تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
فَدَعا رَبَّهُ أَنَّ هؤُلاءِ قَوْمٌ مُجْرِمُونَ «22» فَأَسْرِ بِعِبادِي لَيْلاً إِنَّکُمْ مُتَّبَعُونَ «23» وَ اتْرُکِ الْبَحْرَ رَهْواً إِنَّهُمْ جُنْدٌ مُغْرَقُونَ «24» کَمْ تَرَکُوا مِنْ جَنَّاتٍ وَ عُيُونٍ «25» وَ زُرُوعٍ وَ مَقامٍ کَرِيمٍ «26»
وَ نَعْمَةٍ کانُوا فِيها فاکِهِينَ «27» کَذلِکَ وَ أَوْرَثْناها قَوْماً آخَرِينَ «28» فَما بَکَتْ عَلَيْهِمُ السَّماءُ وَ الْأَرْضُ وَ ما کانُوا مُنْظَرِينَ «29»
ترجمه
پس خواند پروردگارش را که اينها گروهى گناهکارانند
پس ببر بندگان مرا در شب همانا شما متابعت شدگانيد
و واگذار دريا را آرميده بجاى خود همانا آنها لشگرى غرق کرده شدگانند
چه بسيار واگذاشتند از باغها و چشمه‌ها
و کشتها و جاى خوب
و وسعتى که بودند در آن شادمانان امر از اين قرار است
و بميراث داديم آنها را بگروهى ديگر
پس نگريست بر آنها آسمان و زمين و نبودند مهلت داده‌شدگان.
تفسير
حضرت موسى (ع) بعد از يأس از ايمان فرعونيان از خداوند مسئلت نمود که آنها را بجزاى کفرشان برساند چون از لفظ دعا اين معنى استفاده ميشود که صرف شکايت از قوم نبوده و جواب رسيد که بنى اسرائيل را شبانه از مصر با خود بيرون ببر بتفصيلى که در سوره بقره گذشت و بدانکه آنها در تعقيب شما خواهند آمد و چون دريا بامر خدا براى شما شکافته شد و شما از زمين آن عبور نموديد و بهمان حال باقى ماند مشوّش مشو که آنها ميآيند و بشما ميرسند بگذار بهمان حال آرامش و سکون آب در دو طرف راه باقى باشد وقتى تمام آنها آمدند و در راهى که براى تو در دريا باز شده قرار گرفتند آب دو طرف بهم متّصل
جلد 4 صفحه 625
ميشود و تمام آنها غرق خواهند شد و خداوند از حال آنها بعد از غرق خبر داده که چه بسيار باقى گذاردند بعد از رفتن از مصر و نابود شد نشان از باغهاى خرّم و چشمه‌هاى جارى و کشتهاى پرفائده و عمارات رفيعه و مناظر حسنه و منازل مزيّنه مرتّبه و وسعت و نعمت و رفاهيتى که در آن مشغول بعيش و نوش و تنزّه و تفرّج و تفريح و تفکّه با زنان بودند چون قمّى ره فاکهين را بمفاکهين با زنان تفسير فرموده که بمعناى صحبت خوش و شوخى است و بعد از اين خداوند اشاره فرموده به کلمه کذالک بآنکه تا بوده چنين بوده و بعدا هم امر از اين قرار است و ما تمام آنها را بدون زحمت مانند ارث پدر نصيب بنى اسرائيل نموديم چون آنها بعد از غرق فرعون و اتباعش بمصر آمدند و تمام املاک و اموال قبطيان را متصرّف شدند با آنکه دشمنان آنها بودند و هيچ آسمان و زمينى هم بهم نخورد چون گفته‌اند فما بکت عليهم السّماء و الارض کنايه از اين معنى است و بعضى گفته‌اند مراد آنست که از اهل آسمان و زمين کسى بر آنها گريه نکرد و مقصود بيان سوء عاقبت آنها است و بنابر اين کلام بمعناى حقيقى خود باقى است نهايت آنکه کلمه اهل که مضاف به السّماء بوده حذف شده و در هر حال خداوند بآنها مهلت نداد و بزودى از آن قوم ستمگر انتقام کشيد و در چند روايت معتبر از ائمه اطهار تصريح شده که آسمان و زمين بر احدى گريه نکرده مگر بر حضرت يحيى بن زکريّا (ع) و حضرت سيد الشهداء عليه السّلام و در بعضى گريه چهل روز ذکر شده و در شفاء الصّدور اين معنى بأدلّه عقليّه و نقليّه کثيره مفصّله نسبت بمظلوم کربلا عليه آلاف التحيّة و الثّناء اثبات شده که حقّا ديدنى است و بايد مراجعه شود و کلمه رهوا ظاهرا حال است از بحر يعنى ساکن و آرام بحال خود يا شکافته و مفتوح و گشاده و آماده براى عبور.