آیه ۴۴ سوره مریم

سوره مریم، آیه ۴۴ · جزء ۱۶ · صفحه ۳۰۸

يَا أَبَتِ لاَ تَعْبُدِ الشَّيْطَانَ إِنَ الشَّيْطَانَ كَانَ لِلرَّحْمٰنِ عَصِيّاً

ای پدر! شیطان را پرستش مکن، که شیطان نسبت به خداوند رحمان، عصیانگر بود!

معنی کلمات و عبارات
«لا تَعْبُدِ الشَّیْطَانَ»: مراد از پرستیدن شیطان، اطاعت از او در کار و بار زندگی، و از جمله در امر بت‌پرستی است (نگا: سبأ / و یس / ). «عَصِیّاً»: سرکش. نافرمان.
نزول
نکات آیه
۱- حضرت ابراهیم(ع)، آزر را از پرستش شیطان برحذر داشت. «یأبت لاتعبد الشیطن» ۲- بت پرستى، در حقیقت شیطان پرستى است. «یأبت لِمَ تعبد ما لایسمع و لایبصر ... یأبت لاتعبد الشیطن» آنچه مسلّم و مصرّح است، آن است که آزر بت بوده است; نه شیطان پرست، ولى حضرت ابراهیم، بت پرستى را به منزله شیطان پرستى دانسته و با تعبیر «لاتعبد» از آن یاد کرده است; بنابراین در دیدگاه ابراهیم(ع)، بت پرستى در حقیقت خضوع و انقیاد در برابر شیطان و نوعى پرستش او است. ۳- شیطان، سردمدار دعوت مردم به شرک و بت پرستى است. «لِمَ تعبد ما لایسمع ... لاتعبد الشیطن» ۴- اطاعت از شیطان، در حقیقت پرستش او است. «لِمَ تعبد ما لایسمع ... لاتعبد الشیطن» عبادت کردن بت ها و عبادت کردن شیطان دو مقوله است، ولى ابراهیم(ع) یکى را به منزله دیگرى دانسته است. وجه این تنزیل ممکن است تلاش شیطان در برانگیختن آدمى به شرک باشد که قرآن اطاعت از او را، عبادت خوانده است. ۵- پرستش شیطان، انحراف از راه راست و متعادل است. «فاتّبعنى أهدک صرطًا سویًّا ... لاتعبد الشیطن» ۶- شیطان، موجودى بسیار نافرمان در برابر خداوند و ناسپاس و قدرناشناس دربرابر نعمت ها و رحمت واسعه او است. «إنّ الشیطن کان للرحمن عصیًّا» «عصىّ» براى مبالغه به کار مى رود (مصباح). ۷- عصیانگربودن شیطان در برابر خداى رحمان، دلیلى کافى بر ضرورت پرهیز از اطاعت او است. «لاتعبد الشیطن إنّ الشیطن کان للرحمن عصیًّا» ۸- اطاعت از شیطان، ناسپاسى و قدرناشناسى رحمت واسعه الهى است. «لاتعبد الشیطن إنّ الشیطن کان للرحمن عصیًّا» «رحمن» صیغه مبالغه و از نام هاى خداوند است. تکیه براین نام در جمله «کان للرحمن...» به منزله تعلیلى بر زشتى کار شیطان است، زیرا عصیان کردن او در برابر دارنده رحمت واسعه و اصرار بر آن نشانه ناسپاس بودن او است. و جمله «لاتعبد...» دلالت دارد که هر کس از شیطان تبعیت نماید، او نیز چنان خواهد بود. ۹- اطاعت و پیروى از گنه پیشگان و سرپیچى کنندگان از فرمان خداوند، امرى ناروا و ناسپاسى نعمت هاى او است. «لاتعبد الشیطن إنّ الشیطن کان للرحمن عصیًّا» ۱۰- توجه به رحمت گسترده الهى، پرهیزدهنده بندگان از نافرمانى او است. «إنّ الشیطن کان للرحمن عصیًّا» ۱۱- برانگیختن عقل و وجدان مردم به داورى، روش حضرت ابراهیم(ع) در ارشاد و تبلیغ «لِمَ تعبد ما لایسمع ... لاتعبد الشیطن إنّ الشیطن کان للرحمن عصیًّا» ۱۲- اصرار بر عصیان خداوند در عین رحمت گسترده او، کارى ناموجه و ناروا است. «لاتعبد الشیطن إنّ الشیطن کان للرحمن عصیًّا» ۱۳ - «رحمان» از اوصاف خداوند است. «کان للرحمن عصیًّا» ۱۴- آزر، به رحمان بودن خداوند و ناروابودن سرپیچى از فرمان هاى او، آگاه و معترف بود. «إنّ الشیطن کان للرحمن عصیًّا» تعلیل بودن جمله «إنّ الشیطان...» براى نهى «لاتعبد» در گرو اعتراف آزر به نادرستى سرکشى شیطان از فرمان خدا است.
تفسیر (۹)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۶۲)
  • ازر، به منزله پدر ابراهیم(علیه السلام)+۱۰ آیه
  • تبعیت ازر از شیطان و نهی شدنش از سوی ابراهیم(علیه السلام)
  • ابراهیم(علیه السلام)، نهیکننده ازر از پیروی شیطان، به دلیل عصیانگری شیطان در برابر خدا+۱ آیه
  • ازر عمو یا جدّ مادری ابراهیم(علیه السلام):[8]+۱۱ آیه
  • شیطان، منشا پرستش بتها، از دید ابراهیم(علیه السلام)+۲ آیه
  • شیطان، موجودی عصیانگر در برابر خدای رحمان از نظر ابراهیم(علیه السلام)+۱ آیه
  • پایداری ابراهیم(علیه السلام) در مبارزه با بتپرستی+۷ آیه
  • پند ابراهیم(علیه السلام) به پدرش (عمو یا جدّ مادری) و برحذر داشتن وی از اطاعت شیطان و بتپرستی+۱ آیه
  • برخورد عاطفی ابراهیم(علیه السلام) با پدرش (عمو یا جدّ مادری)+۴ آیه
  • برانگیختن عواطف و برخورد ملاطفتامیز، از روشهای احتجاج+۳ آیه
  • احترام ابراهیم(علیه السلام) به عمویش ازر در عین بیاحترامی وی+۶ آیه
  • ابراهیم(علیه السلام)، پایدار در مبارزه با بتپرستی+۶ آیه
  • اطاعت ازر از شیطان+۲ آیه
  • تهدید شدن ازر به عذاب الهی در صورت پیروی از شیطان+۳ آیه
  • اطاعت از شیطان مورد نهی خداوند+۵ آیه
  • ممنوع بودن اطاعت از گناهکاران+۳ آیه
  • رویگردانی ازر از انذارهای ابراهیم(علیه السلام) با تهدید به سنگسار کردن وی+۵ آیه
  • اطاعت از شیطان، زمینه شرک و بتپرستی+۳ آیه
  • لزوم رعایت ادب و ملاطفت در گفتگو با پدر، به رغم شرکورزی وی+۳ آیه
  • ازر، به منزله پدر ابراهیم(علیه السلام)+۱۰ آیه
  • درخواست ابراهیم(علیه السلام) از پدرش (ازر)، برای ترک عبادت شیطان
  • برخورد دلسوزانه و محبّتامیز ابراهیم(علیه السلام) در مقام تبلیغ و ارشاد ازر+۳ آیه
  • انذار از عذابهای خدا، روشی لازم در تبلیغ انبیا+۳ آیه
  • استفاده از تهییج عواطف، در مسیر تبلیغ معارف الهی+۳ آیه
  • لزوم رفتار مؤدّبانه، همراه با عطوفت و مهربانی، در تبلیغ و ارشاد مردم+۳ آیه
  • ابراهیم(علیه السلام)، از موحّدان+۸ آیه
  • حرام و ناروا بودن پرستش شیطان+۱ آیه
  • لزوم استقامت بر توحید+۷ آیه
  • حرمت پیروی از شیطان+۸ آیه
  • حرمت پیروی از گناهکاران+۳ آیه
  • مطلوبیّت رفتار مؤدّبانه، همراه با عطوفت و مهربانی، در تبلیغ و ارشاد مردم+۳ آیه
  • جواز سلام بر غیر مسلمان+۳ آیه
  • خداوند، دارای رحمتی عام و گسترده+۱ آیه
  • ملاطفت و اظهار علاقه ابراهیم(علیه السلام)، در سخن گفتن با ازر+۳ آیه
  • پیروی از شیطان، عامل شرکورزی به خدا+۴ آیه
  • هجرت و دوری گزیدن از محیط و مراکز شرک، راهی برای مصونیّت ادمی از الودگی به شرک+۳ آیه
  • پرستش و اطاعت شیطان، به جای خدای یگانه، از مصادیق شرک عبادی+۴ آیه
  • شیطان، موجودی عصیانگر در برابر خدای رحمان، از نظر ابراهیم(علیه السلام)+۱ آیه
  • نهی خداوند، از اطاعت شیطان+۵ آیه
  • اطاعت از شیطان، نوعی پرستش او+۲ آیه
  • اطاعت کردن ازر، از شیطان+۲ آیه
  • اطاعت از شیطان، موجب پذیرش ولایت او+۵ آیه
  • ازرِ بت پرست، هم سو با شیطان و پیرو او+۲ آیه
  • ضرورت پرهیز از پیروی شیطان+۶ آیه
  • عصیانگر بودن شیطان در برابر خدای رحمان، دلیل کافی بر ضرورت پرهیز از عبادت و اطاعت او
  • تهدید شدن ازر به عذاب الهی از سوی ابراهیم(علیه السلام)، در صورت پیروی از شیطان+۳ آیه
  • شیطان، موجودی مختار و دارای تکلیف
  • عصیانگری و سرکشی، از صفات شیطان+۱ آیه
  • عصیانگر بودن شیطان در برابر خدای رحمان، دلیل کافی بر ضرورت پرهیز از اطاعت او
  • شیطان، عامل گمراهی و انحراف از صراط مستقیم+۳ آیه
  • اجتناب از اطاعت شیطان، از موارد سلوک در صراط مستقیم+۵ آیه
  • شیطان، مورد پرستش برخی انسانها+۱ آیه
  • سرگذشت ابراهیم(علیه السلام)، مایه پند و عبرت+۵ آیه
  • تهدید شدن ازر به عذاب الهی در صورت پیروی از شیطان+۳ آیه
  • پیروی از شیطان، عامل ابتلا به عذاب دوزخ+۱ آیه
  • عبادت شیطان، در پی دارنده عذاب خداوند رحمان+۱ آیه
  • شیطان، ترغیب کننده انسان به زشتیها و گناهان+۲ آیه
  • ممنوعیّت اطاعت از گناه پیشگان+۳ آیه
  • شیطان، از جمله گناهکاران و عصیانگران+۱ آیه
  • راهنماییها و هدایتهای حضرت ابراهیم علیه السلام به ازر، همراه با لطف و مهربانی+۴ آیه
  • وجوب استقامت بر توحید+۷ آیه
  • اطاعت از شیطان زمینهساز پذیرش ولایت وی+۱ آیه
واژه‌ها