آیه ۱۰۷ سوره هود

سوره هود، آیه ۱۰۷ · جزء ۱۲ · صفحه ۲۳۳

خَالِدِينَ فِيهَا مَا دَامَتِ السَّمَاوَاتُ وَ الْأَرْضُ إِلاَّ مَا شَاءَ رَبُّكَ إِنَ رَبَّكَ فَعَّالٌ لِمَا يُرِيدُ

جاودانه در آن خواهند ماند، تا آسمانها و زمین برپاست؛ مگر آنچه پروردگارت بخواهد! پروردگارت هر چه را بخواهد انجام می‌دهد!

معنی کلمات و عبارات
«مَا دَامَتِ السَّمَاوَاتُ وَ الأرْضُ»: مادام که آسمانها و زمین‌برپا است. یعنی تا دوزخْ دوزخ است. چرا که مراد از آسمانها و زمین، آسمانها و زمین دوزخ است و آن هر آن چیزی است که بالای سر و زیر پای دوزخیان قرار دارد (نگا: ابراهیم / ). یا این که مراد جاودانگی و نفی انقطاع است همان گونه که عرب می‌گوید: لا أَفْعَلُ کَذا ما لاحَ کَوْکَبٌ ... مَا اخْتَلَفَ الَّیْلُ وَ النَّهارُ. «إِلاّ مَا شَآءَ رَبُّکَ»: مراد تقیید سرمدی و ابدی بودن است، نه افاده عدم عموم (نگا: انعام / اعراف / یونس / ، اعلی / . یا این که استثناء متوجّه اهل توحید گناهکار است. یعنی: افراد بدبخت در دوزخ جاودانه می‌مانند مگر مؤمنان بزهکار.
نزول

سال ۹ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال

نکات آیه
۱- آتش دوزخ ، جایگاه ابدى تیره بختان صحنه قیامت است. «خلدین فیها مادامت السموت و الأرض» عبارت «مادامت السماوات و الأرض» (تا آن زمان که آسمانها و زمین وجود دارد) کنایه از دوام و همیشگى است و تأکید براى خلودى مى باشد که از «خالدین» استفاده مى شود. ۲- جهنم و آتش آن ، همیشگى و پایدار است. «خلدین فیها مادامت السموت و الأرض» ۳- سراى آخرت همچون دنیا ، داراى زمین و آسمان است. «مادامت السموت و الأرض» از آن جا که آسمانها و زمین موجود به هنگام برپایى قیامت در هم فرو مى ریزد، معلوم مى شود مراد از «السماوات و الأرض» در این آیه و آیه بعد، آسمانها و زمین سراى آخرت مى باشد. براین اساس «ال» در آن دو جانشین مضاف الیه است; یعنى: سماوات الأخرة و أرضها. ۴- سراى آخرت ، داراى یک زمین است و آسمانهایى متعدد دارد. «مادامت السموت و الأرض» برداشت فوق ، از جمع آوردن «سماوات» و مفرد آوردن «أرض» استفاده شده است. ۵- خلود و عدم خلود جهنمیان در دوزخ ، بسته به مشیت الهى است. «خلدین فیها ... إلاّ ما شاء ربک» ۶- مشیتهاى الهى ، تخلف ناپذیر است. «إلاّ ما شاء ربک» ۷- رهایى جهنمیان از آتش دوزخ ، امرى ممکن و محتمل است و به مشیت خداوند بستگى دارد. «خلدین فیها ... إلاّ ما شاء ربک» منظور از «ما»ى موصوله در «إلاّ ما شاء ربک» مى تواند زمان و مدت باشد. در این صورت «مستثنى منه» مدت زمانى است که به خلود و دوام توصیف شد. بر این اساس حاصل معناى «خالدین فیها ...» چنین مى شود: دوزخیان در آتش براى همیشه ماندگارند، مگر آنکه خداوند همیشه بودن را ملغى کند. ۸- خداوند ، برخى از دوزخیان را از آتش دوزخ رهایى مى بخشد و از عذاب نجات مى دهد. «خلدین فیها ... إلاّ ما شاء ربک» برداشت فوق، بر این اساس است که مراد از «ما» در «إلاّ ما شاء ربک» افراد و اشخاص باشد. بر این مبنا «مستثنى منه» ضمیر مستتر در «خالدین» مى باشد و حاصل معناى «خالدین فیها ...» چنین خواهد بود: دوزخیان در آتش مخلد هستند، مگر افرادى را که خداوند بخواهد که در آن جا خالد نباشند. وصف «فعال لما یرید» به این نکته اشاره دارد که خداوند با اعمال مشیت خویش، برخى دوزخیان را رهایى خواهد بخشید. ۹- خداوند هر آنچه را بخواهد ، انجام مى دهد. «إن ربک فعال لما یرید» ۱۰- حاکمیت خداوند بر هستى ، حاکمیتى مطلق و قدرت او بلامنازع است. «إن ربک فعال لما یرید» ۱۱- اخبار خداوند به خلود جهنمیان در دوزخ ، نمى تواند مانع او بر موقت قرار دادن آن باشد. «خلدین فیها ... إلاّ ما شاء ربک إن ربک فعال لما یرید» جمله «إن ربک ...» تعلیل براى حقایقى است که از آیه مورد بحث استفاده مى شود; یعنى، چون حاکمیت او مطلق است و چیزى نمى تواند مانع نفوذ اراده او شود; اگر خواست دوزخیان براى همیشه در آتش بمانند، چنین خواهد شد و اگر خواست همه و یا برخى از آنان را نجات دهد، چنین خواهد کرد و حتى اگر وعده و وعیدى را که بر خلود داده، بخواهد عمل نکند، چیزى مانع و رادع او نخواهد بود. ۱۲- باور و توجه به قدرت و حاکمیت مطلق خداوند ، موجب پذیرش ربوبیت او بر انسان و سایر هستى است. «إلاّ ما شاء ربک إن ربک فعال لما یرید» برداشت فوق ، با توجه به کلمه «رب» استفاده شده است.
تفسیر (۱۱)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۲۲)
  • وجود اسمان در سرای اخرت+۲ آیه
  • تعدّد اسمانهای اخرت+۲ آیه
  • عالم افرینش، دارای اسمانهای متعدّد+۳ آیه
  • فعّال
  • هشدار الهی به انسانهای شقاوتمند، از گرفتارشدن ابدی به اتش دوزخ+۱ آیه
  • محمّد(صلی الله علیه واله) تحت تربیت خاصّ خداوند+۴ آیه
  • هشدار خداوند به شقاوتمندان، از عذاب دوزخ+۱ آیه
  • زمین اخرت، جاوید و همیشگی+۲ آیه
  • اسمانهای اخرت، جاویدان و همیشگی+۲ آیه
  • شقاوت و تیرهبختی، موجب خلود در اتش جهنّم+۱ آیه
  • شقاوت، موجب گرفتاری به اتش ابدی دوزخ+۵ آیه
  • خروج جهنّمیان از دوزخ، وابسته به اجازه و فرمان خداوند+۲ آیه
  • کیفر شقاوتمندان، اقتضای ربوبیّت الهی+۱ آیه
  • خداوند، توانا بر انجام دادن هر کار، بر اساس اراده و مشیّت خود+۱ آیه
  • وجود زمین در سرای اخرت+۲ آیه
  • هشدار الهی به شقاوتمندان، از گرفتار شدن به اتش دوزخ+۴ آیه
  • جاودانگی در اتش جهنّم، فرجام شقاوتمندان+۴ آیه
  • بت پرستان، گرفتاران در دام شقاوت+۳ آیه
  • عبادت و پرستش غیر خدا، از عوامل شقاوت و بدبختی+۲ آیه
  • خلود شقاوتمندان در جهنّم، جلوه ای از قدرت خداوند بر اساس اراده و مشیّت خویش+۱ آیه
  • رهایی جهنّمیان از اتش دوزخ، امری ممکن، در صورت تعلّق مشیّت خداوند بر ان+۱ آیه
  • خلود جهنّمیان در برزخ، متوقّف بر مشیّت خداوند+۱ آیه
واژه‌ها