سوره زخرف(الزخرف)، آیه ۲۳ · جزء ۲۵ · صفحه ۴۹۱
وَكَذَٰلِكَ مَا أَرْسَلْنَا مِن قَبْلِكَ فِي قَرْيَةٍ مِّن نَّذِيرٍ إِلَّا قَالَ مُتْرَفُوهَا إِنَّا وَجَدْنَا آبَاءَنَا عَلَىٰ أُمَّةٍ وَإِنَّا عَلَىٰ آثَارِهِم مُّقْتَدُونَ
و اینگونه در هیچ شهر و دیاری پیش از تو پیامبر انذارکنندهای نفرستادیم مگر اینکه ثروتمندان مست و مغرور آن گفتند: «ما پدران خود را بر آئینی یافتیم و به آثار آنان اقتدا میکنیم.»
معنی کلمات و عبارات
«کَذلِکَ»: به همین منوال. همین گونه. یعنی مشرکان در همه ادوار، وقتی که از حجّت و برهان درماندهاند، سلسله خصومت با حقیقت را جنباندهاند، و دست به دامان تقلید زدهاند. «قَرْیَةٍ»: (نگا: اعراف / ، فرقان / ، شعراء / . «مُتْرَفُوهَا»: (نگا: اسراء / ، مؤمنون / ، سبأ / ). «أُمَّةٍ»: دین و آئین. «مُقْتَدُونَ»: اقتداءکنندگان. پیروی کنندگان. مقلّدان.
نزول
سال ۵ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۳ رویداد)
نکات آیه
۱ - تمامى پیامبران الهى در طول تاریخ، مواجه با مخالفت مردمان مرفه و خوش گذران «و کذلک ما أرسلنا من قبلک فى قریة من نذیر إلاّ قال مترفوها»
۲ - دلدارى خداوند به پیامبراکرم(ص)، در مسیر مبارزه با مشکلات رسالت «و کذلک ما أرسلنا من قبلک »
۳ - اقتدا به آیین نیاکان، تکیه گاه افراد مرفه و خوش گذران، در مخالفت با پیامبران الهى «ما أرسلنا من قبلک ... مترفوها إنّا وجدنا ءاباءنا على أُمّة»
۴ - وجود نظام طبقاتى، در جوامع عصر بعثت و پیش از آن «و کذلک ما أرسلنا من قبلک ... إلاّ قال مترفوها»
۵ - گرایش به مادى گرایى و دنیاطلبى، قدرت اندیشه (خرد) را تضعیف و آدمى را به سوى تقلید کورکورانه سوق مى دهد. «و کذلک ... إلاّ قال مترفوها إنّا وجدنا ءاباءنا»
۶ - پیروى و تقلید از نیاکان، عامل استمرار آیین شرک در میان ملت ها «و کذلک ما أرسلنا من قبلک ... إلاّ قال مترفوها إنّا وجدنا ءاباءنا على أُمّة»
با توجه به آیات پیشین - که در زمینه نفى شرک است - مطلب بالا استفاده مى شود.
۷ - تقلید کورکورانه و تعصبات قومى، از عوامل مهم گمراهى و انحرافات اعتقادى در طول تاریخ «و کذلک ما أرسلنا ... و إنّا على ءاثرهم مقتدون»
۸ - قدرتمندان و ثروتمندانِ سرمست، تشکیل دهنده جبهه اصلى مخالفان پیامبران «و کذلک ما أرسلنا من قبلک فى قریة من نذیر إلاّ قال مترفوها»
«مُتْرَف» (از ماده «تُرفَة») به معناى فزونى و بسیارى نعمت است. با توجه به این که بسیارى از دارندگان نعمت، غرق در شهوات و هواهاى نفسانى مى شوند، واژه «مترف» به معناى کسانى که به نعمت مغرور شده و سرمستى و طغیان کرده اند به کار مى رود.
۹ - پیامبران الهى، در راه ایفاى رسالت خود، مواجه با مشکلاتى همگون و مشابه «و کذلک ما أرسلنا من قبلک ... إلاّ قال مترفوها»
۱۰ - «انذار» مهم ترین عنصر تبلیغى در متن رسالت پیامبران الهى «و ما أرسلنا من قبلک فى قریة من نذیر»
۱۱ - پیام فرستادگان الهى، ناسازگار با منافع طبقات مرفه «و کذلک ما أرسلنا من قبلک ... إلاّ قال مترفوها»
از این که همواره مرفهان در برابر پیام انبیا موضع مى گرفتند، مطلب بالا استفاده مى شود.
۱۲ - اقتدا به آثار پیشینیان در زمینه مسائل اعتقادى، شیوه اى غلط و ناکارآمد «و کذلک ما أرسلنا ... و إنّا على ءاثرهم مقتدون»
۱۳ - آثار فکرى و اعتقادى پیشینیان، سزاوار تحقیق و بازنگرى است; و نه سزاوار پیروى و تقلید. «على ءاثرهم مقتدون»
از لحن انتقادى آیه شریفه نسبت به پیروى از آثار نیاکان، برداشت بالا استفاده مى شود.
۱۴ - تأثیر اقتدار مادى انسان، در جهت گیرى هاى فکرى و اعتقادى وى «إلاّ قال مترفوها»
۱۵ - شرک در طول تاریخ، داراى ریشه در مادیت و قوم گرایى «إلاّ قال مترفوها إنّا وجدنا ءاباءنا على أُمّة»
۱۶ - انسان، با چشم پوشى از هدایت وحى، فرو غلتیده در سنت هاى قومى و تقلیدهاى محیطى «إلاّ قال مترفوها ... إنّا على ءاثرهم مقتدون»
تفسیر (۸)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
انبیا و مرفهاناهمیت مطالعه عقیده اقوام پیشینثروتمندان و انبیاروش غلطعوامل انحراف عقیدهعوامل تداوم شرکعوامل تضعیف عقلفلسفه مخالفت با انبیاقدرتمندان و انبیامرفهان و انبیانظام طبقاتی اقوام پیشیننظام طبقاتی مردم مقارن بعثتهماهنگی مشکلات انبیاآثار مادیگریآثار اعراض از وحیتقلید در عقیدهآثار تقلید از نیاکانزمینه تقلید کورکورانهآثار هدایت ناپذیریهماهنگی مخالفان انبیاآثار تعصب قومیمخالفان انبیاتاریخ شرکآثار تقلید کورکورانهآفات شناختعوامل مؤثر در عقیدهتقلید از نیاکاننقش ثروتمشکلات محمدمنشأ شرکتبلیغ انبیاتاریخ مقارن بعثتانذارهای انبیارسالت انبیاتاریخ اقوام پیشینآثار دنیاطلبیتاریخ انبیادلداری به محمدعمل ناپسندعوامل گمراهیرسالت محمد
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۲۹)
- مشروعیّت اجاره
- احتجاج پیامبر(صلی الله علیه واله) با مترفان کافر در ردّ تقلید انان از پدرانشان، به بهتر و هدایتبخشتر بودن ایین توحیدی از ایین نیاکان انان+۲ آیه
- احتجاج مشرکان بتپرست، به رسم و عادت پدرانشان در پرستش بتها+۲ آیه
- دعوت از عقل و وجدان برای داوری، با طرح پرسش، از شیوههای احتجاج+۷ آیه
- کفر کافران، نشاتگرفته از منطق ارتجاعی انان+۷ آیه
- اشرافیگری، زمینهساز منطق ارتجاعی+۴ آیه
- سرزنش مشرکان، به جرم گرایش انان به ایین دوران پیش از اسلام+۶ آیه
- اشراف اقوام گوناگون، انسانهایی واپسگرا دربرابر دعوت انبیا
- اشراف امّتها، همواره در پی تقلید از پدران خویش
- اشراف امّتها، تکذیبکننده رسالت انبیا+۱ آیه
- انتقام الهی از اشراف امّتها به سبب تکذیب انبیا+۱ آیه
- اتمام حجّت پیامبران بر امّتهای گذشته، پیش از نابودی و کیفر شدن انان+۵ آیه
- امّتهای پیشین، در قلمرو انذارهای پیامبران الهی+۲ آیه
- تداوم عقیدهای میان چند نسل، دلیل قابل قبول بودن ان، از دیدگاه کافران امّتهای پیشین+۲ آیه
- اصرار مترفان امّتهای پیشین بر عقاید ابا و اجدادی خود به جای پذیرش اموزههای انبیای الهی
- کفر ورزیدن امّتهای گذشته به پیامبران خود پس از اتمام حجّت و اقامه برهان+۳ آیه
- دلبستگی امّتهای گذشته به راه و رسم پدران خود سبب کفرشان به اموزههای انبیای الهی+۱ آیه
- نابودی بسیاری از امّتهای پیشین به سبب کفرشان به انبیا و اموزههای انان+۵ آیه
- زدودن اداب و رسوم جاهلی ابا و اجدادی در زندگی مردم و حاکم کردن معارف الهی به جای ان، از رسالتهای پیامبران+۲ آیه
- خو گرفتن مردم به عقاید و رسوم گذشتگان، از موانع اصلاحات فرهنگی انبیا+۳ آیه
- هشدار دادن مردم (به عواقب ناگوار مخالفت با اوامر الهی) از مسؤولیّتهای پیامبران+۲ آیه
- خداوند، مبعوثکننده پیامبران+۱ آیه
- تکذیب انبیای گذشته ازسوی اقوام و امّتهای انان+۱ آیه
- اشراف کافر، از موانع گسترش رسالت انبیا+۱ آیه
- کفر مترفان و اشراف هر قومی به تعالیم انبیای الهی+۲ آیه
- انتقام خدا از کافران، به وسیله عذاب کردن انان+۲ آیه
- انتقامگیری خدا از کافران خوشگذران و برخوردار از ناز و نعمت+۲ آیه
- انکار اموزههای انبیا ازسوی مترفان کافر، سبب انتقام گرفتن خدا از انان+۲ آیه
- انتقام خدا از مترفان تکذیبگر پیشین، عبرتی برای دیگر اقوام خوشگذران+۱ آیه
- تهدید کافران مکّه ازسوی خدا به انتقام گرفتن از انان+۲ آیه
- پیروی کورکورانه از ابا و اجداد و تکذیب انبیای الهی سبب انتقام+۱ آیه
- انکار اموزههای انبیا، از عوامل انتقام+۲ آیه
- کفر و حقناپذیری، از عوامل انتقام الهی+۲ آیه
- پیامبران الهی، انذاردهنده امّتهای پیشین+۲ آیه
- تقلید کورکورانه اهل جاهلیّت، از دین و ایین نیاکان خویش+۲ آیه
- باورهای دینی پدران، دارای تاثیری بسزا، در گرایش فرزندان به ان باورها+۹ آیه
- ظهور و سقوط امّتهای فراوان در گذر تاریخ+۴ آیه
- انذار از عذابهای خدا، روشی لازم در تبلیغ انبیا+۱ آیه
- ممانعت و کارشکنی مترفان، در برابر تبلیغ انبیا+۳ آیه
- مقلّدان کورکورانه از نیاکان، مانعی فرا راه تبلیغ انبیا+۵ آیه
- تعصّب مترفان بر ایین و روشهای پدران خویش
- کفرورزی به رسالت انبیا، اثر تقلید از نیاکان+۸ آیه
- تقلید کورکورانه از نیاکان خویش، عامل گمراهی+۸ آیه
- پیروی کورکورانه از نیاکان، مایه محرومیّت از رشد فکری و درک معارف الهی+۱۵ آیه
- تقلید کورکورانه اقوام گذشته از نیاکان خود، علّت مخالفت با دعوت انبیا+۸ آیه
- اکثریّت امّتهای پیشین گرفتار تقلید کورکورانه از پدران خویش+۴ آیه
- امّتهای خوشگذران، همواره در پی تقلید از نیاکان خویش
- احتجاج اشراف در مخالفت با پیامبران به تبعیّت کورکورانه از نیاکان خویش+۲ آیه
- احتجاج محمّد(صلی الله علیه واله) در مقابل مشرکان عصر بعثت، به بطلان تقلید انان از نیاکان گمراه خویش+۲ آیه
- تعصّبهای قومی و فامیلی، عامل تقلید و پیروی کورکورانه از نیاکان+۱۰ آیه
- رفاه و خوشگذرانی، عاملی جهت تقلید کورکورانه از نیاکان
- خشم و انتقام الهی، کیفر تقلید کورکورانه از نیاکان+۱ آیه
- تقلید کورکورانه اشراف از پیشینیان خویش، زمینه هلاکت و فرجام شوم انان+۱ آیه
- تقلید کورکورانه و متعصّبانه از گذشتگان در معارف اساسی دین، امری نکوهیده و باطل+۷ آیه
- تبعیّت و تقلید در احکام و تعالیم الهی از دیگران، مشروط به هدایت شدن انان از سوی خدا+۵ آیه
- انتقام الهی از مکذّبان رسالت انبیا+۱ آیه
- عذاب الهی، تنها فرجام شوم و پایانبخش تکذیب امّتهای پیشین+۱ آیه
- امّتهای پیشین، از مکذّبان رسالت انبیا+۱ آیه
- تهدید کافران صدر اسلام به عذاب و کیفر، از سوی خدا+۲ آیه
- ممنوع و ناروا بودن اعراض از معارف الهی و روی اوردن به تقلید کورکورانه و متعصّبانه، از گذشتگان+۷ آیه
- ممنوعیّت احتجاج، بدون اگاهی و از روی جهل+۵ آیه
- وجوب تقلید از هدایت شدگان+۵ آیه
- حرمت تقلید از نیاکان بت پرست در عقاید دینی+۴ آیه
- حرمت مخالفت با انبیا+۲ آیه
- دلداری خداوند به پیامبر(صلی الله علیه واله)، با بیان سرگذشت پیامبران+۱ آیه
- تقلید کورکورانه و متعصّبانه از گذشتگان، در معارف اساسی دین، امری نکوهیده و باطل+۷ آیه
- اصرار مرفّهان خوشگذران، بر تقلید از نیاکان خود در دین و مخالفت با دعوت پیامبران+۱ آیه
- تمسّک پیامبران به استدلال و عقلانیّت، در قبال دینِ تقلیدی مُتْرفان کافر+۱ آیه
- برخورد انکارگونه رفاه طلبان و خوشگذرانان با رسالت پیامبران در طول تاریخ
- رسالت گروهی از انبیا قبل از دوران محمّد(صلی الله علیه واله)
- تقلید از نیاکان، عامل تکذیب رسالت پیامبران+۲ آیه
- جریان تاریخی رسالت انبیا در امّتهای پیشین+۳ آیه
- خداوند، منشا رسالت انبیا
- برخورداری از رفاه، زمینه ساز کفر+۲ آیه
- تقلید و پیروی مرفّهان از نیاکانشان، موجب تکذیب کردن پیامبران+۱ آیه
- اصرار مرفّهان بر کفر در برابر دعوت پیامبران+۳ آیه
- کیفر مرفّهان تکذیب کننده پیامبران، به انتقام خدا از انان+۲ آیه
- اصرار اشراف و کافران بر شرکورزی خویش+۴ آیه
- تقلید کورکورانه از پدران، موجب شرکورزی به خدا+۱۲ آیه
- مبارزه با شرک و چندگانه پرستی، محتوای رسالت تمامی پیامبران+۲ آیه
- همسویی مشرکان در طول تاریخ، در تقلید و پیروی از نیاکان خود+۳ آیه
- تقلید کورکورانه شهرنشینان خوشگذران و مرفّه از پدران خویش، عامل مخالفت انان با انبیای الهی
- تقلید کورکورانه از نیاکان، مایه گمراهی+۹ آیه
- کفر از اسباب گرفتاری به عذاب الهی+۴ آیه
- تقلید و پیروی از نیاکان، عذری غیر مقبول برای عدم هدایت+۱۲ آیه
- تقلید کورکورانه و بدون ملاک از نیاکان، قبیح و ناروا+۵ آیه
- تقلید کور کورانه از دیگران، در صورت بی عقلی و هدایت نایافتگی انان، کاری ناروا+۳ آیه
- منطق ارتجاعی، سبب بقای کافران بر کفر خود+۷ آیه
- تقلید کورکورانه پیشینیان از نیاکان، مایه کفر به رسالت انبیا+۳ آیه
- تهدید کافران مکّه از سوی خدا، به انتقام گرفتن از انان+۲ آیه
- تقلید کورکورانه کافران، از گذشتگان خود+۹ آیه
- کفر ورزیدن امّتهای گذشته به پیامبران خود، پس از اتمام حجّت و اقامه برهان+۳ آیه
- لجاجت و پافشاری مترفان بر کفر خویش در برابر حق و پیام توحیدی پیامبران+۳ آیه
- دچار شدن مترفان به عذاب الهی، پس از اتمامحجّت بر انان+۱ آیه
- انتقام الهی از مترفان، پس از احتجاج و اتمام حجت بر انان+۱ آیه
- کفرمترفان نسبت به اموزههای انبیا، سبب انتقام گیری خدا از انان+۱ آیه
- تعصب و تقلید کورکورانه مترفان، از عوامل+۱ آیه
- تکذیب مترفان، عامل انتقامگیری خداوند از انان+۱ آیه
- انتقام خدا از مترفان کافر و تکذیبگر پیشین، عبرتی برای مردم+۱ آیه
- تکذیب انبیا، از سوی مترفان+۱ آیه
- فرجام مترفان تکذیبگر انبیا، شایسته تعقّل و عاملی برای عبرت دیگران+۱ آیه
- تکذیب انبیا از سوی مترفان، عامل انتقامگیری خداوند از انان+۱ آیه
- ارتجاع و واپسگرایی مترفان از امّتهای پیشین، در برابر دعوت انبیا
- اهتمام مترفان به حفظ سنّتهای قومی و ابقای باورهای کهن+۱ آیه
- اشراف و مترفان تاریخ، در راس مخالفان انبیا به جهت تعصّب و تقلید کورکورانه
- تعصّب مترفان بر ایین و روشهای پدران خویش
- تمسّک پیامبران به استدلال، در قبال تعصّب و سنّتگرایی مترفان نسبت به ایین خود+۱ آیه
- مخالفت مترفان ستمگر با رسولان الهی+۲ آیه
- اعلان رسمی مترفان به همه پیامبران، در مورد نپذیرفتن تعالیم انها و مخالفت با انان+۳ آیه
- تعصّب بیجای مترفان نسبت به ایین نیاکان خود در برابر دعوت پیامبران، عامل انتقامگیری از انان+۳ آیه
- تکذیب مترفان نسبت به تعالیم و رسالت انبیا، موجب هلاکت انان به فرمان خداوند+۱ آیه
- کفر مترفان به رسالت پیامبران، موجب انتقام الهی+۱ آیه
- مخالفت مترفان با تعالیم و رسالت انبیا، عامل عذاب و عقوبت انان+۱ آیه
- تعصّب و تقلید کورکورانه از ایین نیاکان، عامل کفرورزی مترفان به رسالت انبیا+۱ آیه
- عناصر قدرتمند و مرفّه جوامع سردمداران انحراف و کفر، در جوامع کافر و شرکپیشه+۱ آیه
- کفرورزی مترفان به رسالت و تعالیم انبیا+۱ آیه
- لجاجت مترفان نسبت به عقاید باطل خود، عامل کفرورزی انان به تعالیم انبیا+۱ آیه
- لجاجت، اصرار و پافشاری مترفان بر کفر، در برابر پیام ملاطفتامیز و توحیدی پیامبران+۱ آیه
- انذار از عذابهای خدا، از روشهای تبلیغی محمّد صلی الله علیه و اله
- دلداری خداوند به پیامبر صلی الله علیه و اله، در قبال بهانهجوییهای مشرکان+۱ آیه
- بیان سرگذشت پیامبران و برخورد ناروای امّتها با انان، به جهت تسلّا بخشیدن و دلداری به پیامبر صلی الله علیه و اله+۲ آیه
- رسالت پیامبراکرم صلی الله علیه و اله، در تداوم رسالت انبیای پیشین
- دلداری خداوند به پیامبر صلی الله علیه و اله، نسبت به برخوردهای مخالفان رسالت ان حضرت، با بیان رفتارهای مترفان با پیامبران خویش
- مُرسِل/ اسما و صفات+۱ آیه
- ارتجاع و بازگشت به دوران جاهلیّت، از اسباب نکوهش+۶ آیه
- شرکورزی نیاکان امّتهای پیشین و تبعیّت فرزندانشان از انان+۱ آیه
- اقتدا به ایین نیاکان، تکیهگاه افراد مرفّه، در مخالفت با پیامبران
- وجوب تقلید، از هدایت شدگان+۵ آیه
- هدایت و رستگاری کامل، تنها در پرتو تعالیم انبیا و هدایتگران الهی+۱ آیه