سوره مریم، آیه ۵۱ · جزء ۱۶ · صفحه ۳۰۸
وَاذْكُرْ فِي الْكِتَابِ مُوسَىٰ إِنَّهُ كَانَ مُخْلَصًا وَكَانَ رَسُولًا نَّبِيًّا
و در این کتاب (آسمانی) از موسی یاد کن، که او مخلص بود، و رسول و پیامبری والا مقام!
معنی کلمات و عبارات
«کَانَ»: بود. تکرار این واژه، برای تکریم و تفخیم شأن موسی است. «مُخْلَصاً»: کسی که خدا او را از نقائص زدوده و برای خویشتن برگزیده است (نگا: اعراف / . کسی که با تمام وجود از آن خدا و پالوده از شرک است (نگا: یوسف / ). «نَبِیّاً»: والا مقام. رفیع. از مصدر (نُبُوَّة) به معنی رفعت. خبر دهنده. از (نَبَأ) به معنی خبر؛ یعنی کسی که از سوی خدا، یکتاپرستی و قوانین الهی را به اطّلاع مردم میرساند. در این صورت، ذکر دو وصف (رَسُولاً) و (نَبِیّاً) تنها جنبه تأکید و تعظیم دارد.
نزول
سال ۶ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۳ رویداد)
نکات آیه
۱- پیامبراکرم(ص) وظیفه دار یادکرد سرگذشت حضرت موسى در قرآن «واذکر فى الکتب موسى»
۲- تاریخ زندگى موسى(ع) و خصوصیات او، درس آموز و سازنده است. «واذکر فى الکتب موسى»
۳- یاد کرد و تجلیل از پیامبران و اسوه هاى خلوص، از روش هاى هدایتى قرآن «ذکر رحمت ربّک ... واذکر ... واذکر ... واذکر»
۴- لزوم بزرگداشت شخصیت هاى الهى و معنوى و تجلیل و تکریم آنان «ذکر رحمت ... واذکر ... واذکر ... واذکر»
۵- خداوند موسى(ع) را از هرگونه آلودگى مبرّا و او را براى خود خالص گردانید. «إنّه کان مخلصًا»
«مخلَص» به فتح لام، یعنى خالص شده و کسى که خداوند او را براى خود خالص کرده و از آلودگى مصون داشته است (لسان العرب). تفاوت آن با مخلِص (به کسره) این است که «مخلِص» عبادتش را براى خدا خالص مى کند، ولى «مخلَص» کسى است که خداوند او را براى خود برگزیده و خالص کرده باشد.
۶- حضرت موسى(ع) برگزیده خداوند و داراى مقام رسالت و نبوت بود. «إنّه کان مخلصًا و کان رسولاً نبیًّا»
فرق «رسول» و «نبىّ» این است که هر کس رسالت الهى دارد «نبىّ» نیز مى باشد، زیرا «نبىّ» یعنى داراى خبر، ولى ممکن است کسى نبىّ باشد، اما به سوى شخصى یا قومى ارسال نشده و حامل رسالت الهى نباشد.
۷- خلوص، زمینه ساز دستیابى به رتبه هاى معنوى است. «إنّه کان مخلصًا و کان رسولاً نبیًّا»
۸- ارزش هاى معنوى، ملاک بزرگداشت یاد و نام افراد در قرآن است. «واذکر ... إنّه کان مخلصًا و کان رسولاً نبیًّا»
۹- پاکى و برگزیدگى موسى و مقام رسالت و نبوت او، موجب شرافت و بزرگداشت یاد او در قرآن «واذکر فى الکتب موسى إنّه کان مخلصًا و کان رسولاً نبیًّا»
جمله «إنّه کان ...» تعلیل براى «اذکر» است.
تفسیر (۸)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
مخلصینآثار برگزیدگی موسیآثار پاکی موسیبرگزیدگیموسیذکر مخلصانعوامل تعظیم موسیعوامل ذکر موسیعصمت موسیآثار نبوت موسیبرگزیدگان خداارزشهای معنویاهمیت تعظیم اولیاءاللهذکر الگوهاملاک تعظیمذکر انبیازمینه مقامات معنویذکر قصه موسیعبرت از قصه موسیقصص قرآنمقامات موسینبوت موسیفضایل موسیرسولان خداآثار اخلاصملاک ارزشهاروش هدایتعوامل عبرتمسؤولیت محمد
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۵۷)
- تسلیم بودن انبیا در برابر ایات خدا+۳ آیه
- هدایت پیامبران پیشین اسوه و الگوی محمّد(صلی الله علیه واله)+۷ آیه
- برگزیدگی موسی(علیه السلام) به رسالت و نبوّت از سوی خداوند، دلیل بزرگداشت وی در قران+۱ آیه
- موسی(علیه السلام) از مقرّبان در پیشگاه خداوند+۵ آیه
- سجده موسی(علیه السلام) در پیشگاه خداوند، هنگام تلاوت ایات الهی برای وی+۱ آیه
- گریه موسی(علیه السلام) در پیشگاه خداوند، هنگام تلاوت ایات الهی برای وی+۱ آیه
- لزوم یاد انبیا و بزرگداشت انان، از جانب پیامبر اسلام(صلی الله علیه واله)+۳ آیه
- عطا شدن رحمت خدا به موسی(علیه السلام)، با اعطای نبوّت به برادرش هارون(علیه السلام)+۱ آیه
- موسی(علیه السلام)، از خاشعان در برابر ایات الرّحمان+۱ آیه
- موسی(علیه السلام)، از خاضعان در برابر ایات رحمان+۱ آیه
- برانگیخته شدن هارون(علیه السلام) به مقام نبوّت، رحمت اعطایی خداوند به موسی(علیه السلام)+۱ آیه
- برخورداری موسی(علیه السلام)، از رحمت الهی، به سبب همراهی برادرش هارون(علیه السلام) با وی در امر نبوّت+۱ آیه
- رسالت مقامی متفاوت با نبوت+۴ آیه
- به سجده افتادن موسی(علیه السلام) با حالت گریه، هنگام شنیدن ایات الهی+۱ آیه
- موسی(علیه السلام) بر صراط مستقیم الهی، در پرتو هدایت خدا+۵ آیه
- سمت راست طور سینا، محلّ میقات موسی(علیه السلام)و بنی اسراییل با خدا+۲ آیه
- طور سینا و دامنه ان، محلّ مناجات و گفتگوی موسی(علیه السلام) با خدا+۵ آیه
- نزول تورات بر موسی(علیه السلام)، در طور سینا+۵ آیه
- موسی(علیه السلام) برخوردار از مقام عصمت+۸ آیه
- کتاب، از نام های قران+۳ آیه
- لزوم یاد کرد موسی(علیه السلام) و داستان او در قران
- گریه موسی(علیه السلام) در پیشگاه خداوند، هنگام تلاوت ایات الهی برای وی+۱ آیه
- ناسازگار نبودن مقام برگزیدگی موسی(علیه السلام) با گریه کردن وی+۱ آیه
- پیامبران پیشین، اسوه و الگوی محمّد صلی الله علیه و اله+۶ آیه
- خطاب خاص با مراد عام به محمد صلی الله علیه و اله از سوی خداوند+۳ آیه
- یاد موسی علیه السلام و قصّه اخلاص او برای خداوند، تذکّری عبرتاموز برای محمّد صلی الله علیه و اله
- پیامبراکرم صلی الله علیه و اله موظّف به یاداوری سرگذشت حضرت موسی علیه السلام در قران
- سجده موسی علیه السلام در پیشگاه خدا، هنگام تلاوت ایات خدا برای وی+۱ آیه
- گریه موسی علیه السلام در پیشگاه خدا، هنگام تلاوت ایات الهی برای وی+۱ آیه
- عطا شدن رحمت خدا به موسی علیه السلام با اعطای نبوّت به برادرش هارون علیه السلام+۱ آیه
- نبوّت هارون علیه السلام، از عطایای خدا به موسی علیه السلام+۱ آیه
- ستایش خدا از موسی علیه السلام به دلیل مُخلَص و خالص بودن وی در پیشگاه پروردگار
- برگزیدگی موسی علیه السلام به رسالت و نبوت از سوی خدا، دلیل بزرگداشت وی در قران+۱ آیه
- موسی علیه السلام، از مقرّبان در پیشگاه خدا+۴ آیه
- موسی علیه السلام، مورد تقرّب خدا برای سخن گفتن با وی+۳ آیه
- موسی علیه السلام از خاشعان و خاضعان در برابر ایات الهی+۱ آیه
- موسی علیه السلام، مورد انتخاب خدا برای سخن گفتن با وی+۵ آیه
- عصمت موسی علیه السلام در تبلیغ رسالت الهی+۸ آیه
- پیامبر صلی الله علیه و اله، موظف به یاد کردن از سرگذشت موسی علیه السلام در قران+۱ آیه
- اغاز رسالت موسی علیه السلام از وادی مقدس طور+۳ آیه
- رسالت موسی علیه السلام، شایسته ذکر و یاداوری
- موسی علیه السلام، بهرهمند از مقام نبوّت+۱ آیه
- مناجات موسی علیه السلام با خدا در وادی طور+۱ آیه
- همراهی و شراکت هارون علیه السلام با موسی علیه السلام در امر رسالت و نبوّت+۳ آیه
- موسی علیه السلام، برخوردار از نعمتهای الهی+۶ آیه
- شروع وحی به موسی علیه السلام از وادی مقدّس طور+۳ آیه
- مقام نبوّت، متفاوت با رسالت+۴ آیه
- موسی علیه السلام، برخوردار از نعمتهای الهی+۵ آیه
- برگزیدگی موسی علیه السلام برای رسالت و سخن گفتن خدا با وی، نعمتی شایسته شکرگزاری از سوی وی+۲ آیه
- حضرت اسراییل (یعقوب علیه السلام) از نیاکان موسی+۱ آیه
- حضرت ادم علیه السلام از نیاکان حضرت موسی+۱ آیه
- حضرت ابراهیم علیه السلام از نیاکان حضرت موسی+۳ آیه
- وجوب زنده نگهداشتن یاد انبیا و ارج نهادن بر کوششهای انان+۳ آیه
- موسی علیه السلام برادر هارون: قالُوا یا مُوسی اِنَّا لَنْ نَدْخُلَها اَبَداً ... قالَ رَبِّ اِنِّی لا اَمْلِکُ اِلَّا نَفْسِی وَ اَخِی+۲ آیه
- هارون علیه السلام رحمتی از سوی خداوند به موسی علیه السلام+۱ آیه
- موسی علیه السلام، مشمول هدایت خداوند+۵ آیه
- سجده و خضوع موسی علیه السلام در برابر خداوند، نشانه هدایت یافتگی او از جانب خداوند+۱ آیه