سوره مریم، آیه ۴ · جزء ۱۶ · صفحه ۳۰۵
قَالَ رَبِ إِنِّي وَهَنَ الْعَظْمُ مِنِّي وَ اشْتَعَلَ الرَّأْسُ شَيْباً وَ لَمْ أَكُنْ بِدُعَائِكَ رَبِ شَقِيّاً
گفت: «پروردگارا! استخوانم سست شده؛ و شعله پیری تمام سرم را فراگرفته؛ و من هرگز در دعای تو، از اجابت محروم نبودهام!
معنی کلمات و عبارات
«وَهَنَ»: سست شد. ضعیف گردید. «إشْتَعَلَ»: شعلهور شد. شعله فراگیر شد. مراد سفید شدن موهای سر است. «شَیْباً»: پیری. تمییز است. «دُعَآئِکَ»: تو را به یاری خواستن و به مدد طلبیدن. (دُعَآءِ) اضافه به مفعول خود شده است. «شَقِیّاً»: محروم. ناامید. گویند: شَقی بِکَذا. أَیْ تَعِبَ فیهِ وَ لَمْ یَحْصُلْ مَقْصُودُهُ.
نزول
سال ۶ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۳ رویداد)
نکات آیه
۱- زکریا به هنگام پیرى مفرط و سستى استخوانها و سپیدى موهاى سرش از خداوند خواهان فرزند شد. «قال ربّ إنّى وهن العظم منّى واشتعل الرأس شیبًا»
«عظم» به معناى استخوان است. «وهن العظم منّى»; یعنى، استخوان هایم سست شد کلمه «شیباً» تمییز و به معناى سفیدى مو است و «اشتعال»، یعنى آتش گرفتن (لسان العرب). بنابراین جمله «اشتعل» از مادّه «شعل» سفیدى دم و پیشانى اسب) مشتق باشد; در این صورت جمله «اشتعل ...»، یعنى «موى سر سپید شد».
۲- زکریا(ع)، در دعاى خود، به ربوبیت الهى، توسل جست. «قال ربّ إنّى وهن العظم ... و لم أکن بدعائک ربّ شقیًّا»
۳- توسل به ربوبیت الهى و تکرار آن، از آداب دعا است. «قال ربّ ... لم أکن بدعائک ربّ»
۴- استخوان زکریاى پیغمبر در اثر پیرى، سست شده بود. «إنّى وهن العظم منّى»
۵- موى سر زکریا، در اثر پیرى سپید گشته بود. «واشتعل الرأس شیبًا»
۶- برشمردن ضعف ها و کاستى ها و بیان ناتوانى خود از انجام خواسته ها و رفع نیازمندى ها، از آداب دعا و نیایش است. «قال ربّ إنّى وهن العظم منّى واشتعل الرأس شیبًا»
۷- زکریا همواره از دعا، براى رفع مشکلات خویش، بهره مى گرفت. «و لم أکن بدعائک ربّ شقیًّا»
«باء» در «بدعائک» سببیه یا به معناى «فى» است و مفاد آیه این است که در دعاهاى گذشته ام هیچ گاه محروم نشده ام و به سبب آنها سعادت مند بوده ام.
۸- دعا و نیایش به درگاه خدا، از میان برنده سختى ها و مانع گرفتارى انسان به دام شقاوت است. «و لم أکن بدعائک ربّ شقیًّا»
«شقاوت» نقطه مقابل سعادت است (مفردات راغب) و به معناى «سختى و زحمت» نیز مى آید (قاموس).
۹- زکریا(ع)، فردى مستجاب الدعوة در طول زندگى خویش بود. «و لم أکن بدعائک ربّ شقیًّا»
۱۰- امیدوارى زکریا(ع) به استجابت دعایش از سوى خدا «و لم أکن بدعائک ربّ شقیًّا»
۱۱- زکریا، زندگى سعادت مندانه خود را مرهون راز و نیاز و دعا به پیشگاه خداوند مى دانست. «و لم أکن بدعائک ربّ شقیًّا»
۱۲- برشمردن لطف و عنایت هاى مکرر خداوند درگذشته عمر، زمینه جلب رحمت و لطف الهى و از آداب دعا است. «قال ربّ ... لم أکن بدعائک ربّ شقیًّا»
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۱۵ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۱۵ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۱۵ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۴۰ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۴ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۴ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۴ - تفسیر روان جاوید
آیات ۱–۶ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۴
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار پیری زکریااظهار ضعف در دعاانگیزه های رفتارتوسل زکریارفع مشکلات زکریاسستی استخوان زکریاسعادتمندی زکریاسفیدی موی زکریامستجاب الدعوهسیره زکریاپیری زکریاامیدواری زکریابینش زکریاموانع شقاوتاجابت دعای زکریاذکر لطف خدافضایل زکریاامیدواری در دعاتوسل در دعادرخواست فرزندتوسل به ربوبیت خدادعای زکریاقصه زکریازمینه لطف خدازمینه رحمت خداآثار دعاآداب دعاعوامل سعادت
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۷۹)
- تولّد یحیی(علیه السلام) از پدری پیر و مادری نازا، امری اعجازامیز و از ارهاصات ان حضرت+۵ آیه
- استخوان از اعضای محکم بدن
- سست شدن استخوان انسان در سنین پیری
- عارض شدن ناتوانی و سستی بر استخوانهای زکریا(علیه السلام) در دوران پیری
- سست شدن استخوانهای انسان در دوران پیری
- استغاثه زکریّا به درگاه خداوند و اجابت ان از سوی او+۵ آیه
- امیدواری زکریّا(علیه السلام) به استجابت دعایش از سوی خدا+۳ آیه
- طولانیشدن عمر انسان، ملازم با ضعف قوای جسمی او+۴ آیه
- ضعف قوای جسمی انسان در اثر طولانیشدن عمر+۴ آیه
- بشارت ولادت یحیی(علیه السلام) به زکریّا(علیه السلام) پس از دعای ان حضرت+۵ آیه
- پدر شدن زکریّا(علیه السلام)، در پیری و کهنسالی+۳ آیه
- پیری و سالخوردگی انسان، باعث سست شدن استخوان و سفید شدن مو
- پیری و سالمندی، از موانع زاد و ولد انسانها+۳ آیه
- سست شدن استخوان و سفید شدن موی سر زکریّا(علیه السلام)، بر اثر پیری+۱ آیه
- زکریّا(علیه السلام) درخواستکننده فرزند از خداوند، به هنگام پیری مفرط+۲ آیه
- حضرت زکریّا(علیه السلام)، تحت تربیت خاصّ الهی+۱۳ آیه
- نقش مؤثّر دعا، در تربیت انسانها+۹ آیه
- همه انسانها، تحت تربیت و ربوبیت خداوند+۱۲ آیه
- توجّه و التجا به ربوبیّت خدا، امری مطلوب در اداب دعا+۵ آیه
- مطلوب بودن دعا، برای بهره مندی از فرزندان پاک و شایسته+۵ آیه
- یاد ربوبیّت خدا، از اداب سخن گفتن با او+۳ آیه
- گفتگوی خدا با زکریّا(علیه السلام)، در مورد فرزنددار شدن وی+۶ آیه
- اثر دعا در فرزنددار شدن انسان، حتّی در سنین سالخوردگی+۷ آیه
- اظهار ضعفها و کاستیها و بیان ناتوانی خود، از اداب دعا و نیایش
- بیم و امید داشتن در دعا، از اداب ان+۱ آیه
- ذکر ربوبیّت خداوند، از اداب دعا+۸ آیه
- امیدواری زکریّا(علیه السلام) به استجابت دعایش، از سوی خدا
- بیان حاجت و به زبان اوردن نیازها به هنگام دعا، امری مطلوب+۳ آیه
- زکریّا(علیه السلام)، خواستار فرزند صالح و جانشینی از نسل خود+۴ آیه
- دعای پنهانی زکریّا(علیه السلام)، به درگاه خداوند+۱ آیه
- پیری و سالخوردگی زکریّا(علیه السلام)، زمینه ای برای دعای ان حضرت برای فرزنددار شدن+۲ آیه
- اجابت دعای زکریّا(علیه السلام)، جلوه ای از رحمت الهی+۳ آیه
- سفید شدن رنگ موی زکریّا(علیه السلام)، بر اثر پیری
- رعایت ادب از سوی زکریّا(علیه السلام) در مقام سخن گفتن با خدا و دعا به درگاه او با بیان ضعف و ناتوانی خود و همسرش+۷ آیه
- امیدواری زکریّا(علیه السلام) به هنگام دعا به درگاه الهی، به اجابت ان از سوی خداوند+۳ آیه
- سست شدن استخوان زکریّا(علیه السلام) در اثر پیری+۱ آیه
- سپیدی موی زکریّا(علیه السلام) در اثر پیری+۱ آیه
- توسّل و توجّه زکریّا(علیه السلام) به ربوبیّت خدا و اسم ربّ به هنگام دعا+۹ آیه
- زندگی سعادتمندانه در گرو دعا و نیایش با خدا از نظر زکریّا(علیه السلام)+۲ آیه
- فرزند خواستن زکریّا(علیه السلام) در دعا به درگاه خداوند به هنگام پیری مفرط و سستی استخوان و سپیدی موهای سرش+۱ آیه
- توسّل زکریّا(علیه السلام) به ربوبیّت الهی در دعا+۵ آیه
- امیدواری زکریّا(علیه السلام) به استجابت دعایش از سوی خدا+۲ آیه
- یاداوری اجابت دعای زکریّا(علیه السلام) برای پیامبر(صلی الله علیه واله)+۱ آیه
- سست بودن استخوان زکریّا(علیه السلام) هنگام درخواست فرزند از خداوند+۱ آیه
- فرزند خواستن زکریّا(علیه السلام) در دعا به درگاه خداوند به هنگام پیری و سستی استخوان و سفیدی مو+۳ آیه
- حفظ دستاوردهای خود پس از مرگ و ترس از تصرّفات ناروای جانشینان ناخلف در میراث، انگیزه زکریّا(علیه السلام) در فرزندخواهی از خداوند+۴ آیه
- توجّه ویژه زکریّا(علیه السلام) به دعا برای رفع مشکلات خویش
- مستجاب الدعوه بودن زکریّا(علیه السلام) در طول زندگی خویش
- خوشبختی و سعادتمندی زکریّا(علیه السلام) در پیشگاه خداوند+۱ آیه
- اجابت دعای زکریّا(علیه السلام) از جانب خداوند، دلیل خوشبختی او نزد خدا+۱ آیه
- عبادت و راز و نیاز خالصانه و پیوسته زکریّا(علیه السلام)، از ویژگیهای برجسته ان حضرت+۶ آیه
- گفتگوی زکریّا(علیه السلام) با خداوند+۱۰ آیه
- ناتوانی زکریّا(علیه السلام) در اثر شدّت پیری به هنگام دعا برای فرزنددار شدن+۴ آیه
- وراثت فرزند از پدر، امری مرسوم و پذیرفته شده در ایین زکریّا(علیه السلام)+۲ آیه
- زکریّا(علیه السلام)، از نسل یعقوب پیامبر و وارث یادگارهای او+۲ آیه
- شقی نبودن زکریّا(علیه السلام) و دریغ نکردن او در دعا به درگاه خداوند، پرتوی از رحمت الهی+۱ آیه
- توجّه به ربوبیّت الهی، زمینه شقی نبودن زکریّا(علیه السلام)در دعا و عبادت به درگاه خداوند+۱ آیه
- توجّه به ربوبیّت خداوند، مانع شقاوت و بدبختی+۱ آیه
- دعا و کرنش در پیشگاه خداوند، مانع شقاوت و بدبختی انسان+۱ آیه
- شکوه زکریّا(علیه السلام) از پیری خویش و نداشتن پسری در جایگاه وارث خود+۴ آیه
- برشمردن ضعفهای خود در انجام دادن خواسته ها، از اداب دعا
- عارض شدن ضعف و سستی بر استخوانهای زکریّا(علیه السلام) در دوران پیری+۱ آیه
- ضعف و سستی قوای انسان، در پیری+۶ آیه
- عارض شدن ضعف بر زکریّا(علیه السلام) در دوران پیری+۱ آیه
- ضعف قوای جسمی انسان، بر اثر طولانی شدن عمر+۴ آیه
- تداوم عمر زکریّا(علیه السلام) تا دوران کهنسالی+۳ آیه
- طولانی شدن عمر انسان، ملازم با ضعف قوای جسمی او+۶ آیه
- بشارت تولّد فرزندی به زکریّا(علیه السلام) از جانب خداوند، به نام یحیی(علیه السلام)+۵ آیه
- دعای زکریّا(علیه السلام) به درگاه خداوند، برای برخورداری از فرزند صالح+۳ آیه
- باردار شدن همسر زکریّا به صورت خارق العاده و تولّد یحیی(علیه السلام)، جلوه ای از قدرت الهی+۷ آیه
- پیدایش فرزند از پدری فرتوت و مادری عقیم، کاری اسان به امر خدا و جلوه ای از قدرت او+۳ آیه
- حاکمیّت قدرت خداوند، بر اسباب عادی و مجاری طبیعی+۷ آیه
- نقل قصّه حضرت زکریّا(علیه السلام) برای پیامبر(صلی الله علیه واله)+۹ آیه
- بشارت به تولّد یحیی علیه السلام از مادری نازا، مورد شگفتی پدرش زکریّا علیه السلام+۵ آیه
- اعتبار و مشروعیّت مالکیّت، در ایین زکریّا علیه السلام+۲ آیه
- ولادت یحیی علیه السلام از مادری عقیم امری خارقالعاده+۴ آیه
- تولّد یحیی علیه السلام از پدری پیر و مادری نازا، امری اعجازامیز و از ارهاصات ان حضرت+۱ آیه
- اصلاح نازایی مادر یحیی با دعای زکریّا علیه السلام+۵ آیه
- تولّد یحیی علیه السلام به صورت اعجازامیز در پی دعای زکریّا علیه السلام+۴ آیه