آیه ۶۱ سوره نحل

سوره نحل(النحل)، آیه ۶۱ · جزء ۱۴ · صفحه ۲۷۳

وَلَوْ يُؤَاخِذُ اللَّهُ النَّاسَ بِظُلْمِهِم مَّا تَرَكَ عَلَيْهَا مِن دَابَّةٍ وَلَٰكِن يُؤَخِّرُهُمْ إِلَىٰ أَجَلٍ مُّسَمًّى فَإِذَا جَاءَ أَجَلُهُمْ لَا يَسْتَأْخِرُونَ سَاعَةً وَلَا يَسْتَقْدِمُونَ

و اگر خداوند مردم را بخاطر ظلمشان مجازات می‌کرد، جنبنده‌ای را بر پشت زمین باقی نمی‌گذارد؛ ولی آنها را تا زمان معیّنی به تأخیر می‌اندازد. و هنگامی که اجلشان فرا رسد، نه ساعتی تأخیر می‌کنند، و نه ساعتی پیشی می‌گیرند.

معنی کلمات و عبارات
«عَلَیْهَا»: بر روی زمین. مرجع ضمیر (ها) واژه (الأرْض) محذوف است. «دَآبَّةٍ»: جنبنده. به قرینه ضمیر (هُمْ) مراد انسان است. لیکن می‌توان آن را شامل هرگونه موجود زنده و جنبنده‌ای دانست. «أَجَلٍ مُّسَمّیً»: فرا رسیدن مرگ. پایان عمر (نگا: انعام / و ، هود / زمر / ).
نزول
نکات آیه
۱- خداوند، به انسانهاى ظالم مهلت مى دهد و آنها را در قبال کار خلافشان بلافاصله به هلاکت نمى رساند. «و لو یؤاخذ الله الناس بظلمهم ما ترک علیها من دابّة و لکن یؤخّرهم إلى أجل مسمًّى» مراد از «ظلم» با توجه به معناى آن - که قرار دادن اشیاء در غیر جایگاه مناسب خود است - هر عمل خطا و ناشایستى مى باشد. ۲- مورد عقوبت قرار گرفتن انسانهاى ظالم، نتیجه عمل خود آنان است. «و لو یؤاخذ الله الناس بظلمهم» ۳- در صورت مورد مؤاخذه دنیوى قرار گرفتن ظالمان از سوى خداوند، هیچ جنبنده اى بر روى زمین باقى نخواهد ماند. «و لو یؤاخذ الله الناس بظلمهم ما ترک علیها من دابّة» ۴- عقوبت افترا به خدا و شرک، به قدرى شدید و سنگین است که در صورت وقوع، همه جنبندگان را فرا مى گیرد. «بربّهم یشرکون ... کنتم تفترون . و یجعلون لله البنت ... و لو یؤاخذ الله الناس بظلمهم ما ترک علیها من دابّة» ۵- نسبت دادن امور ناروا به خداوند و کشتن دختران، عملى ظالمانه است. «کنتم تفترون . و یجعلون لله البنت سبحنه ... أم یدسّه فى التراب ... و لو یؤاخذ الله الناس بظلمهم ما ترک علیها من دابّة» به قرینه سیاق آیات - که درباره مشرکان و عقاید باطل آنها درباره خداوند بود - ممکن است مراد از «الناس» مشرکان باشد و «ال» در «الناس» عهد ذکرى باشد. ۶- مشرکان مکه، على رغم اسناد سخنان ناروا به خداوند، مورد عقوبت دنیوى قرار نگرفتند و مهلت حیات پیدا کردند. «کنتم تفترون . و یجعلون لله البنت ... و لو یؤاخذ الله الناس بظلمهم ما ترک علیها من دابّة» ۷- در صورت تصمیم خداوند بر عقوبت و مؤاخذه دنیوى ظالمان، همه انسانها به هلاکت مى رسیدند و نسلشان منقرض مى شد. * «و لو یؤاخذ الله الناس بظلمهم ما ترک علیها من دابّة» احتمال دارد به قرینه «الناس» و «بظلمهم» و نیز تناسب کیفر با گناه گناهکار، مراد از «دابّة» انسانها باشد. ۸- همه انسانها، اجل معینى دارند. «و لکن یؤخّرهم إلى أجل مسمًّى» ۹- عفو موقت و تأخیر در مؤاخذه و عقوبت ظالمان، به معناى رها کردن همیشگى آنان نیست. «و لو یؤاخذ الله الناس بظلمهم ما ترک علیها من دابّة و لکن یؤخّرهم إلى أجل مسمًّى» ۱۰- همه انسانها، به نوعى مرتکب گناه و عمل ناروا مى شوند. «و لو یؤاخذ الله الناس بظلمهم ما ترک علیها من دابّة» کلمه «الناس» با وجود «ال» استغراق، دلالت بر عموم مى کند و نیز اینکه در صورت مؤاخذه و عقوبت، هیچ انسانى - بنابر اینکه مراد از «دابّة» انسان باشد - باقى نمى ماند، مى تواند مؤید برداشت یاد شده باشد. ۱۱- عقوبت و مؤاخذه انسانهاى ظالم، در وقت و موعد مقرر انجام مى شود. «و لو یؤاخذ الله الناس بظلمهم ... و لکن یؤخّرهم إلى أجل مسمًّى» ۱۲- اجل مقرر داشتن انسانهاى ظالم، دلیل به تعویق افتادن مؤاخذه و عقوبت آنان «و لو یؤاخذ الله الناس بظلمهم ... و لکن یؤخّرهم إلى أجل مسمًّى» ۱۳- تعیین اجل مقرر براى انسانها و تصمیم به مؤاخذه و عقوبت کردن ظالمان و یا تأخیر آن، به دست خداوند است. «و لو یؤاخذ الله الناس ... و لکن یؤخّرهم إلى أجل مسمًّى» ۱۴- مصلحت بقاى حیات در زمین، مهمتر از مصلحت عقوبت دنیوى ظالمان «و لو یؤاخذ الله الناس بظلمهم ما ترک علیها من دابّة و لکن یؤخّرهم إلى أجل مسمًّى» ۱۵- به محض فرا رسیدن اجل مقرر انسانهاى ظالم، آنان بدون درنگ و بدون شتاب خواهند مرد. «فإذا جاء أجلهم لایستئخرون ساعة و لایستقدمون» ۱۶- هیچ عاملى، نمى تواند اجل معین انسانها را پیش و پس کند. «فإذا جاء أجلهم لایستئخرون ساعة و لایستقدمون»
تفسیر (۱۲)
روایات و احادیث

۱۷- «عن أبى عبدالله(ع): ... و أما الأجل المسمّى فهو الذى ینزل ممّا یرید أن یکون من لیلة القدر إلى مثلها من قابل...; [منبع: تفسیر عیاشى، ج ۱، ص ۳۵۴، ح ۵; نورالثقلین، ج ۱، ص ۷۰۳ ، ح ۱۴.] از امام صادق(ع) روایت شده است: ... اما «أجل مسمّى» آن است که فرا مى رسد آنچه که خدا اراده مى کند که در فاصله شب قدر تا شب قدر سال بعد انجام گیرد...». ۱۸- «عن أبى عبدالله(ع): ... قال: تعدّ السنین ثمّ تعدّ الشهور ثمّ تعدّ الأیام ثمّ تعدّ الساعات ثمّ تعدّ النفس «فإذا جاء أجلهم لایستأخرون ساعة و لایستقدمون»; [منبع: کافى، ج ۳، ص ۲۶۲، ح ۴۴; نورالثقلین، ج ۲، ص ۲۷- ، ح ۹۸.] از امام صادق(ع) روایت شده است که فرمود: سالهاى عمر شمرده مى شود و سپس ماهها و سپس روزها و سپس ساعتها و سپس نفسهاى انسان: فإذا جاء أجلهم...». ۱۹- «عن أبى عبدالله(ع) فى قوله تعالى «أجل مسمّى» قال: ... هو الذى قال الله: «إذا جاء أجلهم فلایستأخرون ساعة و لایستقدمون» و هو الذى سمّى لملک الموت فى لیلة القدر...; [منبع: تفسیر عیاشى، ج ۱، ص ۳۵۴، ح ۶; نورالثقلین، ج ۲، ص ۲۷، ح ۱۰۰.] از امام صادق(ع) روایت شده است که در باره «أجل مسمّى» فرمود: ... آن اجل همان است که خدا فرموده: «إذا جاء أجلهم فلایستأخرون ساعة و لایستقدمون» و همان است که در شب قدر براى ملک الموت نامبرده شده[و معین گردیده است]...».

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۲۶)
  • انسانها دارای اجل مسمّی و تغییرناپذیر+۱۳ آیه
  • اعلام اجل مسمّی به ملکالموت در شب قدر از سوی خدا
  • هشدار خداوند به ظالمان، از گرفتارشدن به عذاب در موعد مقرّر
  • معیّن و مقدّربودن اجل و پایان عمر انسان+۷ آیه
  • مهلت خدا به انسانها در دنیا و عدم شتاب در کیفر انان+۳ آیه
  • وابسته بودن زندگی حیوانات در زمین، به هستی و حیات انسان در ان+۱ آیه
  • نابود شدن همه حیوانات روی زمین، در صورت مؤاخذه شدن مردم به واسطه گناهان شان+۱ آیه
  • عدم تاخیر و تقدیم اجل انسانها، سنّت حاکم الهی+۵ آیه
  • تخلّف ناپذیری وعده کیفر ستمگران
  • تاخیر کیفر ستمگران، تا زمان و سر رسید تعیین شده
  • کیفر و عذاب ظالمان پی امد عمل کرد خود انان
  • کیفر ستم پیشگان، سنّت تغییرناپذیر خداوند+۲ آیه
  • مصلحت بقای حیات موجودات، مهم تر از مصلحت کیفر دنیایی ستمگران و ظالمان
  • مهلت خداوند به ستمگران و عدم هلاکت فوری انان+۳ آیه
  • فراگیری مؤاخذه ستمگران، از موجبات هلاکت همه جنبندگان
  • کشتن دختران، عملی ظالمانه+۲ آیه
  • ظلم و ستم، عملی قبیح، از نظر عقل و عقلا
  • تقدیر اجل، برای عذاب ظالمان و گناهکاران+۴ آیه
  • مهلت خداوند به ظالمان و تاخیر کیفر انان تا مدّت معیّن، امری مقدّر و مشخص
  • اعلام اجل مسمّی به ملکالموت در لیلهالقدر، از جانب خداوند
  • خداوند، زمامدار مرگ و حیات+۳ آیه
  • مرگ هر انسان، دارای زمان معیّن و معلوم در نزد خداوند+۱۱ آیه
  • به تاخیر نیفتادن مرگ (اجل مسمی)، پس از پایان گرفتن مدت زمان زندگی+۵ آیه
  • عدم تعجیل خداوند در مرگ امتها، قبل از پایان زندگی مقدر انان+۳ آیه
  • مرگ هر انسان، دارای زمان معیّن و معلوم در نزد خداوند+۱۱ آیه
  • مؤخّر/ اسماوصفات+۶ آیه
واژه‌ها