سوره هود، آیه ۱۱۸ · جزء ۱۲ · صفحه ۲۳۵
وَ لَوْ شَاءَ رَبُّكَ لَجَعَلَ النَّاسَ أُمَّةً وَاحِدَةً وَ لاَ يَزَالُونَ مُخْتَلِفِينَ
و اگر پروردگارت میخواست، همه مردم را یک امّت (بدون هیچ گونه اختلاف) قرار میداد؛ ولی آنها همواره مختلفند...
معنی کلمات و عبارات
«أُمَّةً وَاحِدَةً»: ملّت واحدی. مردمان یکسان و همگونی. «لَجَعَلَ النَّاسَ أُمَّةً وَاحِدَةً ...»: مردمان را ملّت واحدی و یکسانی میکرد که مثلاً زندگی اجتماعی آنان همسان زندگی زنبوران عسل و مورچگان، و زندگی روحانی ایشان همگون زندگی فرشتگان میشد و کارشان مبنی بر اجبار نه اختیار میگشت و ثواب و عقابی به اعمالشان تعلّق نمیگرفت (نگا: بقره / یونس / ). «وَلا یَزالُونَ مُخْتَلِفِینَ»: همیشه متفاوت و جداگانه میمانند. دستهای ایمان میآورند و از حق جانبداری مینمایند و گروهی ایمان نمیآورند و حق را نمیپذیرند.
نزول
سال ۹ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱- مشیت خداوند بر آن نیست که انسانها را در پذیرش دین حق مضطر و مجبور کند. «و لو شاء ربک لجعل الناس أُمة وحدة»
مراد از «مشیت» در آیه فوق، مشیت تکوینى است که ملازم جبر و اکراه مى باشد و مقصود از اتفاق همگان و تشکیل امت واحده - به قرینه «إلاّ من رحم» در آیه بعد - اتفاق به کلمه حق و دین الهى است. بنابراین «لو شاء ...»; یعنى، اگر خداوند اراده مى کرد که همه انسانها به اتفاق دین حق را بپذیرند، چنین مى شد، ولى خداوند چنین نخواسته; بلکه خواسته است تا مردم از روى اختیار به حق گرایش پیدا کنند.
۲- مشیت خداوند بر آن نیست که با جبر و اکراه ، مردمان را بر محور حق گرد آورد و از آنان امتى واحد بسازد. «و لو شاء ربک لجعل الناس أُمة وحدة»
۳- مشیت خداوند ، نافذ و غیر قابل تخلف است. «و لو شاء ربک لجعل الناس أُمة وحدة»
۴- انتخاب دین از سر آزادى و اختیار ، مایه رشد و تعالى انسانهاست. «و لو شاء ربک لجعل الناس أُمة وحدة»
از اینکه عدم اجبار در گزینش دین به «رب» استناد یافته است و «رب» به معناى مدبر و مربى است ، مى توان به برداشت فوق دست یافت; یعنى ، تدبیر و تربیت انسانها اقتضا مى کند که دین را از روى اختیار بپذیرند.
۵- عموم انسانها همواره بر سر دین حق اختلاف مى کنند. «و لایزالون مختلفین»
۶- اختلاف انسانها در دین و پرهیز آنان از پذیرش حق ، خارج از مشیت خداوند نیست. «و لو شاء ربک لجعل الناس أُمة وحدة و لایزالون مختلفین»
۷- اختیار انسانها و برخوردارى آنان از آزادى در گزینش دین ، زمینه بروز اختلافات دینى و مذهبى در میان ایشان است. «و لو شاء ربک لجعل الناس أُمة وحدة و لایزالون مختلفین»
مراد از اختلاف به قرینه «إلاّ من رحم» اختلافات دینى و مذهبى است و جمله «لایزالون ...» (پیوسته با یکدیگر اختلاف دارید) به منزله نتیجه اى براى مفهوم «لو شاء ...» مى باشد; یعنى، چون نخواسته که شما را مجبور کند - بلکه خواسته که مختار باشید - پیوسته اختلاف دارید.
۸- اختلافات دینى و مذهبى ، امرى ناروا و نکوهیده است. «و لو شاء ربک لجعل الناس أُمة وحدة و لایزالون مختلفین»
۹- اختلاف انسانها در دین ، مایه پوشیده شدن حقیقت بر عموم آنان مى شود. «و لایزالون مختلفین»
چون «إلاّ من رحم» در آیه بعد استثنا از «لایزالون مختلفین» است معلوم مى شود همه اختلاف کنندگان در دین - جز کسى که مورد رحمت الهى قرار گیرد - بر طریق ناصوابند بنابراین اختلاف در دین باعث مى شود که حق بر همه گروهها پوشیده بماند و همگان بیراهه بروند.
تفسیر (۱۰)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۰۹–۱۱۹ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۰۹–۱۱۹ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۰۹–۱۱۹ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۱۱۸ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۱۱۸ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۱۱۸ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۱۱۸ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۱۱۸ - تفسیر روان جاوید
آیات ۱۱۸–۱۲۳ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۱۱۸
روایات و احادیث
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار آزادی در دینآثار اختیار انسانحق ناپذیری انسانهازمینه اختلاف دینیسرزنش اختلاف دینیامور ناپسندناپسندی اختلاف دینیاختلاف انسان هاعوامل کتمان حقآثار اختلاف دینیاختلاف دینیآثار اختیارآسیب شناسی دیننفی اکراه در دینحتمیت مشیت خداعوامل رشدمشیت خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۲۶)
- رحمت خداوند، منشا اتّحاد مؤمنان+۱ آیه
- استمرار اختلاف انسانها در انتخاب دین و عقیده، سنّت و مشیّت تغییرناپذیر الهی+۱ آیه
- طبیعت مختار انسان، منشا پیدایش منازعات و تفرقه+۱ آیه
- اختیار و ازادی انسان، از عوامل اختلافهای عقیدتی و کشمکشهای اجتماعی+۱ آیه
- تعلّق خواست خدا به ازاد بودن انسان در انتخاب راه هدایت و ایمان+۵ آیه
- عدم تعلّق مشیّت الهی بر ایمان اوردن مردم به صورت اجباری+۴ آیه
- وجود اختلاف دایمی میان امّتها، سنّتی الهی+۱ آیه
- عدم تعلّق مشیّت الهی بر امّت واحد بودن همه انسانها+۳ آیه
- بهرهمندی از رحمت الهی، فلسفه خلقت انسان+۱ آیه
- محمّد(صلی الله علیه واله) تحت تربیت خاصّ خداوند+۴ آیه
- عقاید دین، غیر قابل جبر و تحمیل+۴ آیه
- اختلافانگیزی برخی از جنّیان در میان انسانها+۱ آیه
- جهنّم، جایگاه جنّیان اختلافانگیز+۱ آیه
- دامن زدن به اختلافات دینی از سوی جنّیان و انسانها، موجب جهنّمی شدن انان+۱ آیه
- مختار بودن انسان در عقاید و کارهایش، مقتضای ربوبیّت خدا+۲ آیه
- دوزخی شدن جنّ و انس، به سبب اختلاف در دین گواه صداقت و درستی سخن خداوند، درباره پر کردن جهنّم از جنّ و انس+۱ آیه
- اختلاف همیشگی و تاریخی انسانها، در دین
- اکراه مردم به پذیرش دین، خارج از حیطه وظایف نبوّت+۴ آیه
- مشیّت خدا بر اختیاری بودن انتخاب دین، از سوی انسانها+۵ آیه
- رحمت خداوند، منشا اتّحاد گروههای خاصّی از انسانها+۱ آیه
- اختلاف انسانها در افکار و عقاید و افعال از روی اختیار، سنّتی الهی+۱ آیه
- اکراه کافران بر ایمان، خارج از مشیّت الهی+۴ آیه
- یک دست نبودن امّتها و وجود اختلاف میان گروههای انسانی، بر اساس مشیّت و خواست خداوند+۱ آیه
- اختیار انسان در انتخاب دین، در قلمرو مشیّت الهی+۳ آیه
- امکان از بین رفتن اختلافات عقیدتی و فکری بشر و تبدیل شدن ان به امّت واحده، در صورت تعلّق مشیّت الهی بر ان+۳ آیه
- عدم تعلّق مشیّت خدا، بر امّت واحد شدن انسانها+۳ آیه