آیه ۴۲ سوره مریم

سوره مریم، آیه ۴۲ · جزء ۱۶ · صفحه ۳۰۸

إِذْ قَالَ لِأَبِيهِ يَا أَبَتِ لِمَ تَعْبُدُ مَا لاَ يَسْمَعُ وَ لاَ يُبْصِرُ وَ لاَ يُغْنِي عَنْكَ شَيْئاً

هنگامی که به پدرش گفت: «ای پدر! چرا چیزی را می‌پرستی که نه می‌شنود، و نه می‌بیند، و نه هیچ مشکلی را از تو حلّ می‌کند؟!

معنی کلمات و عبارات
«لا یُغْنِی عَنکَ شَیْئاً»: هیچ گونه مشکلی را برای تو حل نمی‌کند و اصلاً شرّ و بلائی از تو به دور نمی‌دارد. واژه (شَیْئاً) مفعول به و یا این که مفعول مطلق است.
نزول
نکات آیه
۱- حضرت ابراهیم(ع)، به خاطر بت پرستى آزر با او به بحث و گفت وگو پرداخت. «إذ قال لأبیه یأبت لِمَ تعبد ما لایسمع و لایبصر و لایغنى عنک شیئًا» چنانچه در سوره انعام آمده است، نام مخاطب ابراهیم(ع) «آزر» بوده است. ۲- آزر (پدر یا عموى حضرت ابراهیم(ع))، مشرک و بت پرست بوده است. «إذ قال لأبیه یأبت لِمَ تعبد ما لایسمع» «آزر» یا پدر حضرت ابراهیم بوده است، چنانچه ظاهر برخى آیات چنین اقتضا دارد و برخى روایات نیز مؤید آن است و یا این که مطابق برخى روایات دیگر عموى او بوده است. واژه «أب» در زبان عرب بر «عمو» نیز اطلاق مى گردد. در قرآن نیز در سوره بقره آیه صد و سى و سوم به همین معنا استعمال شده است (نعبد إلهک و إله آبائک إبراهیم و إسماعیل). دراین آیه لفظ «أب» در مورد «عمو» نیز به کار رفته، زیرا اسماعیل عموى یعقوب بوده است. گفتنى است که برخى مفسران، آزر را جد مادرى ابراهیم دانسته اند. ۳- برخورد منطقى و استدلالى حضرت ابراهیم با انحراف عقیدتى و شرک آزر «لِمَ تعبد ما لایسمع و لایبصر» ۴- گفت وگوى ابراهیم(ع) با آزر، در زمان نبوت آن حضرت بوده است. * «إنّه کان صدّیقًا نبیًّا . إذ قال لأبیه» در باره «إذ قال ...» چندین احتمال ادبى وجود دارد. ۱- بدل براى «ابراهیم» باشد که دراین صورت حکم مفعولٌ به براى «اذکر» در آیه قبل را دارد. ۲- ظرف براى «کان» و یا «نبیّاً» باشد. برداشت فوق بر احتمال دوم مبتنى است. ۵- آزر، پرستشگر بت هایى فاقد شنوایى و بینایى و کارآیى و ناتوان از دفع آسیب ها «ما لایسمع و لایبصر و لایغنى عنک شیئًا» ۶- فقدان ادراک بت ها و ناتوانى آنها در برآورده ساختن نیازها و جلوگیرى از گزندها، استدلال ابراهیم(ع) بر ناروابودن بت پرستى «یأبت لِمَ تعبد ما لایسمع و لایبصر و لایغنى عنک شیئًا» «إغناء» (مصدر «لایغنى») به معناى کفایت کردن و بازداشتن است. (برگرفته از «لسان العرب») و جمله «لایغنى عنک شیئاً»، یعنى از تو چیزى را دفع نکرده و تو را از آن کفایت نمى کند. ۷- شنوایى، بینایى (ادراک) و قدرت بر رفع نیاز، از شروط بدیهى معبود حقیقى است. «لِمَ تعبد ما لایسمع و لایبصر و لایغنى عنک شیئًا» ۸- تأمین نیازها و دفع بلیات، از انگیزه هاى مهم در پرستش معبودها است. یأبت لِمَ تعبد ما ... لایغنى عنک شیئًا از جمله استدلال هاى ابراهیم(ع) علیه بت پرستى آزر این بوده که بت ها نمى توانند نیازى از تو برطرف سازند، پس چرا آنها را مى پرستى؟!. از این استدلال بر مى آید که تأمین نیازها یکى از دلایل عمده پرستش ها است. ۹- وادار ساختن مردم به تحقیق و تفکر با طرح پرسش، در باره عقیده ها و عملکردهاى شان، روشى نیکو در تربیت و تبلیغ «لِمَ تعبد ما لایسمع و لایبصر» ۱۰- لزوم به کارگیرى ملاطفت و رعایت ادب همراه با استدلال هاى منطقى در گفتوگوهاى عقیدتى و دعوت به توحید «یأبت لِمَ تعبد ما لایسمع» حضرت ابراهیم(ع) آزر را با تعبیر (اى پدر من) مورد خطاب قرار داد که در آن ملاطفت و مهرورزى وجود دارد. جملات بعدى نیز که در مقام استدلال بیان گردیده، همگى داراى مقدمات روشن و نتایج منطقى است. از روش برخورد ابراهیم(ع) مى توان نتیجه گرفت که در برخوردهاى عقیدتى، این دو رکن باید ملاحظه گردد. ۱۱- مناظرات ابراهیم(ع) با آزر در مورد نفى بت پرستى، بسیار مهم و شایسته یادآورى و بزرگداشت است. «واذکر فى الکتب إبرهیم ... إذ قال لأبیه ... ما لایسمع و لایبصر و لایغنى عنک شیئًا» «إذ» در «إذ قال» بدل از ابراهیم و در حقیقت مفعول براى «اذکر» است. بیان نحوه استدلال ابراهیم(ع) و مواد به کار رفته در قیاس هاى آن، گویاى آن است که این مجموعه داراى ارزش و سزاوار یادکرد است. ۱۲- برخوردها و احتجاجات پیامبران، شایان تأمل و منبعى براى اتخاذ شیوه ارشاد مردم است. «إذ قال لأبیه یأبت لِمَ تعبد ما لایسمع» ۱۳- خویشاوندى و پیوندهاى اجتماعى، نباید مانعى براى تبلیغ و مخالفت با الحاد گردد. «إذ قال لأبیه یأبت لِمَ تعبد ما لایسمع»
تفسیر (۹)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۰۲)
  • اظهار ناباوری و شگفتی ازر، از عقاید توحیدی ابراهیم(علیه السلام)+۱ آیه
  • ناتوانی ازر از مقابله با احتجاجهای منطقی ابراهیم(علیه السلام)+۳ آیه
  • بتهای ازر، موجوداتی بیجان و فاقد هر گونه توانایی+۳ آیه
  • بتهای ازر، فاقد توانایی شنیدن و دیدن
  • ازر، به منزله پدر ابراهیم(علیه السلام)+۱۰ آیه
  • بتپرستی ازر، مورد سرزنش ابراهیم(علیه السلام)+۷ آیه
  • سرزنش ازر از سوی ابراهیم(علیه السلام) به دلیل بتپرستی او+۳ آیه
  • برخورد مؤدّبانه ابراهیم(علیه السلام) با ازر پس از تهدیدهای او+۳ آیه
  • ابراهیم(علیه السلام)، سرزنشکننده ازر به سبب بتپرستی+۱۱ آیه
  • ازر عمو یا جدّ مادری ابراهیم(علیه السلام):[8]+۱۴ آیه
  • شیطان، منشا پرستش بتها، از دید ابراهیم(علیه السلام)+۲ آیه
  • اعتراض ابراهیم(علیه السلام) به عبادت بتهای بیروح وجان+۳ آیه
  • سرزنش بت پرستی، بهوسیله ابراهیم(علیه السلام)+۱۰ آیه
  • تاکید ابراهیم(علیه السلام) بر عدم صلاحیّت بتها برای پرستش+۳ آیه
  • عدم توانایی بتها بر سود و زیانِ پرستشکنندگان خود از دیدگاه ابراهیم(علیه السلام)+۱ آیه
  • ناتوانی ازر از مقابله با احتجاجهای منطقی ابراهیم(علیه السلام)+۳ آیه
  • ناتوانی بتها از شنیدن و دیدن، و رساندن هر گونه نفع به بتپرستان، دلیلِ عدم صلاحیّت انها برای پرستش، از نظر ابراهیم(علیه السلام)+۳ آیه
  • پایداری ابراهیم(علیه السلام) در مبارزه با بتپرستی+۱۰ آیه
  • اعتراض ابراهیم(علیه السلام) به قوم خویش برای پرستش اشیای بیجان+۷ آیه
  • پند ابراهیم(علیه السلام) به پدرش (عمو یا جدّ مادری) و برحذر داشتن وی از اطاعت شیطان و بتپرستی+۳ آیه
  • وعده ابراهیم(علیه السلام) به هدایت ازر در صورت پیروی از حضرت+۲ آیه
  • کنارهگیری و هجرت ابراهیم(علیه السلام) از قوم مشرک خویش+۵ آیه
  • هجرت ابراهیم(علیه السلام)، زمینه اعطای اسحاق(علیه السلام) و یعقوب(علیه السلام)به وی، از سوی خداوند+۴ آیه
  • برانگیختن عواطف و برخورد ملاطفتامیز، از روشهای احتجاج+۳ آیه
  • احترام ابراهیم(علیه السلام) به عمویش ازر در عین بیاحترامی وی+۶ آیه
  • ابراهیم(علیه السلام)، پایدار در مبارزه با بتپرستی+۸ آیه
  • اطاعت ازر از شیطان+۲ آیه
  • تهدید شدن ازر به عذاب الهی در صورت پیروی از شیطان+۳ آیه
  • رهنمون شدن ازر به صراط مستقیم، در صورت پیروی از ابراهیم(علیه السلام)+۲ آیه
  • رویگردانی ازر از انذارهای ابراهیم(علیه السلام) با تهدید به سنگسار کردن وی+۵ آیه
  • فقدان هرگونه ادراک و قدرت در بتها، نشاندهنده بطلان بتپرستی+۱ آیه
  • اطاعت از شیطان، زمینه شرک و بتپرستی+۱ آیه
  • باور مشرکان به الوهیّت بتهایشان+۳ آیه
  • لزوم رعایت ادب و ملاطفت در گفتگو با پدر، به رغم شرکورزی وی+۳ آیه
  • ازر، به منزله پدر ابراهیم(علیه السلام)+۱۰ آیه
  • درخواست ابراهیم(علیه السلام) از پدرش (ازر)، برای ترک بتپرستی+۵ آیه
  • اولویت تبلیغ در بین خویشاوندان+۳ آیه
  • انذار از عذابهای خدا، روشی لازم در تبلیغ انبیا+۳ آیه
  • استفاده از تهییج عواطف، در مسیر تبلیغ معارف الهی+۴ آیه
  • لزوم رفتار مؤدّبانه، همراه با عطوفت و مهربانی، در تبلیغ و ارشاد مردم+۳ آیه
  • تعصّب به معبودان باطل، درپیدارنده خشونت+۴ آیه
  • خوف از عذاب قیامت، زمینه گرایش به توحید+۳ آیه
  • ابراهیم(علیه السلام)، از موحّدان+۱۲ آیه
  • جهل به اوصاف و ویژگیهای معبود راستین، از عوامل گرایش به بتپرستی+۶ آیه
  • شرک، زاییده جهل+۱ آیه
  • چشمهای تعبیه شده در بتها، ناتوان از دیدن و ادراک
  • بتهای فاقد بینایی، مورد پرستش ازر، عموی حضرت ابراهیم(علیه السلام)
  • لزوم استقامت بر توحید+۸ آیه
  • مطلوبیّت رفتار مؤدّبانه، همراه با عطوفت و مهربانی، در تبلیغ و ارشاد مردم+۳ آیه
  • جواز سلام بر غیر مسلمان+۳ آیه
  • ملاطفت و اظهار علاقه ابراهیم(علیه السلام)، در سخن گفتن با ازر+۳ آیه
  • سخن عالمانه، زمینه ساز تاثیر ان در مخاطب+۳ آیه
  • سخنان و راهنماییهای ابراهیم(علیه السلام) به ازر، نشیت گرفته از علم و اگاهی ان حضرت+۲ آیه
  • لزوم پیروی از سخن عالمانه+۲ آیه
  • سخنان عالمانه، زمینه ای برای هدایت انسانها به راه معتدل+۲ آیه
  • سخن عالمانه، زمینه ساز تاثیر ان در مخاطب+۳ آیه
  • سؤال سرزنش امیز ابراهیم(علیه السلام) از ازر، درباره بت پرستی وی+۸ آیه
  • سؤال سرزنش امیز ابراهیم(علیه السلام) از ازر، درباره بت پرستی وی+۸ آیه
  • ابراهیم(علیه السلام)، اسوه شجاعت به هنگام تبلیغ در برابر شرک کافران و بت پرستان+۶ آیه
  • شرکورزی به خدای یگانه، موجب گمراهی ادمی+۳ آیه
  • اجتناب از شرک، صراط مستقیم به سوی خدا+۲ آیه
  • مشرکان، وادار کننده مردم به ایین شرک امیز خود+۱ آیه
  • ناتوانی شریکان و معبودان از هر نوع اثر بخشی، دلیل بطلان شرک+۱ آیه
  • گرایش خالصانه ابراهیم(علیه السلام) به توحید و تنزیه او از شرک+۳ آیه
  • وعده ابراهیم(علیه السلام) به استغفار، برای عموی مشرک خود ازر+۴ آیه
  • باور مشرکان به الوهیّت و معبود بودن بتهای شان+۲ آیه
  • هشدار ابراهیم(علیه السلام) به عموی مشرک خویش، نسبت به دوستی و همسویی با شیطان+۱ آیه
  • ازر، فردی مشرک و بت پرست+۵ آیه
  • بتها و معبودان باطل، فاقد قدرت درک و شناخت+۳ آیه
  • شرک و بت پرستی، مایه قرار گرفتن تحت ولایت شیطان، در دیدگاه ابراهیم(علیه السلام)+۱ آیه
  • اطاعت کردن ازر، از شیطان+۲ آیه
  • ازرِ بت پرست، هم سو با شیطان و پیرو او+۲ آیه
  • تهدید شدن ازر به عذاب الهی از سوی ابراهیم(علیه السلام)، در صورت پیروی از شیطان+۳ آیه
  • ازر بت پرست، تحت ولایت شیطان+۱ آیه
  • شرک ورزی، مایه قرار گرفتن در تحت ولایت شیطان+۱ آیه
  • شرک، انحراف از دین حنیف و صراط مستقیم+۲ آیه
  • پرهیز از شرک، راهی راست به سوی خدا+۲ آیه
  • وجود روحیّه پرستش و عبادت، از دیر باز در انسانها+۴ آیه
  • تامین نیازها، یکی از انگیزه های مهم پرستش خدا+۱ آیه
  • عبادت غیر خدا، موجب استحقاق توبیخ و سرزنش+۲ آیه
  • پرستش غیر خدا، در پی دارنده عذاب الهی+۱ آیه
  • عجز معبودان باطل، از شنیدن دعا و درخواست انسانها+۱ آیه
  • بینایی، از صفات معبود حقیقی و ملاک شایستگی، برای عبادت+۱ آیه
  • شنوایی مطلق، ویژگی معبود شایسته و بایسته پرستش+۴ آیه
  • سرگذشت ابراهیم(علیه السلام)، مایه پند و عبرت+۶ آیه
  • چگونگی برخورد ابراهیم(علیه السلام) با ازر مایه عبرت برای دیگران+۴ آیه
  • ترس و نگرانی ابراهیم(علیه السلام) از گرفتار شدن ازر به عذاب الهی+۲ آیه
  • تهدید شدن ازر به عذاب الهی در صورت پیروی از شیطان+۳ آیه
  • ترس ابراهیم(علیه السلام) از گرفتار شدن ازر به عذاب الهی در اثر بت پرستی+۱ آیه
  • ازر، عموی ابراهیم+۵ آیه
  • عموی انسان، به منزله پدر او+۵ آیه
  • پرستش موجود ناتوان و غیر قادر بر اعطای روزی، قبیح از نظر عقل و عقلا
  • پیامبراکرم(صلی الله علیه واله) وظیفه دار نقل کردن سرگذشت ابراهیم(علیه السلام)+۶ آیه
  • بت پرستی و عبادت غیر خدا، از عوامل استحقاق نکوهش+۶ آیه
  • سؤال سرزنشامیز ابراهیم علیه السلام از ازر، درباره بت پرستی وی+۸ آیه
  • راهنماییها و هدایتهای حضرت ابراهیم علیه السلام به ازر، همراه با لطف و مهربانی+۴ آیه
  • وجوب استقامت بر توحید+۹ آیه
  • وجوب بیزاری جستن از مشرکان+۸ آیه
  • ازر بت پرست تحت ولایت شیطان+۱ آیه
  • شرکورزی مایه قرار گرفتن در تحت ولایت شیطان+۱ آیه
  • تصمیم ابراهیم علیه السلام به هجرت از وطن خود به شهری دیگر و اعلام ان به مردم+۵ آیه
  • هجرت ابراهیم علیه السلام از دیار شرک و از قوم مشرک خویش+۵ آیه
واژه‌ها