معنی کلمات و عبارات
«وَلِیّاً»: دوست. همدم.
نزول
سال ۶ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۳ رویداد)
نکات آیه
۱- ابراهیم(ع) در اندرز خود به آزر، عذاب سخت الهى را در کمین پرستشگران بت ها خواند و وى را به آن هشدار داد. «إنّى أخاف أن یمسّک عذاب من الرحمن»
نکره آوردن «عذاب» بر عظمت آن دلالت دارد. و «مسّ» (مصدر «یمسک») - چنانچه در مفردات راغب آمده است - در باره هرگونه آزارى که به انسان برسد، استعمال مى شود.
۲- حضرت ابراهیم(ع) براى هدایت آزر به توحید و نجات وى از عذاب الهى، تلاشى دلسوزانه داشت. «یأبت إنّى أخاف أن یمسّک عذاب من الرحمن»
۳- پرستش بت ها و اطاعت شیطان، موجب گرفتارى به عذاب الهى است. «یأبت لاتعبد الشیطن ... إنّى أخاف أن یمسّک عذاب من الرحمن»
۴- بت پرستى و اطاعت از شیطان، گناهى بزرگ است. «لِمَ تعبد ما لایسمع ... لاتعبد الشیطن ... إنّى أخاف أن یمسّک عذاب من الرحمن»
نسبت دادن «عذاب» به خداى رحمان - که داراى رحمت وسیع است - مى تواند بیانگر این نکته باشد که گناه بت پرستى به قدرى شدید است که مظهر رحمت و مهربانى را نیز به خشم مى آورد.
۵- عذاب هاى خداوند، ریشه در رحمانیت او دارد. «یمسّک عذاب من الرحمن»
درباره این که تناسب «عذاب» با نام مقدس «رحمن» چیست؟ نظراتى ابراز گردیده است. از جمله آن که این آیه اشاره به آن دارد که عذاب الهى نیز ریشه در رحمت او دارد; یعنى چون رحمان است عذاب مى کند و عذاب او نیز در جهتى است که با رحمانیت خداوند سازگار است.
۶- گرفتارى به عذاب الهى با توجه به رحمانیت خداوند، نشانه کمال بى لیاقتى و محرومیت از تمام زمینه هاى رحمت الهى است. «أن یمسّک عذاب من الرحمن»
۷- لزوم توجه دادن مردم به رحمانیت خداوند در عین برحذرداشتن آنان از عذاب او «إنّى أخاف أن یمسّک عذاب من الرحمن»
حضرت ابراهیم(ع) در مقام تبلیغ، در عین هشدار به آزر در مورد عذاب، یادآور رحمانیت خداوند نیز مى شود تا وى را امیدوار سازد و به سوى خداوند بازگرداند. از این برخورد مى توان نتیجه کلى در امر تبلیغ و ارشاد گرفت.
۸- حضرت ابراهیم(ع) با برخوردى عاطفى و مؤدبانه سعى در ارشاد و هدایت آزر داشت. «یأبت إنّى أخاف أن یمسّک عذاب من الرحمن»
خطاب «یاأبت» گویاى عطوفت ابراهیم(ع) است.
۹- لزوم برخورد محبت آمیز و مؤدبانه در مقام ارشاد و تبلیغ «یأبت إنّى أخاف أن یمسّک عذاب»
۱۰- لزوم رعایت ادب و ملاطفت در گفتار با پدر، اگر چه مشرک باشد. * «یأبت ... یأبت إنّى أخاف أن یمسّک»
۱۱- بت پرستان، هم سو با شیطانند و سرنوشت آنان هم سان فرجام او است. «فتکون للشیطن ولیًّا»
«ولىّ» از ماده «وَلْى» (نزدیک شدن یا درپى درآمدن) مشتق است و جمله «فتکون ...» حاکى از آن است که سرنوشت بت پرستان و شیطان، نزدیک به هم و در یک ردیف است.
۱۲- گرفتاران به عذاب الهى، همراه و قرین شیطان خواهند بود. «یمسّک عذاب من الرحمن فتکون للشیطن ولیًّا»
۱۳- محرومیت از رحمت الهى، زمینه ساز همراهى با شیطان و دنباله روى کردن از او است. «إنّى أخاف أن یمسّک عذاب من الرحمن فتکون للشیطن ولیًّا»
«فاء» در «فتکون» براى تفریع است و مراد از «عذاب» به قرینه «من الرحمن» مى تواند قطع رحمت باشد که از آن به خذلان تعبیر مى شود.
۱۴- روى گردانى از پرستش خداوند، زمینه ساز محرومیت از رحمت واسعه او است. «یأبت إنّى أخاف أن یمسّک عذاب من الرحمن»
۱۵ - «رحمان» از اوصاف خداوند است. «عذاب من الرحمن»
۱۶- شیطان، مطرودترین گنه کاران از رحمت خداوند و گرفتارترین آنان به عذاب الهى است. «إنّى أخاف أن یمسّک عذاب من الرحمن فتکون للشیطن ولیًّا»
تهدید بت پرستان به این که ممکن است خداى رحمان بر شما خشم گیرد و با شیطان هم دم شوید، نشانه عمق مطرود بودن شیطان و گرفتارى او به عذاب است.
تفسیر (۸)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
ادب در گفتگو با پدرانذار آزرانذارهای ابراهیمتذکر رحمانیت خداتلاش ابراهیمروش گفتگو با پدرزمینه محرومیت از رحمتعذاب بت پرستانعذاب شیطانفرجام بت پرستانمهربانی با پدرمواعظ ابراهیمنجات آزرنشانه بی لیاقتیگناه اطاعت از شیطانگناه بت پرستیادب در تبلیغزمینه پیروی از شیطانفرجام شیطانهدایت آزرآثار محرومیت از رحمتروش هدایتگری ابراهیمدوستان شیطانطرد شیطانآثار اطاعت از شیطانمهربانی ابراهیمآثار ترک عبادت خدامهربانی در تبلیغمحرومیت از رحمتهدایتگری ابراهیممطرودان خداروش برخورد با مشرکانآثار رحمانیت خداآثار بت پرستیمنشأ عذابرحمانیت خداپیروان شیطانروش تبلیغ ابراهیممحرومان از رحمتانذار از عذابرحمانآداب معاشرتنجات از عذابگناهان کبیرهقصه ابراهیمروش تبلیغعذابهای خدااهل عذابموجبات عذاب
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۵۳)
- ازر، به منزله پدر ابراهیم(علیه السلام)+۱۰ آیه
- نصیحت و دلسوزی ابراهیم(علیه السلام) برای ازر+۱ آیه
- ازر عمو یا جدّ مادری ابراهیم(علیه السلام):[8]+۱۱ آیه
- پایداری ابراهیم(علیه السلام) در مبارزه با بتپرستی+۸ آیه
- ابراهیم(علیه السلام)، انذاردهنده ازر از عذاب الهی+۱ آیه
- ترس و نگرانی ابراهیم(علیه السلام) از گرفتار شدن ازر به عذاب الهی+۱ آیه
- برخورد عاطفی ابراهیم(علیه السلام) با پدرش (عمو یا جدّ مادری)+۴ آیه
- احترام ابراهیم(علیه السلام) به عمویش ازر در عین بیاحترامی وی+۶ آیه
- ابراهیم(علیه السلام)، پایدار در مبارزه با بتپرستی+۷ آیه
- تهدید شدن ازر به عذاب الهی در صورت پیروی از شیطان+۳ آیه
- هشدار ابراهیم(علیه السلام) به ازر، از گرفتارشدن به عذاب الهی+۱ آیه
- رویگردانی ازر از انذارهای ابراهیم(علیه السلام) با تهدید به سنگسار کردن وی+۵ آیه
- لزوم رعایت ادب و ملاطفت در گفتگو با پدر، به رغم شرکورزی وی+۳ آیه
- ازر، به منزله پدر ابراهیم(علیه السلام)+۱۰ آیه
- اولویت تبلیغ در بین خویشاوندان+۳ آیه
- برخورد دلسوزانه و محبّتامیز ابراهیم(علیه السلام) در مقام تبلیغ و ارشاد ازر+۳ آیه
- انذار از عذابهای خدا، روشی لازم در تبلیغ انبیا+۳ آیه
- استفاده از تهییج عواطف، در مسیر تبلیغ معارف الهی+۳ آیه
- لزوم رفتار مؤدّبانه، همراه با عطوفت و مهربانی، در تبلیغ و ارشاد مردم+۳ آیه
- خوف از عذاب قیامت، زمینه گرایش به توحید+۳ آیه
- ابراهیم(علیه السلام)، از موحّدان+۹ آیه
- لزوم استقامت بر توحید+۸ آیه
- مطلوبیّت رفتار مؤدّبانه، همراه با عطوفت و مهربانی، در تبلیغ و ارشاد مردم+۳ آیه
- لزوم ترسیدن از عذاب و عقاب خداوند+۲ آیه
- ترس ابراهیم(علیه السلام) از گرفتاری ازر به عذاب الهی، در صورت عدم پیروی از وی+۱ آیه
- خوف ابراهیم(علیه السلام) از قرار گرفتن ازر در زمره دوستان شیطان
- خداوند، دارای رحمتی عام و گسترده+۱ آیه
- ملاطفت و اظهار علاقه ابراهیم(علیه السلام)، در سخن گفتن با ازر+۳ آیه
- پیروی از شیطان، عامل شرکورزی به خدا+۳ آیه
- هشدار ابراهیم(علیه السلام) به عموی مشرک خویش، نسبت به دوستی و همسویی با شیطان+۱ آیه
- تهدید ابراهیم(علیه السلام) به شکنجه و سنگسار شدن، از طرف ازر+۱ آیه
- شرک و بت پرستی، مایه قرار گرفتن تحت ولایت شیطان، در دیدگاه ابراهیم(علیه السلام)+۱ آیه
- اطاعت از شیطان، موجب پذیرش ولایت او+۴ آیه
- ازرِ بت پرست، هم سو با شیطان و پیرو او+۲ آیه
- تهدید شدن ازر به عذاب الهی از سوی ابراهیم(علیه السلام)، در صورت پیروی از شیطان+۳ آیه
- گرفتاران به عذاب الهی، از دوستان و همراهان شیطان
- شیطان و همنشینان وی، دارای سرنوشت و کیفری مشترک
- ازر بت پرست، تحت ولایت شیطان+۱ آیه
- شرک ورزی، مایه قرار گرفتن در تحت ولایت شیطان+۱ آیه
- پرستش غیر خدا، در پی دارنده عذاب الهی+۱ آیه
- ترس و نگرانی ابراهیم(علیه السلام) از گرفتار شدن ازر به عذاب الهی+۲ آیه
- تهدید شدن ازر به عذاب الهی در صورت پیروی از شیطان+۳ آیه
- پیروی از شیطان، عامل ابتلا به عذاب دوزخ+۲ آیه
- ترس ابراهیم(علیه السلام) از گرفتار شدن ازر به عذاب الهی در اثر بت پرستی+۱ آیه
- عبادت شیطان، در پی دارنده عذاب خداوند رحمان+۱ آیه
- ناسازگار نبودن گریه یعقوب(علیه السلام) با مقام نبوّت وی
- راهنماییها و هدایتهای حضرت ابراهیم علیه السلام به ازر، همراه با لطف و مهربانی+۴ آیه
- وجوب استقامت بر توحید+۸ آیه
- وجوب ترسیدن از عذاب و عقاب خداوند+۲ آیه
- ازر بت پرست تحت ولایت شیطان+۱ آیه
- اطاعت از شیطان زمینهساز پذیرش ولایت وی+۱ آیه
- شرکورزی مایه قرار گرفتن در تحت ولایت شیطان+۵ آیه
- ترجیح هجرت از محیط شرک بر ماندن در یک جا، در صورت بیتاثیر بودن تبلیغ+۲ آیه