سوره یونس، آیه ۵ · جزء ۱۱ · صفحه ۲۰۸
هُوَ الَّذِي جَعَلَ الشَّمْسَ ضِيَاءً وَ الْقَمَرَ نُوراً وَ قَدَّرَهُ مَنَازِلَ لِتَعْلَمُوا عَدَدَ السِّنِينَ وَ الْحِسَابَ مَا خَلَقَ اللَّهُ ذٰلِكَ إِلاَّ بِالْحَقِ يُفَصِّلُ الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ
او کسی است که خورشید را روشنایی، و ماه را نور قرار داد؛ و برای آن منزلگاههایی مقدّر کرد، تا عدد سالها و حساب (کارها) را بدانید؛ خداوند این را جز بحق نیافریده؛ او آیات (خود را) برای گروهی که اهل دانشند، شرح میدهد!
معنی کلمات و عبارات
«ضِیَآءً»: روشنی. این واژه مصدر و برای مبالغه به جای اسم فاعل، یعنی (مُضیئَة) به معنی روشن، به کار رفته است. «نُوراً»: نور. این واژه مصدر و برای مبالغه در معنی اسم فاعل یعنی (مُنَوِّر) به معنی تابان به کار رفته است. فرق (ضِیاء و نُور) در این است که (ضِیاء) برای چیزی استعمال میگردد که نور آن از خودش باشد، و (نُور) برای چیزی به کار میرود که روشنائی آن از خودش نباشد و بلکه منعکسکننده نور چیز دیگری باشد (نگا: فرقان / ، احزاب / ، نوح / ). «مَنَازِلَ»: مراد بروج خورشید و ماه، یا تنها بروج ماه است.
نزول
سال ۱۶ بعثت(دوره مدنی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۹ رویداد)
- جنگ خندق (احزاب)مرتبط با نزول
۵ هجرت · مدینه - کشته شدن ابورافع
16 بعثت · خیبر - واقعه الرجیع
16 بعثت · الرجیع - نبرد حمراءالاسد
16 بعثت · حمراءالاسد - فاجعه بئرمعونه
16 بعثت · بئرمعونه - سریه زید به قرده
16 بعثت · قرده - سریه قطن
16 بعثت · قطن - اخراج بنینضیر از مدینه
16 بعثت · مدینه - پیمانهای خویشاوندی برای تحکیم روابط قبایل
16 بعثت · مدینه
نکات آیه
۱ - تنها خداست که خورشید را فروزان و ماه را تابان قرار داده است. «هو الذى جعل الشمس ضیاء و القمر نوراً»
۲ - فروزندگى خورشید و تابندگى ماه، جلوه هایى از ربوبیت و تدبیر خدا نسبت به اهل زمین «إن ربکم اللّه ... هو الذى جعل الشمس ضیاء و القمر نوراً»
۳ - خورشید، داراى نورهاى گوناگون «هو الذى جعل الشمس ضیاء»
«ضیاء» مى تواند جمع «ضوء» باشد. برداشت فوق بر همین پایه است.
۴ - حرکت منظم ماه در مدار خود و منازل آن (هلال، تربیع، بدر و ... ) آیت و نشانه ربوبیت خداست. «و القمر نوراً و قدره منازل»
۵ - حرکت منظم ماه در مدار خود و منازل آن (هلال، تربیع، بدر و ... ) وسیله اى مطمئن براى شمارش ماه و سال و محاسبه امور زندگى انسانهاست. «و القمر نوراً و قدره منازل لتعلموا عدد السنین و الحساب»
۶ - سال و ماه قمرى، معیار محاسبات امور شرعى «و القمر نوراً و قدره منازل لتعلموا عدد السنین و الحساب»
۷ - آفرینش خورشید و ماه و متفاوت قرار داده شدن آن دو در درخشندگى، جلوه هاى حکمت خدا و بر پایه حق و هدفى مشخص «هو الذى جعل الشمس ضیاء و القمر نوراً ... ما خلق اللّه ذلک إلا بالحق»
«حق» در مقابل «باطل» (بیهوده) است ; یعنى، خداوند ماه و خورشید را بیهوده و بى هدف نیافریده، بلکه آفرینش آنها بر پایه حق و هدف خاصى است.
۸ - جهان آفرینش، آیات و نشانه هاى ربوبیت خداوند «اللّه الذى خلق السموت ... هو الذى جعل الشمس ... یفصل الأیت»
برداشت فوق بر این اساس است که مراد از «آیات» آیات تکوین باشد نه آیات تدوین.
۹ - قرآن، تبیین گر آیات و جلوه هاى ربوبیت الهى در پدیده هاى جهان آفرینش «ما خلق اللّه ذلک إلا بالحق یفصل الأیت»
۱۰ - آیات قرآن، روشن و به دور از هر گونه ابهام «یفصل الأیت»
«تفصیل» به معناى «تبیین» است.
۱۱ - جهان آفرینش، کتاب خداشناسى و پدیده هاى آن، جلوه گاه توحید ربوبى است. «ما خلق اللّه ذلک إلا بالحق یفصل الأیت»
۱۲ - تنها دانشوران، شایسته فهم و درک آیات قرآنند (آیات مربوط به پدیده هاى جهان آفرینش). «یفصل الأیت لقوم یعلمون»
تفسیر (۹)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار گردش ماه (گردون)تنوع نور خورشیددرک کنندگان قرآنعلما و آیات قرآنقرآن و آیات خداملاک محاسبات شرعینظم در آفرینشنقش سال و ماهنورانی کننده خورشیدنورانی کننده ماه (گردون)نورانیت ماه (گردون)آفرینش از آیات خداابزار سالشماریخلقت ماه (گردون)گردش ماه (گردون)نورانیت خورشیدبرهان نظمخلقت خورشیدفضایل علمانشانه های توحید ربوبینشانه های حکمت خداهدفداری آفرینشوضوح قرآنتوحید افعالیآیات آفاقیویژگیهای قرآننشانه های ربوبیت خداجهان بینی توحیدیاختصاصات خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۸۲)
- افرینش اسمانها بر اساس حق+۲ آیه
- وسیله تقویم و سالشمار بودن خورشید، ایه خدا+۲ آیه
- تابندگی خورشید، از ایات الهی+۳ آیه
- افرینش ماه، وسیله حسابرسی ایام وشمارش سال ، از ایات خدا+۱ آیه
- نورافشانی ماه، از ایات خدا+۲ آیه
- بهرهگیری از ایات الهی، در گرو اگاهی+۶ آیه
- خدا، تبیینکننده ایات خویش برای دانشمندان+۳ آیه
- عالمان، بهرهمند از ایات الهی و درککننده درست ایه بودن انها+۵ آیه
- استفاده دانشمندان از ایات الهی برای شناخت بهتر خداوند+۵ آیه
- مُفَصِّل
- نظاممند بودن حرکت خورشید و ماه و حرکت ان در مدارهای خود، دلیلی بر توحید ربوبی+۷ آیه
- چگونگی جهان افرینش و ارتباط و هماهنگی اجزای ان با یکدیگر، دلیلی بر حاکمیت افریدگاری توانا بر ان+۶ آیه
- ابزار تقویم بودن خورشید، ایه و نشانه تقدیر خدا+۴ آیه
- گردش ماه، وسیلهای مطمین برای محاسبه و اندازهگیری زمان+۵ آیه
- ابزار تقویم بودن ماه، ایه و نشانه تقدیر خدا+۴ آیه
- گردش منظم ماه در مدار خویش، وسیلهای برای شمارش سالها+۱ آیه
- نفی تاثیر استقلالی غیر خداوند، در جهان هستی+۱ آیه
- خداوند، تدبیرکننده جهان افرینش و عوالم متعدّد ان+۴ آیه
- خلقت جهان افرینش، براساس حق، به فرمان خداوند+۲ آیه
- جهل مشرکان کافر به حقّانیّت جهان هستی، عامل انکار معاد از سوی انان+۱ آیه
- خداوند، افریننده جهان، بدون الگویی از پیش+۳ آیه
- حرمت تکذیب ایات خداوند
- افرینش خورشید فروزنده، با قدرت خداوند، براساس حق
- افرینش ماه نورانی به قدرت خداوند، براساس حق
- افرینش ماه، از سوی خداوند+۶ آیه
- خلقت ماه، از ایات الهی+۴ آیه
- افرینش ماه نورانی از سوی خداوند، براساس حق
- افرینش خورشید، به فرمان خداوند+۴ آیه
- افرینش خورشید، بر اساس حق، از سوی خداوند
- افرینش خورشید فروزنده، از سوی خداوند+۲ آیه
- افرینش خورشید، با نوری زیاد، از جانب خداوند
- افرینش خورشید، امری هدفمند
- فروزندگی خورشید، از سوی خداوند+۲ آیه
- فروزندگی خورشید، جلوه ای از ربوبیّت خداوند+۱ آیه
- مطالعه فروزندگی خورشید، نشانه دانشوری، فهم و درک ایات الهی
- تعیین زمان براساس حرکت خورشید، تقدیر الهی+۲ آیه
- خورشید، وسیله سنجش زمان+۲ آیه
- خورشید، منبع نور و روشنایی، از سوی خداوند+۱ آیه
- خورشید، دارای نورهای گوناگون
- گردش منظّم و دقیق شب و روز، نشانه حرکت زمین+۴ آیه
- افرینش زمین، بر اساس حق+۲ آیه
- افرینش زمین، هدفدار و به دور از هر گونه پوچی و بیهودگی+۲ آیه
- حرکت منظّم ماه در مدار خود، وسیله ای مطمینّ برای شمارش ماه و سال
- نقش گردش شب و روز، در محاسبه سال+۱ آیه
- شناخت، موجب استفاده مناسب از ایات خدا+۶ آیه
- نقش اساسی علم و اگاهی، در استفاده از ایات و حدود خدا+۹ آیه
- علم و دانش، زمینه فهم معارف قران+۶ آیه
- مطالعه نظم در گردش خورشید، ماه، شب و روز، راهی برای علم به شماره سالها، ایّام و حقّانیّت افرینش
- بیان حدود و ایات الهی، اثربخش و سازنده، برای عالمان+۷ آیه
- تقدیر حرکت ماه و قدر و اندازه داشتن منازل ان، زمینه ساز امکان برنامه ریزی برای زندگی و تدبیر شیون ان
- تقدیر حرکت منظم ماه در مدار خود و منازل ان، در پی دارنده تشخیص سال و ماه
- حرکت منظم ماه در مدار خود، بر اساس تقدیر الهی، معیار محاسبات امور شرعی
- حرکت منظم ماه در مدار خود، بر اساس تقدیر الهی، وسیله ای مطمین برای شمارش سال
- حرکت منظم ماه در مدار خود، بر اساس تقدیر الهی، ایت و نشانه خدا برای دانشوران
- ایات از اسما و صفات قران+۵ آیه
- ماه، دارای حرکت منظّم و حساب شده+۳ آیه
- ماه، وسیلهای برای سنجش ایّام+۱ آیه
- حرکت منظّم ماه در مدار خود و منازل مختلف، وسیلهای مطمین برای شمارش ماه، سال و محاسبه امور زندگی
- افرینش ماه، از ایات الهی+۳ آیه
- افرینش ماه، از ایات الهی برای اهل علم و دانش
- هدفمندی افرینش ماه، از سوی خداوند
- ماه، نور طبیعی برای استفاده بشر در شب+۲ آیه
- تغییرات ماه، وسیلهای برای حساب و نظم+۲ آیه
- افرینش ماه، از ایات الهی+۳ آیه
- ماه، دارای منزلگاههای معیّن، در مسیر حرکت خود+۱ آیه
- حرکت ماه به سمت و سوی منازل خود، به تقدیر و تدبیر خداوند+۱ آیه
- ماه، دارای نظم خاص در حرکت و گردش خود+۳ آیه
- خداوند، ایجادکننده ماه تابان
- اندیشیدن درباره هدفداری و حقّانیّت خلقت و وجود حکمت در افرینش انسان و جهان، راهی برای پی بردن به حقّانیّت معاد+۲ آیه
- مُفصِّل/ اسماوصفات+۶ آیه
- تفکّر در خلقت نور خورشید و ماه، موجب شناخت پروردگار
- خلقت نور در خورشید و ماه، ازایات الهی برای دانشمندان
- خورشید، منبع نور و چراغ فروزان+۲ آیه
- افرینش نور خورشید، بر اساس حق
- افرینش نور خورشید، روشنتر از نور ماه، با قدرت خداوند
- نورانیت و فروزندگی خورشید، جلوهای از ربوبیت و تدبیر خداوند+۱ آیه
- نور افشانی خورشید در اسمان، به امر خداوند
- افرینش نور ماه، به امر خدا
- نورافشانی ماه در اسمان، از سوی خداوند+۱ آیه
- نور و فروزندگی ماه، جلوهای از ربوبیت و تدبیر خداوند+۱ آیه
- خداوند، منشا نورانیّت خورشید+۳ آیه
- خداوند، منشا نورانیّت ماه+۲ آیه