تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
عَمَّ يَتَساءَلُونَ «1» عَنِ النَّبَإِ الْعَظِيمِ «2» الَّذِي هُمْ فِيهِ مُخْتَلِفُونَ «3» کَلاَّ سَيَعْلَمُونَ «4»
ثُمَّ کَلاَّ سَيَعْلَمُونَ «5» أَ لَمْ نَجْعَلِ الْأَرْضَ مِهاداً «6» وَ الْجِبالَ أَوْتاداً «7» وَ خَلَقْناکُمْ أَزْواجاً «8» وَ جَعَلْنا نَوْمَکُمْ سُباتاً «9»
وَ جَعَلْنَا اللَّيْلَ لِباساً «10» وَ جَعَلْنَا النَّهارَ مَعاشاً «11» وَ بَنَيْنا فَوْقَکُمْ سَبْعاً شِداداً «12» وَ جَعَلْنا سِراجاً وَهَّاجاً «13» وَ أَنْزَلْنا مِنَ الْمُعْصِراتِ ماءً ثَجَّاجاً «14»
لِنُخْرِجَ بِهِ حَبًّا وَ نَباتاً «15» وَ جَنَّاتٍ أَلْفافاً «16»
ترجمه
از چه سؤال ميکنند از يکديگر
از خبر بزرگى
که آنان در آن اختلاف دارند
نه چنين است زود است که بدانند
پس نه چنين است زود است که بدانند
آيا قرار نداديم زمين را فرشى گسترده
و کوهها را ميخها
و آفريديم شما را جفتها مرد و زن
و قرار داديم خوابتان را آسايش
و قرار داديم شب را پوشش
و قرار داديم روز را وقت معيشت
و بنا کرديم بالاى سر شما هفت طبقه محکم
و قرار داديم چراغى درخشان
و فرو فرستاديم از ابرهاى متراکم بفشار بر يکديگر آب ريزان پى در پى را
تا بيرون آوريم بآن حبوبات و گياه را
و بوستانهائى که بهم پيچيده باشد درختان آنها.
تفسير
گفته‌اند بعد از بعثت حضرت ختمى مرتبت و اخبار او از توحيد خدا و حشر مردم در روز جزا و تلاوت آيات قرآن کفّار مکه از يکديگر بر سبيل تعجّب و انکار سؤال مينمودند که اين چه سخنانى است محمّد ميگويد لذا خداوند براى اهميّت دادن بقضيّه و آنچه از آن سؤال مينمودند ميفرمايد از چه امر اين مردم از يکديگر سؤال ميکنند و بيان ميفرمايد از خبر بزرگى که در آن اختلاف دارند و عمّ در اصل عن ما بوده نون قلب بميم و در ميم ادغام شده و الف براى اتّصال ما بحرف جرّ حذف شده و گفته‌اند عمده نظر آنها باخبار پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم از اوضاع
جلد 5 صفحه 331
قيامت بوده ولى در روايات ائمه اطهار نبأ عظيم بولايت امير المؤمنين عليه السّلام و وجود مبارک آنحضرت تفسير شده و آنکه نبأ و آيتى بزرگتر از او نيست و آنکه پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بآن تصريح نموده و ظاهرا نبأ عظيم شامل است تمام معارف حقّه را از توحيد و عدل و نبوّت و امامت و معاد روز قيامت و آنچه را مورد اختلاف است در بين مردم و در روايات بيان مصداق شده که اختصاص بمعاد داده نشود و اختلاف در مقام امير المؤمنين عليه السّلام بيشتر از ساير معارف حقّه شده لذا با آنحضرت انسب است و بعدا خداوند منع فرموده سؤال از يکديگر را و به اشاره وعده مجازات بر آن داده چون فرموده نه چنين است که تصوّر نموده‌اند بعد از اين ميدانند که حق است آنچه پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم از آن خبر داده و باز تأکيد فرموده اينمعنى را براى مبالغه و بکلمه ثمّ اشاره فرموده به اشدّيّت وعيد دوّم از اوّل و محتمل است اوّل اشاره ببعد از مرگ باشد و دوم اشاره بقيامت و بيان فرموده آيات توحيد و قدرت کامله خود را باين تقريب که آيا قرار نداديم زمين را بساط گسترده مهيّا براى سکونت و آرامش و تصرّفات شما و نگردانيديم کوهها را ميخهاى محکم زمين تا متزلزل و متمايل به اطراف نگردد و آفريديم شما را جفتها مرد و زن تا با يکديگر مأنوس شويد و نسل شما در زمين باقى بماند و قرار داديم خواب شما را قاطع حس و حرکت براى آسايش و استراحت و قرار داديم شب را براى شما مانند پوششى که مستور دارد شما را از انظار يکديگر اگر بخواهيد از هم مخفى شويد و قمّى ره نقل فرموده که قرار ميدهد شب را لباس براى روز و قرار داديم روز را وقت معيشت يعنى طلب معاش حلال براى شما و قرار داديم در بالاى سر شما هفت سقف محکم معظم مبرم را که بمرور ايّام کهنه و خراب نگردد و قرار داديم خورشيد را چراغى پر نور و درخشان و با حرارت که منافع آن بيشمار است و نازل نموديم از ابرهاى متراکم بفشار بر يکديگر باران شديد پى در پى را تا بيرون آوريم بسبب آن حبوباتى را که ارزاق مردم است و روئيدنيهائى را که خوراک حيوانات است و باغهائى را که درختان سبز و خرّم آن سر در گريبان يکديگر کرده و بهم پيچيده شده‌اند اينها همه براى آنستکه شما بوظائف خود عمل نمائيد و مستحق مقام
جلد 5 صفحه 332
برترى شويد.