سوره مریم، آیه ۴۷ · جزء ۱۶ · صفحه ۳۰۸
قَالَ سَلاَمٌ عَلَيْكَ سَأَسْتَغْفِرُ لَكَ رَبِّي إِنَّهُ كَانَ بِي حَفِيّاً
(ابراهیم) گفت: «سلام بر تو! من بزودی از پروردگارم برایت تقاضای عفو میکنم؛ چرا که او همواره نسبت به من مهربان بوده است!
معنی کلمات و عبارات
«سَلامٌ عَلَیْکَ»: خداحافظ. سلام در چنین مواردی برای تودیع و متارکه است (نگا: قصص / ، رخرف / ، فرقان / ). «حَفِیَّاً»: گرم و مهربان. مبالغه کننده در پرسش از حال کسی و عنایت بدو (نگا: اعراف / .
نزول
سال ۶ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۳ رویداد)
نکات آیه
۱- ابراهیم(ع) پس از برخورد خشن و غیر منطقى آزر، به بحث و گفت وگو با او در باره توحید و شرک پایان داد. «قال سلم علیک»
از موارد کاربرد «سلام علیک» جایى است که طرف بحث مى خواهد به بحث پایان دهد و دیگر آن را ادامه ندهد، مانند آنچه در آیه «إذا خاطبهم الجاهلون قالوا سلاماً» آمده است. در گفت وگوى حضرت ابراهیم(ع) با آزر نیز ظاهراً «سلام» از همین نوع باشد.
۲- حضرت ابراهیم(ع) با وجود برخورد خشن و تهدیدهاى آزر، با او گفتارى ملایم و برخوردى مهربانانه داشت. «قال سلم علیک سأستغفر لک ربّى»
۳- حضرت ابراهیم(ع) پس از پایان گفتوگو با آزر، به او وعده داد که آمرزش گناه شرک او را به زودى از خداوند خواهد خواست. «قال سلم علیک سأستغفر لک ربّى»
ابراهیم(ع) به قرینه «أخاف» در آیات قبل، آزر را مشرکى که قابل بخشش نباشد و به تعبیر برخى آیات «دشمن خدا» نمى دانست; بنابراین به بخشش گناه شرک او امیدوار بود، لذا نه عذاب او را قطعى دانست و نه به او وعده مغفرت حتمى داد، بلکه با اطمینان به مهرورزى خداوند به او، اظهار امیدوارى کرد که استغفارش تأثیر بخشد.
۴- ابراهیم(ع) به هدایت شدن آزر، در عین اصرار و تعصب او بر بت پرستى امیدوار بود. «سأستغفر لک ربّى»
ممکن است مراد ابراهیم(ع) از طلب مغفرت، طلب مقدمات مغفرت (ترک بت پرستى) باشد، زیرا آن حضرت از هدایت یافتن آزر ناامید نشده بود و لذا سعى در رام کردن او از طریق برانگیختن احساسات وى داشت.
۵- حضرت ابراهیم(ع) با وعده استغفار به آزر، سعى در متمایل ساختن او به توحید و درمان سرسختى او داشت. «قال سلم علیک سأستغفر لک ربّى»
نرمى پاسخ ابراهیم(ع) و وعده استغفار به او، ممکن است به جهت متنبه ساختن و نرم کردن دل او براى دست برداشتن از بت پرستى باشد.
۶- استغفار پیامبران و بندگان گران قدر خداوند براى دیگران، داراى اثر ویژه و مقرون به اجابت است. «سأستغفر لک ربّى إنّه کان بى حفیًّا»
اگر حضرت ابراهیم(ع) به این جهت وعده استغفار مى دهد، که مطمئن است استغفار او تأثیر مخصوص دارد.
۷- استغفار براى دیگران (شفاعت در استغفار)، امرى مجاز و روا است. «سأستغفر لک ربّى»
۸- ابراهیم(ع) استغفار براى برخى از مشرکان را مجاز مى دانست. «سأستغفر لک ربّى»
۹- ابراهیم(ع)، شرک برخى از مشرکان را قابل بخشش مى دانست. «سأستغفر لک ربّى»
۱۰- آمرزش گناهان، به دست خدا و در اختیار او است. «سأستغفر لک ربّى»
۱۱- قبول درخواست آمرزش، مقتضاى ربوبیت خداوند است. «سأستغفر لک ربّى»
۱۲- برخورد ابراهیم(ع) با بت پرستان، همراه با شکیبایى و سعه صدر بود. «سلم علیک سأستغفر لک ربّى»
۱۳- خوش گفتارى، برخورد نیک و سعه صدر با جاهلان، بدگویان و مخالفان، شیوه اى نیکو و روشى ابراهیمى است. «قال سلم علیک سأستغفر لک ربّى»
بیان عمل و گفتار حضرت ابراهیم(ع) و امر به یادآورى آن، دلالت بر نیکویى آن عمل و روش دارد.
۱۴- گذشت از خطاکاران و دعا براى آنان، خصلتى نیکو و از صفات پیامبران است. «لأرجمنّک واهجرنى ... سأستغفر لک ربّى»
۱۵- خصوصیت هاى زمانى، در اجابت دعا و درخواست آمرزش و رحمت دخیل است. «سأستغفر لک ربّى»
۱۶- تأخیر استغفار، مانع پذیرش آن از سوى خداوند نیست. «سأستغفر لک ربّى»
۱۷- توجه به ربوبیت خدا، از آداب دعا و استغفار است. «سأستغفر لک ربّى»
۱۸- حضرت ابراهیم(ع)، پیوسته مشمول نیکى و لطف ویژه خداوند بود. «إنّه کان بى حفیًّا»
«حفىّ» یعنى کسى که کمال نیکى و گرامیداشت را در حق دیگرى دارد (برگرفته از «لسان العرب») و «کان» در این موارد، مفید ثبوت و دوام است، لذا مضمون جمله چنین است که خداوند همواره مرا مورد عنایت و لطف خویش قرار داده است. از معانى «حفىّ»، «عالم» نیز مى باشد، ولى آنچه ذکر شد، با آیه تناسب بیشترى دارد.
۱۹- پیامبران و بندگان محبوب خداوند، مشمول نیکى و لطف بسیار او هستند. «إنّه کان بى حفیًّا»
۲۰- حضرت ابراهیم(ع)، لطف و عنایت ویژه خداوند به خود را، پشتوانه پذیرش استغفار خود مى دانست. «سأستغفر لک ربّى إنّه کان بى حفیًّا»
۲۱- مهربانى و لطف خداوند به حضرت ابراهیم(ع)، بى نیازکننده او از خانه و کاشانه آزر و محبت او «قال سلم علیک ... إنّه کان بى حفیًّا»
جمله «إنّه کان بى حفیّاً» پاسخ ابراهیم(ع) به برخورد ناشایست آزر نیز مى باشد; یعنى اگر چه تو مرا از خانه طرد کرده و به رجم تهدید مى کنى، ولى لطف و عنایت خداوند براى من کافى است.
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۶–۵۰ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۴۱–۵۷ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۴۷ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۴۷ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۴۷ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۴۷ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۴۷ - تفسیر روان جاوید
آیات ۴۱–۵۰ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۴۷
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار استغفار انبیاآثار تأخیر استغفارابراهیم و بت پرستاناجابت دعای محبوبان خدااستغفار برای دیگراناستغفار محبوبان خداترک احتجاج با آزرروش سعه صدر با مخالفانزمینه قبول استغفار ابراهیمزمینه هدایت آزرشرح صدر ابراهیمعوامل بی نیازی ابراهیمعوامل قبول استغفارنرمی سخن ابراهیماجابت دعای انبیاهدایت آزربی منطقی آزرخشونت آزراستغفار برای آزرتفاوت زمانهافلسفه وعده استغفار به آزروعده استغفار به آزروقت استغفارشرایط استغفارقبول استغفاراحکام استغفاراستغفار برای مشرکانصبر ابراهیموعده های ابراهیممراتب شرکدعا برای خطاکارانروش برخورد ابراهیمروش هدایتگری ابراهیمتهدیدهای آزرروش برخورد با جاهلانوقت دعاعفو خطاکاراناستغفار ابراهیمآمرزش شرکامیدواری ابراهیممهربانی ابراهیمبینش ابراهیمآداب استغفارصفات انبیامنشأ آمرزشذکر ربوبیت خداگناه شرکصفات پسندیدهفضایل انبیاآثار لطف خداآداب معاشرتفضایل ابراهیماختیارات خداآداب دعااحکامقصه ابراهیممشمولان لطف خداآثار ربوبیت خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۴۶)
- تهدید شدن ابراهیم(علیه السلام) از سوی ازر به سنگسار و برخورد مؤدّبانه ابراهیم(علیه السلام) با او+۱ آیه
- وعده ابراهیم(علیه السلام) به درخواست امرزش از خدا برای ازر+۲ آیه
- برخورد مؤدّبانه ابراهیم(علیه السلام) با ازر پس از تهدیدهای او+۳ آیه
- وعده استغفار از سوی ابراهیم(علیه السلام) برای ازر+۳ آیه
- وعده استغفار برای ازر (عمو یا جدّ مادری او) ازسوی ابراهیم(علیه السلام)+۲ آیه
- پایداری ابراهیم(علیه السلام) در مبارزه با بتپرستی+۹ آیه
- اعلام ترک مشرکان و واگذاری انان به خویشتن از سوی ابراهیم(علیه السلام)پس از ناامیدی از هدایتشان+۲ آیه
- مهربان بودن خداوند، در نظر ابراهیم(علیه السلام)+۱ آیه
- اعتقاد ابراهیم(علیه السلام) به ربوبیّت خداوند در تمام شؤون+۲ آیه
- برخورد عاطفی ابراهیم(علیه السلام) با پدرش (عمو یا جدّ مادری)+۶ آیه
- برخورد مؤدّبانه ابراهیم(علیه السلام) با ازر پس از تهدیدهای او+۱ آیه
- ابراهیم(علیه السلام) برخوردار از محبّتِ خاص خدا+۱ آیه
- برانگیختن عواطف و برخورد ملاطفتامیز، از روشهای احتجاج+۳ آیه
- احترام ابراهیم(علیه السلام) به عمویش ازر در عین بیاحترامی وی+۶ آیه
- ادب ابراهیم(علیه السلام) در برابر گستاخی ازر+۱ آیه
- پسندیده بودن برخورد مؤدّبانه با مخالفان عقیدتی+۲ آیه
- توجّه به رحمت و مهربانی خداوند، زمینه گرایش انسان به استغفار
- ابراهیم(علیه السلام)، پایدار در مبارزه با بتپرستی+۸ آیه
- حفیّ
- استغفار ابراهیم(علیه السلام) برای پدرِ گمراهش+۵ آیه
- برخورد دلسوزانه و محبّتامیز ابراهیم(علیه السلام) در مقام تبلیغ و ارشاد ازر+۳ آیه
- حضرت ابراهیم(علیه السلام)، تحت تربیتهای ویژه الهی+۳ آیه
- نقش مؤثّر دعا، در تربیت انسانها+۲ آیه
- همه انسانها، تحت تربیت و ربوبیت خداوند+۵ آیه
- رفتار ملایم و مهربانانه ابراهیم(علیه السلام) در برابر تهدیدهای ازر+۱ آیه
- جواز استغفار برای کافران و مشرکان، در صورت امید به هدایت انان+۳ آیه
- لزوم استقامت بر توحید+۹ آیه
- جواز سلام بر غیر مسلمان+۳ آیه
- حفیّ و مهربان بودن خداوند، نسبت به ابراهیم(علیه السلام)، امری مستمرّ
- حفیّ بودن خداوند، انگیزه ای برای استقامت در برابر تهدیدات مخالفان+۱ آیه
- سؤال تهدیدامیز ازر از ابراهیم(علیه السلام) در مورد رویگردانی وی از خدایان مورد پرستش او+۱ آیه
- سؤال تهدیدامیز ازر از ابراهیم(علیه السلام) در مورد رویگردانی وی از خدایان مورد پرستش او+۱ آیه
- شرک به خدا، از مصادیق گناه+۲ آیه
- شرکورزی به خدا، از گناهان قابل توبه و امرزش+۲ آیه
- وعده ابراهیم(علیه السلام) به استغفار، برای عموی مشرک خود ازر+۵ آیه
- پسندیده بودن برخورد مؤدّبانه با مشرکان+۳ آیه
- وعده ابراهیم(علیه السلام) به امرزش خواهی از خدا، برای ازر مشرک+۲ آیه
- چگونگی برخورد ابراهیم(علیه السلام) با ازر مایه عبرت برای دیگران+۴ آیه
- سلام کردن از اداب معاشرت+۱ آیه
- خوش گفتاری، برخورد نیک و سعه صدر در معاشرت با جاهلان، شیوهای نیکو+۳ آیه
- امرزش گناهان بندگان، جلوهای از ربوبیّت خداوند+۳ آیه
- گفتار ملایم و برخورد مهربانانه ابراهیم علیه السلام با ازر، به رغم برخورد خشن و تهدیدامیز او با ان حضرت+۱ آیه
- اعتراف ابراهیم علیه السلام به مهربان بودن خداوند نسبت به وی+۱ آیه
- وجوب استقامت بر توحید+۷ آیه
- وعده ابراهیم علیه السلام به ازر در مورد درخواست امرزش از خدا، برای او+۲ آیه
- وعده استغفار ابراهیم علیه السلام به ازر، با هدف متمایل ساختن او به توحید