سوره هود، آیه ۹۲ · جزء ۱۲ · صفحه ۲۳۲
قَالَ يَا قَوْمِ أَرَهْطِي أَعَزُّ عَلَيْكُم مِّنَ اللَّهِ وَاتَّخَذْتُمُوهُ وَرَاءَكُمْ ظِهْرِيًّا إِنَّ رَبِّي بِمَا تَعْمَلُونَ مُحِيطٌ
He said: O my people! Is my family more to be honoured by you than Allah? and ye put Him behind you, neglected! Lo! my Lord surroundeth what ye do.
معنی کلمات و عبارات
«أَعَزُّ»: گرامیتر. قدرتمندتر. «ظِهْرِیّاً»: پشت سر انداخته شده. فراموش شده و اسم منسوب به (ظَهْر) به معنی پشت است و کسره ظاء به سبب تغییراتی است که گاهی در اسم منسوب میدهند، همان گونه که در نسبت به (أَمْسِ) و (دَهْر) میگویند: إِمْسِیّ و دُهْرِیّ. مفعول دوم فعل (إِتَّخَذْتُمُوهُ) است.
نزول
سال ۹ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱- مردم مدین در عصر شعیب(ع) ، خداوند را کاملاً به فراموشى سپرده و از شکوه و عزت او غافل بودند. «أرهطى أعزّ علیکم من الله واتخذتموه ورآءکم ظهریًّا»
«ظهرىّ» به چیزى گفته مى شود که آدمى آن را به پشت سر مى اندازد و کنایه از چیز فراموش شده اى است که اعتنایى به آن نمى شود و از آن جایى که جمله «اتخذتموه ورآءکم»، (خداوند را پشت سر انداختید) نیز کنایه از «خدا را فراموش کردید» مى باشد، کلمه «ظهریّاً» حال مؤکده خواهد بود.
۲- شعیب(ع) از مردم خویش خواست با در نظر گرفتن عزت و شکوه خداوند ، معارف و احکام الهى را بپذیرند. «أرهطى أعزّ علیکم من الله»
با توجه به اینکه جمله «أرهطى أعزّ ...» پاسخ شعیب(ع) در برابر «لولا رهطک ...» است، مى توان گفت: مقصود او این است که اگر به خاطر عزت خاندانم مرا سنگسار نمى کنید، چرا عزت و شکوه خداوند را - که از هر کسى عزتمندتر است - در نظر نمى آورید و غیر او را پرستش مى کنید و ... .
۳- شعیب(ع) مردم مدین را به خاطر غفلت از خدا و رعایت نکردن جانب او ، توبیخ و سرزنش کرد. «أرهطى أعزّ علیکم من الله واتخذتموه ورآءکم ظهریًّا»
استفهام در جمله «أرهطى ...» انکار توبیخى است.
۴- خداوند ، از همگان عزتمندتر و به رعایت جانب او در کارها و تصمیم گریهاى سزاوارتر و بایسته تر است. «قال یقوم أرهطى أعزّ علیکم من الله»
۵- غفلت از خدا و به فراموشى سپردن عزت و شکوه او ، حالتى است ناروا و نکوهیده. «واتخذتموه ورآءکم ظهریًّا»
جمله «اتخذتموه ...» عطف به جمله «رهطى أعزّ ...» مى باشد و لذا استفهام توبیخى در این جمله نیز لحاظ شده است; یعنى: أَتخذتموه ... .
۶- خداوند ، بر اعمال آدمیان احاطه کامل دارد و به همه جوانب رفتارشان آگاه است. «إن ربى بما تعملون محیط»
۷- رفتار و کردار انسانها ، خارج از اراده و مشیت خداوند نیست. «إن ربى بما تعملون محیط»
۸- شعیب(ع) با بیان سیطره خداوند بر رفتار کفرپیشگان مدین ، تهدیدهاى آنان را به هیچ انگاشت. «لولا رهطک لرجمنک ... إن ربى بما تعملون محیط»
چنان چه مراد از احاطه خدا بر اعمال، سیطره و حاکمیت او بر اعمال باشد، هدف شعیب(ع) از آوردن «ربّى»، «إن ربى ...» و نگفتن «إن الله ...» این است که چون اعمال شما در سیطره خداست و او رب و مدبر من است، اجازه نخواهد داد بر من غلبه کنید و اگر غلبه نیز کردید، آن را در راستاى تدبیر و تربیت من قرار مى دهد; پس در هر حال مرا از تهدیدهاى شما باکى نیست.
۹- شعیب(ع) مردم مدین را به حسابرسى خداوند و مجازاتهاى او هشدار داد. «إن ربى بما تعملون محیط»
چنان چه مقصود از احاطه خداوند بر اعمال بندگان ، آگاهى او بر اعمال باشد ، جمله «إن ربى ...» کنایه از حسابرسى و کیفردهى مى باشد.
۱۰- سیطره خداوند بر رفتارها ، عزت و شکوه برتر او و ضرورت احساس حضور در پیشگاه او ، پاسخ شعیب(ع) به سخنان نا به جا و نارواى مردم مدین «و إنا لنریک فینا ضعیفًا ... قال یقوم أرهطى أعزّ علیکم من الله... إن ربى بما تعملون محیط»
تفسیر (۱۰)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۷۷–۹۵ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۸۴–۹۵ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۸۴–۹۵ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۸۴–۹۹ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۹۲ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۹۲ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۹۲ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۹۲ - تفسیر روان جاوید
آیات ۸۴–۹۵ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۹۲
موضوعات
دستهبندی موضوعی
اهل مدین و دیناهل مدین و عزت خدابینش شعیبتذکر حسابرسی خداتذکر کیفرهای خداتهدیدهای اهل مدینسخنان بیجای اهل مدینسرزنش اهل مدینشعیب و احاطه خداغافلان از خداغفلت اهل مدینناپسندی غفلت از خداپاسخ به اهل مدیناحتجاج شعیبهشدار به اهل مدینهشدارهای شعیبسرزنشهای شعیبغفلت از عظمت خدامحیطدعوت از اهل مدیندعوتهای شعیبشعیب و اهل مدینعمل انسان هاحاکمیت مشیت خدااحاطه علمی خداقصه شعیباحاطه خدااهمیت ذکر خداعزت خدااطاعت از خداحاکمیت اراده خدااختصاصات خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۳۰)
- عزّت و اقتدار برتر خدا و احاطه کامل او در مقایسه با قدرت قبیله و وابستگان، حجّت شعیب(علیه السلام) در برابر سخن بیجای قومش
- برانگیختن عواطف و برخورد ملاطفتامیز، از روشهای احتجاج+۳ آیه
- اعتراف اهل مدین به برخورداری خویشان و خاندان شعیب(علیه السلام) از عزّت و احترام در نزد انان+۲ آیه
- هشدار شعیب(علیه السلام) به مردم مدین، مبنی بر احاطه و سیطره خداوند بر انان+۱ آیه
- به هیچ انگاشتن تهدیدهای اصحاب مدین با بیان سیطره خداوند ازسوی شعیب(علیه السلام)+۱ آیه
- شعیب(علیه السلام)، نکوهشکننده اهل مدین و دیگر اقوام به سبب عدم رعایت جانب خدا در بیان عزّتمندی خویشان شعیب(علیه السلام)
- تبلیغ در میان قوم خود، دارای اولویت برای پیامبران+۴ آیه
- استفاده از تهییج عواطف، در مسیر تبلیغ معارف الهی+۶ آیه
- همه انسانها، تحت تربیت و ربوبیت خداوند+۴ آیه
- هشدار شعیب(علیه السلام) به مردم مدین، مبنی بر احاطه و سیطره خداوند بر انان+۱ آیه
- ممنوعیّت احتجاج، بدون اگاهی و از روی جهل+۴ آیه
- سرزنش شعیب(علیه السلام) از قومش، به دلیل اعراض از خدا
- ربوبیّت الهی، مقتضی نظارت دایمی و اگاهی کامل بر احوال و افکار و اعمال ادمیان+۱ آیه
- خویشاوندان شعیب، قبیله ای شایسته احترام در نزد مخالفان وی+۱ آیه
- ملاحظه عزت خاندان و جمع هوادار شعیب و غفلت از عزت و شکوه خدا، مورد پرسش توبیخی شعیب(علیه السلام)+۱ آیه
- عزّت و اقتدار برتر خدا و احاطه کامل او، در مقایسه با قدرت قبیله و وابستگان شعیب(علیه السلام)، حجّت ان حضرت در برابر قومش+۱ آیه
- تهدید مردم مدین از سوی شعیب(علیه السلام)، به حسابرسی و احاطه الهی+۱ آیه
- برخورداری خاندان و خویشان شعیب، از عزّت و احترام، در نزد اهل مدین+۲ آیه
- شعیب(علیه السلام)، سرزنش کننده قوم خود، به دلیل عدم رعایت جانب خدا در بیان عزت خویشانش+۱ آیه
- دعوت شعیب(علیه السلام) از قوم خویش، با یاداوری عزّتمندی خداوند+۱ آیه
- به فراموشی سپردن عزّت و شکوه خدا، امری ناروا و نکوهیده
- فراموشی عزّت و شکوه خداوند از سوی مردم مدین، در عصر شعیب(علیه السلام)
- عزّت و احترام عشیره شعیب، نزد مردم مدین، مانع انان از سنگسار کردن ان حضرت+۱ آیه
- خداوند، اگاه به تمامی اعمال خوب و بد انسانها
- اگاهی خداوند به اعمال انسانها
- مهم تر جلوه کردن قبیله و خویشان شعیب نزد اهل مدین، به سبب غفلت انان از خدا+۱ آیه
- ترجیح عزّت و شکوه قبیله شعیب بر خدا از جانب قوم مدین، مورد سرزنش و توبیخ شعیب(علیه السلام)+۱ آیه
- محیط/ اسما و صفات+۳ آیه
- سرزنش شعیب علیه السلام از اهل مدین، به خاطر نادیده گرفتن عزت و شکوه خداوند+۱ آیه
- شعیب علیه السلام دلسوز مردم مدین و دارای رابطه عاطفی و مهربانانه با انان+۴ آیه