سوره نوح، آیه ۴ · جزء ۲۹ · صفحه ۵۷۰
يَغْفِرْ لَكُمْ مِنْ ذُنُوبِكُمْ وَ يُؤَخِّرْكُمْ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى إِنَ أَجَلَ اللَّهِ إِذَا جَاءَ لاَ يُؤَخَّرُ لَوْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ
اگر چنین کنید، خدا گناهانتان را میآمرزد و تا زمان معیّنی شما را عمر میدهد؛ زیرا هنگامی که اجل الهی فرا رسد، تأخیری نخواهد داشت اگر میدانستید!»
معنی کلمات و عبارات
«یُؤَخِّرْکُمْ»: شما را به تأخیر میاندازد. مراد طول عمر بخشیدن و به آن برکت دادن است. حکمت خدا مقتضی آن است که ملّتی که ایمان داشته باشد و جاده عدل و داد را در پیش گیرد، بیشتر زیست کند و از طول عمر برخوردار شود، و ملّتی که کفر و فساد و ظلم و زور را در پیش گیرد، هرچه زودتر نابود گردد (نگا: المصحفالمیسّر). امّا در هر صورت، سر رسید عمر یا اجل نهائی در وقت خود فرا میرسد و پَسی و پیشی در آن نیست. به عبارت دیگر، انسان دارای دو اجل است: یکی اجل معلّق، که مشروط به عوامل و اسباب بوده و قابل تغییر است، و دیگری اجل مُبْرَم، که حتمی است و مقیّد به چیزی نبوده و قابل تغییر و تعجیل و تأخیر نیست (نگا: نمونه. التفسیر القرآنی للقرآن). «أَجَلٍ مُّسَمّیً»: (نگا: انعام / اعراف / ، یونس / ، هود / .
نزول
سال ۴ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱ - وعده نوح(ع) به قوم خود، مبنى بر آمرزش گناهان، مصونیت از عذاب الهى و تداوم زندگى تا فرارسیدن اجل مسمى (مرگ مقدر)، در صورت ایمان آوردن آنان «یغفر لکم من ذنوبکم و یوخّرکم إلى أجل مسمًّى»
«أجل» به معناى پایان زندگى و نهایت زمان عمر آدمى و «مسمّى» به معناى معین و مشخص است. مقصود از تأخیر اجل مسمى، نازل نشدن عذاب الهى و تداوم زندگى تا فرارسیدن مرگ مقدر الهى است که هر انسانى، حتماً با آن روبه رو خواهد شد.
۲ - قوم نوح، پیش از رسالت آن حضرت، مردمى خطاکار و گناه پیشه بودند. «یغفر لکم من ذنوبکم»
۳ - عبادت خداوند، رعایت تقواى الهى و اطاعت از پیامبران، از موجبات آمرزش گناهان و نجات از عذاب الهى در دنیا «أن اعبدوا اللّه ... یغفر لکم من ذنوبکم و یؤخّرکم إلى أجل مسمًّى»
۴ - رهاکنندگان عبادت خدا، تقواى الهى و اطاعت از پیامبران، در معرض عذاب الهى و مرگ زودرس قرار دارند. «أن اعبدوا اللّه ... و یؤخّرکم إلى أجل مسمًّى»
۵ - هر انسانى، داراى اجل و عمرى مشخص است. «و یؤخّرکم إلى أجل مسمًّى»
منظور از خطاب در «یؤخّرکم» مى تواند یکایک افراد قوم نوح یا مجموعه باشد. برداشت یاد شده، مبتنى بر احتمال نخست است.
۶ - ملت ها و جوامع بشرى، داراى حیات و اجلى مشخص همانند اعضا و افراد آنها «و یؤخّرکم إلى أجل مسمًّى»
۷ - اجل تعیین شده(اجل مسمى)، براى هر فرد و ملتى، بدون تأخیر فرا خواهد رسید. «أجل مسمًّى إنّ أجل اللّه إذا جاء لایؤخّر»
۸ - انسان ها(افراد یا ملت ها)، داراى دو اجل اند: اجل حتمى و غیر قابل تغییر و اجل مشروط و قابل تغییر. «و یؤخّرکم إلى أجل مسمًّى إنّ أجل اللّه إذا جاء لایؤخّر»
از آیه شریفه استفاده مى شود که براى انسان ها، اجلى مقدّر شده که با عبادت خدا، تقواى الهى و اطاعت از رسولان به تأخیر مى افتد تا اجل حتمى (مسمى) فرارسد. و یا آن که آن اجل بر اثر ترک عبادت خدا، تقواى الهى و نافرمانى رسولان پیش از اجل مسمى فرامى رسد.
۹ - اجل انسان ها، به دست خدا و به تقدیر او است. «إنّ أجل اللّه»
۱۰ - شناخت مرگ و اجل انسان، زمینه ساز توجه به خدا و ایمان به او است. «لو کنتم تعلمون»
در برداشت یاد شده، مفعول «تعلمون» - به قرینه جملات سابق - اجل انسان است و جواب شرط «لو»، ممکن است جمله اى محذوف مانند «لآمنتم و أطعتم» باشد.
۱۱ - بهره مندى از دانش و معرفت، زمینه ساز بهره مندى از معارف و حقایق الهى «لو کنتم تعلمون»
در برداشت یاد شده، فعل «تعلمون» گرفته شده است; یعنى، «لو کنتم أهل العلم لاستجبتم دعوتى و آمنتم».
۱۲ - قوم نوح، پیش از رسالت آن حضرت، مردمى بى بهره از معرفت و دانش و ناآگاه نسبت به معارف و حقایق الهى بودند. «لو کنتم تعلمون»
۱۳ - تشویق و ترغیب شدن مردم از سوى حضرت نوح(ع)، به کسب دانش و شناخت حقایق و معارف الهى «لو کنتم تعلمون»
تفسیر (۹)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار علم به مرگتشویق به دینجهل قوم نوحزمینه تعجیل در مرگزمینه عذاب بی تقوایانزمینه عذاب عصیانگرانزمینه عذاب معرضان از عبادتعوامل نجات از عذاب دنیویمرگ بی تقوایانمرگ عصیانگرانمرگ معرضان ازخدامنشأ اجلوعده عمر طبیعیوعده مصونیت از عذاباجل معلقاقسام اجلگناهکاری قوم نوحزمینه قبول دینتشویق به تحصیل علموعده به قوم نوحوعده های نوححتمیت اجل مسمیتشویق قوم نوحتشویقهای نوحاجل انسان هاوعده آمرزشاجل امتهازمینه ایمان به خداآثار اطاعت از انبیاعصیان از انبیاعوامل آمرزشآثار عبادت خدااجل مسمیزمینه ذکر خداتاریخ قوم نوحاختیارات خدامقدرات خداآثار علمآثار تقواآثار ایمان
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۳۶)
- انسانها دارای اجل مسمّی و تغییرناپذیر+۸ آیه
- انسانها دارای دو گونه اجل: حتمی و غیرحتمی+۱ آیه
- عبادتگریزی و بیتقوایی و اطاعت نکردن از پیامبر الهی، موجب مرگ، پیش از رسیدنِ اجل مسمّی+۱ آیه
- اطاعت از پیامبر الهی، زمینه استمرار حیات انسان تا اجل معیّن+۲ آیه
- تقوا، زمینه طولانی شدن عمر انسان تا اجل مشخص+۲ آیه
- عبادت، زمینه تاخیر مرگ انسانها تا اجل مسمّی+۲ آیه
- خداوند، منشا تاخیر اجل معلّق+۱ آیه
- تغییر حکم اجلها به دست خداوند+۴ آیه
- خداوند، تعیین کننده اجل و مدّت معیّن برای عمر انسانها+۴ آیه
- استکبار قوم نوح، در برابر رسالت ان حضرت+۳ آیه
- معیّن و مقدّربودن اجل و پایان عمر انسان+۷ آیه
- تقواپیشگی، از عوامل تاخیر اجل و مرگ انسان+۱ آیه
- اراسته شدن به تقوا، زمینه برخورداری از مغفرت الهی+۲ آیه
- امرزش شرک، در صورت توبه و بازگشت به خدا+۲ آیه
- عبادت خداوند، موجب امرزش گناهان+۱ آیه
- عبادت، زمینه تاخیر مرگ و اجل معلّق انسانها تا اجل مسمّی+۱ آیه
- عبادت خداوند، باعث نجات از عذاب+۲ آیه
- اجابت دعوت الهی، زمینه طولانی شدن عمر تا اجل مسمّی+۳ آیه
- طولانی شدن عمر قوم نوح تا اجل مسمّی در صورت اطاعت از ان حضرت+۲ آیه
- تقوا، زمینه طولانی شدن عمر انسان تا اجل مشخص+۲ آیه
- عبادت، زمینه طولانی شدن عمر انسان تا اجل مشخص+۲ آیه
- اجابت دعوت پیامبران، از موجبات تاخیر اجل تعیین شده و تغییر قدر انان+۳ آیه
- قوم نوح، پیش از رسالت ان حضرت، مردمی بی بهره از معرفت و نااگاه به معارف و حقایق الهی+۱ آیه
- عصیان و گناه قوم نوح و مخالفت انان با دستورات نوح(علیه السلام)+۲ آیه
- به تاخیر نیفتادن مرگ (اجل مسمی)، پس از پایان گرفتن مدت زمان زندگی+۴ آیه
- تقواپیشگی و اطاعت از نوح علیه السلام، زمینه مصونیت از نزول عذاب و مرگ مفاجات و تاخیر افتادن مرگ انسانها تا اجل مسمّی+۲ آیه
- اطاعت از نوح علیه السلام، موجب امرزش الهی+۳ آیه
- اراسته شدن به تقوا، زمینه برخورداری از مغفرت الهی+۲ آیه
- عبودیت و بندگی خداوند، زمینه ساز مغفرت+۱ آیه
- عبادتکنندگان خدا، به همراه رعایت تقوا و پیروی از انبیا، مشمول غفران الهی+۱ آیه
- دعوت نوح علیه السلام از قوم خویش به تقوا و اطاعت از خدا، برای بهرهمند شدن از مغفرت الهی+۲ آیه
- تقواپیشگان، مشمول مغفرت و امرزش پروردگار+۲ آیه
- مؤخّر/ اسماوصفات+۵ آیه
- اعتقاد نوح علیه السلام به غفران الهی و بخشش گناهان بندگان+۳ آیه
- وعده نوح علیه السلام به قوم خود، مبنی بر امرزش گناهان و تداوم عمرشان تا اجل حتمی، در صورت ایمان اوردن+۱ آیه
- امرزش گناهان، مصونیت از عذاب الهی و تداوم زندگی تا فرا رسیدن اجل مسمی، در صورت ایمان اوردن از وعدههای نوح به قومش+۱ آیه