تفسیر روان جاوید

تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى) بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ‌ وَ السَّماءِ ذاتِ الْبُرُوجِ «1» وَ الْيَوْمِ الْمَوْعُودِ «2» وَ شاهِدٍ وَ مَشْهُودٍ «3» قُتِلَ أَصْحابُ الْأُخْدُودِ «4» النَّارِ ذاتِ الْوَقُودِ «5» إِذْ هُمْ عَلَيْها قُعُودٌ «6» وَ هُمْ عَلى‌ ما يَفْعَلُونَ بِالْمُؤْمِنِينَ شُهُودٌ «7» وَ ما نَقَمُوا مِنْهُمْ إِلاَّ أَنْ يُؤْمِنُوا بِاللَّهِ الْعَزِيزِ الْحَمِيدِ «8» الَّذِي لَهُ مُلْکُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ اللَّهُ عَلى‌ کُلِّ شَيْ‌ءٍ شَهِيدٌ «9» إِنَّ الَّذِينَ فَتَنُوا الْمُؤْمِنِينَ وَ الْمُؤْمِناتِ ثُمَّ لَمْ يَتُوبُوا فَلَهُمْ عَذابُ جَهَنَّمَ وَ لَهُمْ عَذابُ الْحَرِيقِ «10» إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ لَهُمْ جَنَّاتٌ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ ذلِکَ الْفَوْزُ الْکَبِيرُ «11» إِنَّ بَطْشَ رَبِّکَ لَشَدِيدٌ «12» إِنَّهُ هُوَ يُبْدِئُ وَ يُعِيدُ «13» وَ هُوَ الْغَفُورُ الْوَدُودُ «14» ذُو الْعَرْشِ الْمَجِيدُ «15» فَعَّالٌ لِما يُرِيدُ «16» هَلْ أَتاکَ حَدِيثُ الْجُنُودِ «17» فِرْعَوْنَ وَ ثَمُودَ «18» بَلِ الَّذِينَ کَفَرُوا فِي تَکْذِيبٍ «19» وَ اللَّهُ مِنْ وَرائِهِمْ مُحِيطٌ «20» بَلْ هُوَ قُرْآنٌ مَجِيدٌ «21» فِي لَوْحٍ مَحْفُوظٍ «22» ترجمه‌ سوگند بآسمان داراى برجها و بروز وعده داده شده‌ و بگواه و گواهى داده شده بر آن‌ هلاک شدند صاحبان گودالهاى‌ آتش که داراى اشتعال بود وقتى که آنها بر آن گودالها نشسته بودند و آنها بر آنچه با گروندگان ميکردند نگران بودند و ناپسند نداشتند مگر گرويدن ايشان را بخداى ارجمند ستوده‌ آنکه مر او را است پادشاهى آسمانها و زمين و خدا بر هر چيز گواه است‌ همانا آنانکه عذاب نمودند مردان و زنان با ايمان را پس توبه نکردند پس براى آنها عذاب دوزخ و براى آنها عذاب سوزش بآتش است‌ همانا آنانکه گرويدند و کردند کارهاى شايسته براى ايشان بهشتهائى است که جارى است در آنها نهرها اينست کاميابى بزرگ‌ همانا بقهر گرفتن پروردگار تو هر آينه سخت است‌ همانا او است که نخست مى‌آفريند و عود ميدهد و او است آمرزنده مهربان‌ که صاحب مقرّ سلطنت ميباشد بلند مرتبه است‌ کننده است هر آنچه بخواهد آيا رسيد بتو خبر لشگرها اتباع‌ فرعون و قوم‌ جلد 5 صفحه 369 ثمود بلى آنانکه کافر شدند در وادى تکذيب ميباشند و خداوند از جوانب بر آنها احاطه دارد بلى آن قرآنى بلند مرتبه است‌ در لوح محفوظ از آفات. تفسير خداوند متعال در اين سوره مبارکه قسم ياد فرموده بآسمانى که داراى بروج دوازده گانه است و آفتاب در ظرف يک سال در آنها سير مينمايد و بيان آن در اوائل سوره حجر گذشت و نيز قسم ياد فرموده بروز موعود که خداوند و انبياء عظام و اوصياء کرام ايشان وعده آمدن آنرا داده‌اند و آن روز قيامت است چنانچه قمى ره فرموده و در مجمع نسبت بتمام مفسرين داده و بنابر اين بنظر حقير انسب بمقام آنست که مراد از شاهد و مشهود که خداوند بآن نيز قسم ياد فرموده حاضران در آن روز باشند که بعضى شاهد و بعضى مشهودند چون انبياء عظام و اوصياء کرام ايشان هر يک شاهدند بر اعمال پيروان خودشان و پيغمبر خاتم شاهد است در آن روز بر ايشان و اوصياء کرام خود و خلق اولين و آخرين پس يگانه شاهد او است و همه مشهود بيک اعتبار و بيک اعتبار او و انبياء و اوصياء شاهدند و خلق مشهود و در روايات شاهد بروز جمعه و مشهود بروز قيامت و شاهد بروز عرفه و مشهود بروز قيامت و شاهد بروز جمعه و مشهود بروز عرفه و شاهد به پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و مشهود بامير المؤمنين عليه السّلام و شاهد به پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و مشهود بروز قيامت تفسير شده و در بعضى از اين روايات امام عليه السّلام از بعضى تکذيب فرموده و اقوال مفسرين هم مختلف و غير ظاهر است و اگر ظاهرى براى آيه بشود فرض نمود همان است که ذکر شد و در تفسير قرآن ظاهر معتبر است و روايت معتبر بدون معارض ولى اقوال مفسرين مخصوصا عامّه بهيچ وجه اعتبارى ندارد و مفسّرين خاصه نوعا از عامّه اخذ مينمايند و تنکير ظاهرا براى ابهام و تعظيم است و جواب اين قسمها ظاهرا آنست که خداوند فرموده مشمول لعنت و هلاکت شدند صاحبان گودالها و آتش داراى آتش افروز مخصوصى چون النّار ظاهرا بدل اشتمال است براى اخدود و توصيف نار بذات وقود ظاهرا براى خصوصيّت آن وقود است که بدنهاى اهل ايمان بوده و محتمل است وقود بمعناى اشتعال و التهاب باشد و براى اشاره بشدّت اشتعال آن نار توصيف شده و در هر حال روايات در اين باب هم مختلف است و قدر متيقّن آنها آنست که در زمان‌ جلد 5 صفحه 370 سابق جمعى از کفار بر اهل ايمان مسلّط شدند و ايشان را در گودالهائى از آتش انداختند و سوزاندند براى آنکه حاضر نشدند دست از دين خودشان بردارند و خداوند اجمالا اين قصه را نقل فرموده براى آنکه مسلمانان صدر اسلام بر شکنجه و آزار کفار قريش صبر نمايند و بدانند که آنها هم مانند اصحاب اخدود مشمول لعن و غضب الهى خواهند بود و ميفرمايد اين عمل از آنها صادر و اين استحقاق براى آنان حاصل شد وقتى که در اطراف گودالها نشسته بودند و تماشا ميکردند که با اهل ايمان چه سلوکى مينمايند و چگونه ايشان در آتش ميسوزند و ناخوش نداشتند آنها از اهل ايمان و ناپسند نميدانستند چيزى را از ايشان مگر آنکه ايمان آورده بودند بخداوند ارجمند ستوده که سلطنت حقّه حقيقيه در آسمانها و زمين از آن او است و او بر هر امرى حاضر و ناظر و گواه است و همانا کفارى که مبتلا و معذب نمودند اهل ايمان را بانواع ابتلا و عذاب از قبيل سوزاندن و داغ نمودن و شکنجه کردن و غيرها پس توبه ننمودند بقبول ايمان از براى آنان است عذاب جهنّم در آخرت براى کفرشان و عذاب سوزش و شکنجه و آزارشان علاوه بر آن است و آن در دنيا يا آخرت بآنها خواهد رسيد چون اين عمل قبح زائدى دارد و استحقاق زائدى ميآورد و روايت شده که آتش برگشت بطرف اصحاب اخدود که در اطراف نشسته بودند و همه را سوزاند و همانا کسانيکه ايمان آوردند بمبدء و معاد و وسائط بين خالق و عباد و بجا آوردند اعمال شايسته را براى ايشان است باغهائى که جارى است در آنها نهرهائى از انواع مشروبات و آبهاى زلال و آن کاميابى بزرگ است که دنيا و ما فيها در برابر نعم بى‌زوال آن قدر و قيمتى ندارد و همانا گرفتن بقهر و عنف خداوند معصيت کاران را بسيار سخت و ناگوار است و او خلق را بدوا ايجاد ميفرمايد و بعدا ميميراند و باز عود ميدهد ارواح را به اجسادشان براى مجازات ستم کاران و انعام بشايستگان و او بخشنده و آمرزنده و دوست و مهربان است نسبت بکسانيکه توبه نمودند و اطاعت کردند اوامر او را و صاحب مقرّ سلطنت و عظمت ذاتى و صفاتى است و قمى ره از امام باقر عليه السّلام در اين آيه نقل نموده که پس او است خداوند کريم مجيد و اين دلالت دارد که‌ جلد 5 صفحه 371 مجيد صفت خداوند است نه عرش چون مجيد بکسر نيز قرائت شده و بنابر آن صفت عرش است بمعناى رفيع و هر چه را اراده فرمايد ايجاد ميشود بدون درنگ و مانع و رادع و براى گوشزد کفّار مکّه و تسليت خاطر پيغمبر اکرم و اهل ايمان اخيرا اشاره بقصه قوم فرعون و ثمود فرموده که هر يک از عساکر شيطان و کفر و طغيان بودند و بمراتب اقوى و اکثر از اهالى مکّه و خداوند آنها را بقهر و غضب خود نابود فرمود و پيغمبران خود را غالب و مظفّر و منصور گردانيد با اينها هم بالآخره همين معامله را خواهد فرمود ولى چيزى که هست اينها جز در خط تکذيب پيغمبر خودشان در طريقى سير نميکنند و ابدا بفکر تحصيل حق و حقيقت نيستند و خداوند هم بقدرت خود بر آنها احاطه دارد و از انتقام او نميتوانند فرار نمايند و کلمه وراء يا بمعناى اطراف است اعمّ از پس و پيش که معناى اصلى آنست يا بمعناى پشت که شايع است براى اشاره بآنکه آنها پشت بخدا نموده‌اند و متوجه بحق نيستند ولى خدا بر آنها تسلّط دارد و در هر حال عقيده آنها در باب قرآن که شعر يا سحر يا افسانه پيشينيان است هم باطل و فاسد است بلکه آن قرآن شريف کريم عظيم است که در الفاظ و معانى و نظم و اسلوب مثل و مانند ندارد و محفوظ است از تغيير و تبديل و نوشته شده در لوحى که محفوظ است نزد خداوند و کسى از آن اطلاع ندارد و بعضى محفوظ برفع بنابر آنکه صفت ديگرى براى قرآن باشد قرائت نموده‌اند ولى قرائت مشهوره که جرّ است اقوى است چون ظاهرا مراد همان لوح محفوظ معروف است اگر چه قرآن في نفسه هم محفوظ باشد از هر گونه تصرّفى و گفته‌اند آن امّ الکتاب است که تمام کتب آسمانى و قرآن مجيد از آن نسخه بردارى ميشود و مستفاد از بعضى روايات آنست که آن در جانب راست عرش است مواجه با اسرافيل و چون خداوند تکلّم فرمايد اسرافيل متوجّه بلوح گردد و کلام الهى را از آن اخذ و به أمناء وحى القاء مينمايد و اللّه اعلم بحقائق الامور در ثواب الاعمال و مجمع از امام صادق عليه السّلام نقل نموده که کسيکه سوره و السّماء ذات البروج را در نمازهاى واجب خود قرائت نمايد آن سوره پيغمبران است و لذا محشر و موقف او با پيغمبران و شايستگان خواهد بود و الحمد للّه على ما انعم و السّلام على نبيّه صلى اللّه عليه و آله و سلّم. جلد 5 صفحه 372