سوره هود، آیه ۳۱ · جزء ۱۲ · صفحه ۲۲۵
وَ لاَ أَقُولُ لَكُمْ عِنْدِي خَزَائِنُ اللَّهِ وَ لاَ أَعْلَمُ الْغَيْبَ وَ لاَ أَقُولُ إِنِّي مَلَكٌ وَ لاَ أَقُولُ لِلَّذِينَ تَزْدَرِي أَعْيُنُكُمْ لَنْ يُؤْتِيَهُمُ اللَّهُ خَيْراً اللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا فِي أَنْفُسِهِمْ إِنِّي إِذاً لَمِنَ الظَّالِمِينَ
من هرگز به شما نمیگویم خزائن الهی نزد من است! و غیب هم نمیدانم! و نمیگویم من فرشتهام! و (نیز) نمیگویم کسانی که در نظر شما خوار میآیند، خداوند خیری به آنها نخواهد داد؛ خدا از دل آنان آگاهتر است! (با این حال، اگر آنها را برانم،) در این صورت از ستمکاران خواهم بود!»
معنی کلمات و عبارات
«وَ لآ أَعْلَمُ الْغَیْبَ»: عطف بر (عِندِی خَزآئِنُ اللهِ) است و تکرار (لا) برای تأکید نفی است. «تَزْدَرِی»: حقیر میبینند. خوار و پست میبینند. از باب افتعال و از ماده (زری) است. «خَیْراً»: خوبی. نیکی. مراد خوشبختی دنیا و آخرت است که در برابر داشتن ایمان به مؤمنان وعده داده شده است (نگا: یونس / و ، زمر / ، نور / ).
نزول
سال ۹ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱- نوح(ع) ، نه گنجینه هاى هستى را در اختیار داشت ، نه غیب مى دانست و نه از فرشتگان بود. «لاأقول لکم عندى خزائن الله ... و لاأقول إنى ملک»
۲- اشراف و سران قوم نوح ، او را به دلیل ملک نبودن و دسترسى نداشتن به گنجینه هاى هستى و نداشتن علم غیب ، لایق مقام پیامبرى نمى دانستند. «و لا أقول لکم عندى خزائن الله ... و لا أقول إنى ملک»
به نظر مى رسد جمله هاى «لا أقول لکم ...» ناظر به «ما نرى لکم علینا من فضل» باشد و لذا اشاره به انتظارات نابه جاى قوم نوح ، از مدعیان نبوت دارد.
۳- در اختیار داشتن همه نعمتهاى الهى و توان دسترسى به گنجینه هاى هستى و دانستن غیب ، از لوازم و شرایط پیامبرى نیست. «و لاأقول لکم عندى خزائن الله و لاأعلم الغیب»
۴- فرشته بودن ، از شرایط احراز مقام نبوت و پیامبرى نیست. «و لاأقول إنى ملک»
۵- بشر ، شایسته دستیابى به مقام رسالت و پیامبرى است. «و لاأقول إنى ملک»
۶- هر نعمت و موهبتى در جهان هستى ، داراى مخزن و گنجینه اى خاص است. «خزائن الله»
برداشت فوق ، از جمع آوردن کلمه «خزائن» به دست آمده است.
۷- نعمتهاى هستى و گنجینه هاى آن ، به تمامى از آنِ خدا و در اختیار اوست. «خزائن الله»
۸- نعمتهاى الهى در جهان هستى ، گرانبها و ارجمند است. «خزائن الله»
خزائن (جمع خِزانه) به معناى گنجینه هاست. استفاده از کلمه گنجینه براى جایگاه نعمتها و موهبتهاى هستى ، براى رساندن این معناست که: نعمتها و موهبتهاى هستى پر ارج و گرانبهاست; زیرا معمولاً اشیاى ذى قیمت را در گنجینه نگهدارى مى کنند.
۹- تهى دستان و مستضعفان جامعه ، در نظر ظاهر بین اشراف قوم نوح ، مردمى پست و حقیر «و لاأقول للذین تزدرى أعینکم لن یؤتیهم الله خیراً»
إزدراء (مصدر تزدرى) به معناى حقیر شمردن و ناقص و معیوب دانستن است (لسان العرب). مفعول «تزدرى» ضمیر محذوفى است که به «الذین» برمى گردد و مراد از آن، پیروان حضرت نوح مى باشد. یعنى «الذین تزدریهم أعینکم» (آنان که چشمان شما ایشان را حقیر و ناقص و معیوب مى بیند.) اسناد «تزدرى» به «أعینکم» اشاره به ظاهربینى اشراف و سران دارد.
۱۰- سران و اشراف قوم نوح ، محرومان و مستضعفان را ، ناتوان از رسیدن به خیر و نیکى مى پنداشتند. «لاأقول للذین تزدرى أعینکم لن یؤتیهم الله خیراً»
جمله «لن یؤتیهم الله خیراً» بیان اندیشه سران و اشراف قوم نوح درباره محرومان و تهى دستان جامعه است. این جمله با توجه به کلمه «لن» حکایت از آن دارد که: اشراف دستیابى محرومان را به خیر و نیکى ، نامحتمل مى دانستند.
۱۱- محروم بودن انسان از مال و منال (مادیات) ، نشانه ناشایستگى او براى دستیابى به خیرهاى معنوى و الهى نیست. «لاأقول للذین تزدرى أعینکم لن یؤتیهم الله خیراً»
۱۲- محور ارزیابى انسانها در مکتب انبیا ، جنبه باطنى و نفسانى آنهاست نه ویژگیهاى ظاهرى و مادى. «و لاأقول للذین تزدرى أعینکم ... الله أعلم بما فى أنفسهم»
نوح(ع) در بیان نگرش کافران درباره انسانها، کلمه «أعینکم» رابه کار برد و در بیان بینش خود «أنفسهم» را محور قرارداد تا به این نکته اشاره کند که: انسانهاى غیر الهى در ارزش گذارى، نظر به جنبه هاى مادى و ظاهرى انسان دارند و پیامبران نظر به جان و روان انسانها دوخته اند.
۱۳- خداوند ، اعطاکننده خیر و نیکى به انسانها و رساننده آنان به مقامهاى معنوى است. «لا أقول ... لن یؤتیهم الله خیراً»
۱۴- خداوند ، آگاه به امور نفسانى و جنبه روحانى انسان «الله أعلم بما فى أنفسهم»
۱۵- ظلم و ستم سران و اشراف قوم نوح به محرومان و مستضعفان آن قوم «لاأقول للذین تزدرى أعینکم ... إنى إذًا لمن الظلمین»
جمله «إنى إذًا لمن الظالمین» تعریضى است به سران و اشراف قوم نوح که شما با این پندار - که محرومان شایسته خیر نیستند - در حق آنان ستم مى کنید.
۱۶- ناشایست شمردن تهى دستان ، براى کسب خیر و مقامهاى معنوى ، گناه و پندارى است به دور از واقعیت. «لا أقول للذین تزدرى أعینکم ... إنى إذًا لمن الظلمین»
۱۷- سخن نابحق گفتن درباره مردم و نالایق شمردن آنان بدون هیچ دلیل و برهان ، ظلم به آنان است. «لا أقول ... الله أعلم بما فى أنفسهم إنى إذًا لمن الظلمین»
تفسیر (۱۱)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۷–۳۵ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۲۵–۳۵ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۲۵–۳۵ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۲۵–۴۹ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۳۱ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۳۱ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۳۱ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۳۱ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۳۱ - تفسیر روان جاوید
آیات ۲۹–۳۱ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۳۱
موضوعات
دستهبندی موضوعی
ارزیابی در ادیانظلم اشراف قوم نوحظلم افتراظلم به فقرای قوم نوحفقرا و خیرفقرا و مقامات معنویمالک خزاین نعمتمحدوده اختیارات نوحملائکه و نبوتنبوت و علم غیبنشانه های برخورداری از معنویاتاشراف قوم نوح و فقرابشر بودن نوحخزاین نعمتمنشأ مقامات معنویارزش نعمتهای خدامحدوده علم نوحنبوت و امکانات مادیاشراف قوم نوح و نوحنبوت بشراهمیت برهانبینش اشراف قوم نوحطبقات اجتماعی قوم نوحمقام نبوتبینش غلطاستعدادهای انساننقش امکانات مادیشرایط نبوتمنشأ خیرموارد گناهملاک ارزیابیبشر بودن انبیاتاریخ قوم نوحمنشأ نعمتاختیارات خداموارد ظلمملاک ارزشهاعلم غیب خداعطایای خدانعمتهای خدااختصاصات خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۴۳)
- احتجاج نوح(علیه السلام) به داشتن دلایل روشن و برخوردار نبودن از خزاین الهی و علم غیب و فرشته نبودن در برابر ادعای بشر بودن او از سوی قومش+۲ آیه
- استقامت نوح(علیه السلام) در تبلیغ و دعوت قوم خود به پرستش خداوند+۳ آیه
- اظهار بیاطّلاعی نوح(علیه السلام)، از امور غیبی+۱ آیه
- چشم تحقیر اشراف قوم نوح، نسبت به تهیدستان جامعه
- ممنوعیّت احتجاج، بدون اگاهی و از روی جهل+۸ آیه
- لزوم استقامت، در راه تبلیغ دین و انجام دادن رسالت دینی+۳ آیه
- مظاهر وجود و نعمتهای هستی، دارای خزاین و منابعی نزد پروردگار+۳ آیه
- اقرار نوح(علیه السلام)، به عدم دسترسی بر خزاین خداوند
- گمان اشراف کافر قوم نوح، بر شانیّت نداشتن مؤمنان تهیدست، برای بهره مندی از خیر+۲ آیه
- اگاهی خداوند، از بهره مندی مؤمنان تهیدست قوم نوح از خیر+۱ آیه
- نسبت بهره مند نبودن مؤمنان قوم نوح از خیر، موجب قرارگرفتن در زمره ظالمان، ازدیدگاه نوح(علیه السلام)+۲ آیه
- خداوند، عطاکننده بهترین پاداشها+۱ آیه
- پندار اشراف قوم نوح، بر بی بهره بودن محرومان و مستضعفان از خیر و نیکی+۲ آیه
- اگاهی خداوند به خیر بندگان+۲ آیه
- طبقه ضعیفان مؤمن جامعه نوح(علیه السلام)، مورد ظلم و ستم اشراف قوم وی+۱ آیه
- ضعیفان، مستحقّ محروم شدن از خیرات الهی، در دیدگاه اشراف، و محکوم بودن این دیدگاه از نظر نوح(علیه السلام)+۱ آیه
- طرد مؤمنان از مظاهر ستم به خود+۱ آیه
- ظلم و ستم سران و اشراف قوم نوح به محرومان و مستضعفان ان قوم
- سخن نابه حق گفتن در باره مردم و نالایق شمردن انان، بدون هیچ دلیل، ظلمی به انان
- رفاه و برخورداری از نعمت فراوان، از موجبات تجاوز و ستم
- اگاهی خداوند، به امور نفسانی و اسرار نهان انسانها
- علم خداوند به اسرار و رازهای نهفته در درون و اندیشه های قلبی انسانها+۱ آیه
- کامل تر بودن علم خدا به اسرار درونی انسانها از خود انان
- اختصاص علم غیب مطلق، به خدا+۴ آیه
- اعتراف نوح(علیه السلام) به نداشتن علم غیب در برابر قومش+۱ آیه
- اعتراف نوح (علیه السلام) به عدم اطّلاع از غیب و امور غیبی+۱ آیه
- علیم / اسماوصفات+۱ آیه
- منافات نداشتن جهل به غیب، با امر رسالت و پیامبری+۵ آیه
- ظلم و ستم، عملی قبیح، از نظر عقل و عقلا
- ظلم و ستمگری قوم نوح، به سبب تحقیر مؤمنان و بی بهره دانستن انان از خیر خدادادی+۱ آیه
- مؤمنان قوم نوح، در دیدگاه ان قوم، مردمی پست و حقیر
- تحقیر مؤمنان قوم نوح و بی بهره دانستن انان از خیر خدادادی، از مصادیق ظلم به انان
- مؤمنان تحقیر شده قوم نوح، برخوردار از خیر و نیکی به رغم پندار عدم برخورداری انان از خیر
- پیامبر صلی الله علیه و اله، مامور اعلام اگاه نبودنش به امور غیبی+۵ آیه
- طرد مؤمنان، از مظاهر ستم به خود+۱ آیه
- مؤمنان تحقیر شده قوم نوح، مردمی برخوردار از نیکی، در دیدگاه نوح علیه السلام
- مؤمنان قوم نوح، مردمی حقیر و طرد شده، در دیدگاه اشراف ان قوم+۱ آیه
- درخواست اشراف قوم نوح از ان حضرت، جهت طرد مؤمنان+۱ آیه
- خداوند، اگاه به امور نفسانی و جنبه روحانی انسان
- ارزشگذاری نوح علیه السلام به تهیدستان و تحقیرشدگان جامعه خویش+۴ آیه
- اظهار نوح علیه السلام و اعتراف به نداشتن علم غیب+۳ آیه
- اعتراف نوح علیه السلام به عالم نبودن به غیب+۱ آیه
- وجوب استقامت در راه تبلیغ دین و انجام دادن رسالت دینی+۱ آیه