آیه ۱۱۹ سوره هود

سوره هود، آیه ۱۱۹ · جزء ۱۲ · صفحه ۲۳۵

إِلاَّ مَنْ رَحِمَ رَبُّكَ وَ لِذٰلِكَ خَلَقَهُمْ وَ تَمَّتْ كَلِمَةُ رَبِّكَ لَأَمْلَأَنَ جَهَنَّمَ مِنَ الْجِنَّةِ وَ النَّاسِ أَجْمَعِينَ

مگر کسی را که پروردگارت رحم کند! و برای همین (پذیرش رحمت) آنها را آفرید! و فرمان پروردگارت قطعی شده که: جهنّم را از همه (سرکشان و طاغیان) جنّ و انس پر خواهم کرد!

معنی کلمات و عبارات
«لِذالِک خَلَقَهُمْ»: خدا آنان را بر تفاوت و تنوّع آفریده است و حق انتخاب راه درست و راه نادرست را بدیشان داده است و جوابگوی این انتخابشان کرده است. برای این رحمت، آنان را آفریده است. برای تحقّق این اراده ایشان را آفریده است. «تَمَّتْ کَلِمَةُ رَبِّکَ ...»: فرمان پروردگارت بر این رفته است و تحقّق یافته و تنفیذ گردیده است (نگا: اعراف / . «لَأَمْلَأَنَّ ...»: (نگا: اعراف / ، سجده / ).
نزول

سال ۹ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال

نکات آیه
۱- تنها مشمولان رحمت الهى ، در گیر و دار اختلافات دینى و مذهبى راه درست را مى یابند و بر طریق حق گام مى نهند. «و لایزالون مختلفین. إلاّ من رحم ربک» ۲- رحمت خدا بر بندگان ، برخاسته از ربوبیت اوست. «إلاّ من رحم ربک» ۳- خداوند ، آفریدگار و خالق انسانهاست. «و لذلک خلقهم» ۴- هدف از خلقت انسانها ، هدایت کردن ایشان به طریق حق و نزول رحمت بر آنان است. «إلاّ من رحم ربک و لذلک خلقهم» مشارالیه «ذلک» رحمتى است که از جمله «رحم ربک» استفاده مى شود. ۵- اختلافات دینى و مذهبى و دور شدن از حق به خاطر آن ، مانع نیل انسانها به هدف خلقتشان است. «و لایزالون مختلفین. إلاّ من رحم ربک و لذلک خلقهم» ۶- انسانهایى که به خدا و پیامبرانش کافر شوند و نیز جنیان کفرپیشه ، به آتش دوزخ درخواهند افتاد. «لأملأنّ جهنم من الجنة والناس أجمعین» چون بحث در آیات گذشته درباره فساد و صلاح امتها بود و مصداق بارز و مورد نظر براى صلاح و فساد - به قرینه آیات پیشین و نیز آیه ۱۲۱ - توحید، شرک، ایمان و کفر است، مقصود از «الجنة» و «الناس» کافران و مشرکان جنى و انسى است. بر این اساس کلمه «أجمعین» تأکید بر عمومى است که از کلمه «الجنة» و «الناس» فهمیده مى شود. ۷- خداوند ، دوزخ را از جنیان و انسانها پر خواهد کرد. «لأملأنّ جهنم من الجنة والناس أجمعین» ۸- پر کردن جهنم از انسانها و جنیان ، حقیقتى که خداوند از پیش بیان داشته بود. «تمت کلمة ربک لأملأنّ جهنم من الجنة والناس» «تمت»; یعنى، به طور کامل و بدون هیچ نقصى تحقق یافت. مفسران برآنند که مقصود از «کلمة ربک» - که با جمله «لأملأنّ ...» تفسیر شده است - همان سخنى است که خداوند در داستان آدم و ابلیس فرمود: «فالحق والحق أقول. لأملأنّ جهنم منک و ممن تبعک منهم أجمعین»; حق این است - و من جز حق نمى گویم - که جهنم را از تو و از همه کسانى که از تو پیروى مى کنند پر خواهم کرد. سوره ص، آیه ۸۴ و ۸۵». ۹- جنیان نیز نظیر انسانها ، مکلف به احکام الهى و موظف به پذیرش دین حقّند. «لأملأنّ جهنم من الجنة والناس» ۱۰- دوزخى شدن جن و انس به سبب اختلاف در دین ، گواه راستى و درستى سخن خداوند (جهنم را از جن و انس پر خواهم کرد) است. «و لایزالون مختلفین ... و تمت کلمة ربک لأملأنّ جهنم» سخن از تحقق یافتن فرموده خداوند (تمت کلمة ربک ...) پس از بیان اختلافهاى مردم و پوشیده شدن حق بر آنان، گویاى این نکته است که: همان اختلافها - که مخفى ماندن حق را در پى داشت - موجب دوزخى شدن انسانها و جنیان شده و حقانیت کلمه خدا (لأملأنّ ...) را به طور کامل محقق ساخت.
تفسیر (۱۰)
روایات و احادیث

۱۱- «عن أبى بصیر عن أبى عبدالله(ع) قال: سألته عن قول الله عزوجل: ... «إلاّ من رحم ربک و لذلک خلقهم» قال: خلقهم لیفعلوا ما یستوجبوا به رحمته فیرحمهم; [منبع: توحیدصدوق، ص ۴۰۳، ح ۱۰، ب ۶۲; نورالثقلین ج ۲، ص ۴۰۴، ح ۲۵۰.] ابوبصیر گوید: از امام صادق(ع) درباره سخن خداوند «إلاّ من رحم ربک و لذلک خلقهم» سؤال کردم، فرمود: آنان را آفرید تا کارهایى را انجام دهند که مستحق رحمت الهى شوند و در نتیجه خداوند ایشان را مورد رحمت قرار دهد».

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۲۱)
  • رحمت خداوند، منشا اتّحاد مؤمنان+۱ آیه
  • انذار خدا به انسانها از انباشتهشدن در جهنّم
  • هشدار خدا به جنّیان، از انباشتهشدن در دوزخ
  • بهرهمندی از رحمت الهی، فلسفه خلقت انسان+۱ آیه
  • خداوند، خالق و منشا افرینش انسان+۱ آیه
  • محمّد(صلی الله علیه واله) تحت تربیت خاصّ خداوند+۴ آیه
  • انذار، از روشهای تربیتی قران
  • جنّیان، موجوداتی مکلّف به ادای تکالیف الهی+۶ آیه
  • اختلافانگیزی برخی از جنّیان در میان انسانها+۱ آیه
  • جنّیان، موجوداتی دارای تکلیف و مسیولیّت+۶ آیه
  • جهنّم، جایگاه جنّیان اختلافانگیز+۱ آیه
  • سوگند خداوند به پُر نمودن جهنّم، از مجرمان جنّ و انس+۱ آیه
  • سوگند خدا، برای پر کردن جهنّم از انسانها و جنّیان (معاند)+۱ آیه
  • دامن زدن به اختلافات دینی از سوی جنّیان و انسانها، موجب جهنّمی شدن انان+۱ آیه
  • رحمت خداوند بر بندگان، برخاسته از ربوبیّت او
  • عذاب اخرتی (در صورت تحقّق موجبات ان)، اقتضای ربوبیّت خدا
  • دوزخی شدن جنّ و انس، به سبب اختلاف در دین گواه صداقت و درستی سخن خداوند، درباره پر کردن جهنّم از جنّ و انس+۱ آیه
  • بهره مندی از رحمت الهی، علّت خلقت انسان
  • رحمت خداوند، منشا اتّحاد گروههای خاصّی از انسانها+۱ آیه
  • سوگند خداوند نسبت به پر کردن جهنّم، از جنّیان و انسانهای کافر+۱ آیه
  • حقّانیّت وحی و تعالیم نازل شده از سوی خداوند+۱ آیه
واژه‌ها