تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
أَ فَلَمْ يَنْظُرُوا إِلَى السَّماءِ فَوْقَهُمْ کَيْفَ بَنَيْناها وَ زَيَّنَّاها وَ ما لَها مِنْ فُرُوجٍ «6» وَ الْأَرْضَ مَدَدْناها وَ أَلْقَيْنا فِيها رَواسِيَ وَ أَنْبَتْنا فِيها مِنْ کُلِّ زَوْجٍ بَهِيجٍ «7» تَبْصِرَةً وَ ذِکْرى لِکُلِّ عَبْدٍ مُنِيبٍ «8» وَ نَزَّلْنا مِنَ السَّماءِ ماءً مُبارَکاً فَأَنْبَتْنا بِهِ جَنَّاتٍ وَ حَبَّ الْحَصِيدِ «9» وَ النَّخْلَ باسِقاتٍ لَها طَلْعٌ نَضِيدٌ «10»
رِزْقاً لِلْعِبادِ وَ أَحْيَيْنا بِهِ بَلْدَةً مَيْتاً کَذلِکَ الْخُرُوجُ «11»
ترجمه
آيا نظر نکردند بآسمان بالاى سرشان که چگونه بنا کرديم آنرا و آراستيمش و نيست براى آن هيچ شکافى
و زمين را گسترده و پهن نموديم و افکنديم در آن کوههاى استوار و رويانديم در آن از هر صنف نيکو منظرى
بجهت بينائى و تذکّر براى هر بنده بازگشت کننده
و فرو فرستاديم از آسمان آبى با برکت پس رويانديم بآن بوستانها و حبوبات درو شدنى را
و درختان خرماى بلند بارور را که براى آنها است شکوفه رويهم چيده شده
براى روزى بندگان
جلد 5 صفحه 51
و زنده گردانديم بدان آب زمين مرده را اينچنين است بيرون آمدن مردگان.
تفسير
خداوند سبحان بعد از نفى استبعاد از معاد در آيات سابقه اثبات فرموده است آنرا باين تقريب که آيا منکرين معاد نظر ننمودند بسوى آسمان در بالاى سرشان که چگونه سقف مرتفع سبز نقّاشى شده بستارگانرا بدون عمود و ستون و خلل و فرج خداوند براى بندگان بنا فرموده و چگونه خوان احسان خود را که زمين پهناور است براى آنها گسترده و بکوههاى راسخ ثابت آنرا ميخ‌کوب نموده که متزلزل نشود و در آن خوان از هر نوع گل و ريحان و هر صنف ميوه و سبزيجات خوش منظر بهجت آوريرا رويانده و مهيّا فرموده براى بصيرت و بينائى و تذکّر و تنبّه هر بنده‌ئى که بفکر معرفت حق و تشکّر از نعمت او افتد و در اين ميدان بکوشد تا شربت مراد بنوشد و فرود آورده از آسمان باران پرخير و برکت را و رويانده بوسيله آن بوستانهاى پردرخت و بستانهاى پرزرع و حبوبات قابل درو شدن را و چون در جزيرة العرب بيشتر از هر درخت ميوه‌اى درخت خرما است که از ساير درختها بلندتر و باشکوه‌تر و پرفائده‌تر است آنرا مخصوص بذکر فرموده با اشاره بجلوه مخصوصى که براى آن حاصل ميشود در وقت شکوفه کردن و بسته شدن حبّه‌هاى خرما در خوشه بنظم و ترتيب موزون خوشى که انظار را بخود جلب مينمايد و طلع در لغت عرب بر شکوفه خرما و بر حبه‌هاى منعقد متراکم رويهم چيده شده آن در خوشه‌ها اطلاق ميشود و ظاهرا اينجا مراد اين معنى است و تمام اين نعم و اين تشريفات براى ارتزاق بندگان و شکر گذارى از خداوند منّان است و خداوند زمين موات خشک بى‌آب و علف را بوسيله ريزش باران رحمت خود زنده و رخشنده نموده همچنين در قيامت بوسيله آن اجساد خاک شده را زنده نموده از زمين بيرون ميآورد و صفحه محشر را از آنها پر ميکند آيا ميشود کسى قادر بر آن اموريکه ديده‌ايد و مى‌بينيد باشد و قادر بر اين امر که نديده‌ايد و مانند آنها است نباشد با آنکه حکم امثال عقلا يکى است و کسيکه قادر بر امرى باشد لابد قادر بر مثل آنهم هست.