تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ يَوْمَ تَقُومُ السَّاعَةُ يُقْسِمُ الْمُجْرِمُونَ ما لَبِثُوا غَيْرَ ساعَةٍ کَذلِکَ کانُوا يُؤْفَکُونَ (55) وَ قالَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ وَ الْإِيمانَ لَقَدْ لَبِثْتُمْ فِي کِتابِ اللَّهِ إِلى يَوْمِ الْبَعْثِ فَهذا يَوْمُ الْبَعْثِ وَ لکِنَّکُمْ کُنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ (56) فَيَوْمَئِذٍ لا يَنْفَعُ الَّذِينَ ظَلَمُوا مَعْذِرَتُهُمْ وَ لا هُمْ يُسْتَعْتَبُونَ (57) وَ لَقَدْ ضَرَبْنا لِلنَّاسِ فِي هذَا الْقُرْآنِ مِنْ کُلِّ مَثَلٍ وَ لَئِنْ جِئْتَهُمْ بِآيَةٍ لَيَقُولَنَّ الَّذِينَ کَفَرُوا إِنْ أَنْتُمْ إِلاَّ مُبْطِلُونَ (58) کَذلِکَ يَطْبَعُ اللَّهُ عَلى قُلُوبِ الَّذِينَ لا يَعْلَمُونَ (59)
فَاصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ وَ لا يَسْتَخِفَّنَّکَ الَّذِينَ لا يُوقِنُونَ (60)
ترجمه
و روزى که بپا ميشود قيامت سوگند ميخورند گناهکاران که درنگ نکردند مگر ساعتى اين چنين باشند که بدروغ گردانده شوند
و گويند آنانکه داده شدند دانش و ايمان را هر آينه بتحقيق درنگ کرديد در کتاب خدا تا روز رستخيز پس اين روز رستخيز است و لکن شما بوديد که نميدانستيد
جلد 4 صفحه 266
پس در چنين روز سود ندهد آنانرا که ستم کردند عذرخواهى آنها و نه آنان خوانده شوند براى پذيرفته شدن توبه
و هر آينه بتحقيق آورديم براى مردم در اين قرآن از هر مثلى و اگر آورى براى آنان آيتى هر آينه گويند آنانکه کافر شدند نيستيد شما مگر باطل آورندگان
اين چنين مهر مينهد خدا بر دلهاى آنانکه نميدانند
پس صبر کن همانا وعده خدا حقّ است و نبايد بسبکى و بى‌صبرى وادار کنند البتّه تو را آنها که يقين نميکنند.
تفسير
خداوند متعال شمّه‌اى از احوال روز قيامت را که ساعت موعود الهى است بيان فرموده که در آنروز قسم ميخورند کفّار که درنگ ننمودند در دنيا يا عالم برزخ مگر ساعتى و پاره کمى از زمان براى اثبات کمى گناهشان در دنيا يا براى جهلشان بمدّت درنگشان در برزخ و کمى آن بالنّسبه بايّام آخرت و در هر حال قسم دروغى است مانند دروغهائى که در دنيا بتسويلات شيطانيّه ميگفتند ولى کسانيکه خداوند بآنها دانش و يقين عطا فرموده گويند درنگ کرديد در علم و قضاء محتوم الهى تا روز قيامت و آن امروز است ولى شما جاهل بوديد و يقين بچنين روزى نداشتيد و باخبار انبياء و اولياء مطمئن نشديد و براى آن توشه‌اى بر نداشتيد امروز ديگر عذرخواهى براى کسانيکه در دنيا بر خود و خلق ستم نمودند فائده ندارد و کسى آنها را دعوت بتوبه و انابه و بازگشت بخدا نمى‌کند چون مدّت مهلتشان منقضى شده و استرضاى خدا براى آنها ممکن نيست و استعتاب بمعناى استرضا است و خداوند حجّت را بر مردم تمام فرموده چون به بيانات مختلفه و عبارات بديع عجيب شيرين اصول دين اسلام را در قرآن ثابت و واضح و مدلّل نموده و علاوه بر آنکه اين خود معجزه باقيه است معجزات باهراتى بدست پيغمبر خود ظاهر ساخته باز هم اگر معجزه‌ئى بخواهند و پيغمبر صلى اللّه عليه و اله بياورد کفّار حمل بر سحر و شعبده و باطل ميکنند و اهل ايمانرا نسبت بآن ميدهند و آورنده آن را تکذيب مى‌نمايند و بر کفرشان افزوده خواهد شد چون تعصّب و عناد در آنها رسوخ پيدا کرده و بکلّى از تحصيل علم و معرفت محروم شده و از قابليّت هدايت و ارشاد ساقط گشته‌اند و خداوند آنانرا بحال خودشان واگذار فرموده و عنايتى بآنها ندارد و اينطور مهر الهى بدلهاى آنها خورده که ديگر حق
جلد 4 صفحه 267
در آن راه نخواهد يافت پس بايد پيغمبر صلّى اللّه عليه و اله و سلم صبر فرمايد بر اذيّت و آزار و تکذيب آنها تا وعده نصرت خدا که حق است ظاهر گردد و دين اسلام بر ساير اديان غالب شود و کفّار خواه و ناخواه مسلمان شوند و نبايد بغضب در آورند يا وادار به بى‌صبرى و بيقرارى کنند يا متزلزل و سبک و بى‌ثبات نمايند کفّار آنحضرت را و در کافى و عيون از حضرت رضا عليه السّلام الّذين اوتوا العلم و الايمان بامير المؤمنين و اولاد طاهرين او عليهم السّلام تفسير شده و قمّى ره فرموده در آيه دوم تقديم و تأخير روى داده و آن از اينقرار است و قال الّذين اوتوا العلم و الايمان فى کتاب اللّه لقد لبثتم الى يوم البعث يعنى آنانکه از کتاب خدا علم و ايمان پيدا کردند چنين گفتند و ثواب قرائت اين سوره در ذيل سوره قبل بيان شد خداوند توفيق عنايت فرمايد انشاء اللّه تعالى.
جلد 4 صفحه 268