سوره مریم، آیه ۱۶ · جزء ۱۶ · صفحه ۳۰۶
وَاذْكُرْ فِي الْكِتَابِ مَرْيَمَ إِذِ انتَبَذَتْ مِنْ أَهْلِهَا مَكَانًا شَرْقِيًّا
و در این کتاب (آسمانی)، مریم را یاد کن، آن هنگام که از خانوادهاش جدا شد، و در ناحیه شرقی (بیت المقدس) قرار گرفت؛
معنی کلمات و عبارات
«إِنتَبَذَتْ»: کناره گرفت. گوشهگیری کرد.
نزول
سال ۶ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۳ رویداد)
نکات آیه
۱- توجه ویژه به آیات سرگذشت مریم و تشریح داستان تولد عیسى در قرآن، وظیفه اى الهى بر عهده پیامبر(ص) «واذکر فى الکتب مریم»
«اذکر» خطاب به پیامبر(ص) است. آن حضرت بدون دستور خاص نیز آیات نازل شده را در قرآن بیان مى کرد. هدف از تأکید بر ذکر این آیات، بیان اهمیت ماجراى باردارى مریم به عیسى و تأثیر عمیق آن در جامعه آن روز است.
۲- قرآن، در عصر رسول خدا(ص)مجموعه اى مدوّن بود. «واذکر فى الکتب»
حرف «ال» در «الکتاب» عهد حضورى است و به کتاب موجود اشاره دارد.
۳- مریم(س) در آستانه حامله شدن به عیسى(ع)، در نزدیکى مسجدالاقصى، بستگانى داشت که در میان آنان به سر مى برد. إذ انتبذت من أهلها مکانًا شرقیًّا به قرینه «مکاناً قصیّاً» در آیه بیست و دوم که ناظر به مکان دومى است که مریم(س) برگزید، مکان شرقى مسجد الاقصى به منطقه مسکونى مردم نزدیک بوده است.
۳- مریم از خانواده خویش کناره گیرى کرد و در شرق مسجدالاقصى مستقر شد. «واذکر ... مریم إذ انتبذت من أهلها مکانًا شرقیًّا»
«انتباذ» از ریشه «نبذ» و به معناى دورى جستن است. « «مکاناً شرقیّاً»; یعنى جایگاهى رو به شرق و چون حضرت مریم(س) وقف بر معبد(مسجدالاقصى) شده بود، مقصود مکانى در شرقِ مسجدالاقصى است.
۴- خویشاوندان مریم، در غیر جهت شرقى مسجد الاقصى سکونت داشتند. «انتبذت من أهلها مکانًا شرقیًّا»
۵- مریم(س) در آستانه حامله شدن به عیسى(ع)، در نزدیکى مسجدالاقصى، بستگانى داشت که در میان آنان به سر مى برد. «إذ انتبذت من أهلها مکانًا شرقیًّا»
به قرینه «مکاناً قصیّاً» در آیه بیست و دوم که ناظر به مکان دومى است که مریم(س) برگزید، مکان شرقى مسجد الاقصى به منطقه مسکونى مردم نزدیک بوده است.
۶- در آیین مریم(س)، شرقِ خانه و یا معبد، مکانى مناسب تر براى عبادت بود. * «إذ انتبذت من أهلها مکانًا شرقیًّا»
دلیل گوشه گیرى مریم(س) روشن نیست و در آیه شاهدى بر آن دیده نمى شود. برخى گفته اند: انگیزه او گزینش مکانى خلوت براى عبادت بوده است. انتخاب شرق مسجدالاقصى براى این منظور نشان شایستگى بیشتر جهت شرقى براى عبادت است. برخى دیگر انگیزه مریم را امرى از امور مربوط به زنان مى دانند که قرآن به عمد از آن سخن نگفته است. انتخاب نقطه شرقى - در این فرض - تنها به دلیل موقعیت مناسب آن براى منظور وى بوده و رجحانى شرعى نداشته است.
۷- مریم(س)، براى عبادت خویش، مکانى رو به شرق را برگزیده بود. * «إذ انتبذت من أهلها مکانًا شرقیًّا»
«شرقى»; یعنى، به طرف مشرق (لسان العرب).
۸- پیدایش عارضه اى ناخوشایند در مریم(س)، وادارسازنده وى به انزوا و دورساختن خویش از مردم * «إذ انتبذت من أهلها»
«نبذ»; یعنى دورافکندن چیزى بر اثر بى اعتنایى به آن و «إنتباذ»، یعنى گوشه گیرى کردن کسى که ارزش حضور خود نزد مردم را اندک و ناچیز مى بیند (مفردات راغب). برخى از احتمالاتى که در توجیه کناره گیرى مریم ذکر شده است - نظیر گذران ایام قاعدگى و مانند آن - با این معنا سازگار است.
تفسیر (۸)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
تبیین قصه عیسیتبیین قصه مریمجهت عبادتگاه مریمخویشاوندان مریم کنار مسجدالاقصیذکر قصه عیسیعبادت در شرق خانهعبادت در شرق عبادتگاهعبادت رو به شرقعوامل عزلت گزینی مریممریم کنار مسجدالاقصیمسکن خویشاوندان مریممسکن مریمنقش مکان عبادتذکر قصه مریمشرق مسجدالاقصیعزلت گزینی مریمقرآن در دوران محمدپناهگاه مریمآداب عبادتولادت عیسیجمع قرآنقصه مریمتاریخ قرآنمسؤولیت محمد
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۲۹)
- ارامش دادن عیسی(علیه السلام) به مادر خود مریم(علیها السلام)پس از تولّد+۲ آیه
- عیسی ابن مریم(علیها السلام) از ایههای قدرت خدا+۴ آیه
- تولد عیسی(علیه السلام) بدون داشتن پدر، ایه خدا+۶ آیه
- فرزنددار شدن مریم(علیها السلام) بدون داشتن شوهر و هر گونه رابطه جنسی، از ایات الهی+۳ آیه
- احتجاج خداوند در برابر ادّعای پسر خدا بودن عیسی(علیه السلام)، به ولادت او از مریم(علیها السلام) و اعتراف خود حضرت به مرگ و حیات خویش+۵ آیه
- پسندیدگی ادب در بیان مسایل جنسی+۸ آیه
- ادب مریم(علیها السلام) در بیان مسایل جنسی+۲ آیه
- افترا و بهتان بزرگ به مریم(علیها السلام) از سوی یهودیان+۲ آیه
- افرینش خارقالعاده عیسی(علیه السلام) به واسطه ملایکه با فرمان خداوند+۶ آیه
- باردار شدن مریم(علیها السلام) به صورت خارقالعاده+۵ آیه
- نگرانی شدید مریم(علیها السلام) در پی بارداریاش+۲ آیه
- خلوت گزیدن مریم(علیها السلام) و پنهان کردن حملش از مردم+۱ آیه
- تعجّب مریم(علیها السلام) از بشارت ملایکه به باردار شدن وی+۴ آیه
- اعطای فرزند بدون پدر، امری اسان برای خدا+۶ آیه
- تولّد عیسی(علیه السلام)، بدون داشتن پدر، ایه خدا+۴ آیه
- اعطای فرزند بدون داشتن پدر به مریم(علیها السلام)، نشانه شمول رحمت خداوند نسبت به وی+۲ آیه
- بشارت فرشته الهی، برای باردار شدن مریم(علیها السلام)به پسری پاک و شایسته+۲ آیه
- سجده مریم(علیها السلام)، هنگام تلاوت ایات الهی برای وی+۱ آیه
- گریه مریم(علیها السلام)، هنگام تلاوت ایات الهی برای وی+۱ آیه
- تمثّل جبرییل به صورت انسانی معتدل برای مریم(علیها السلام)+۱ آیه
- تمثّل روحالامین، به صورت مردی معتدل برای مریم(علیها السلام)+۱ آیه
- بشارت جبرییل به مریم(علیها السلام) درباره فرزنددار شدن او+۳ آیه
- گفتگوی جبرییل با مریم(علیها السلام)+۸ آیه
- خبر جبرییل به مریم(علیها السلام) در معرّفی و ماموریّت خویش، پاسخی به نگرانی وی+۳ آیه
- بشارت جبرییل به مریم(علیها السلام)، درباره فرزنددار شدن او+۳ آیه
- گفتگوی جبرییل با مریم(علیها السلام)+۸ آیه
- ارزوی مرگ از زبان مریم(علیها السلام)، به هنگام درد زایمان، در پی حُزن و اندوه وی، بر اثر ترس از متّهم شدن+۲ آیه
- ارزوی مرگ از زبان مریم(علیها السلام)، هنگام درد زایمان، در پی حُزن و اندوه وی، بر اثر ترس از متّهم شدن+۲ آیه
- توصیه مریم(علیها السلام) به محزون نبودن پس از تولّد عیسی(علیه السلام) از سوی خداوند+۲ آیه
- رفع حزن از مریم(علیها السلام)، در پی توصیه خداوند به او، جهت اجتناب از حزن و اندوه+۲ آیه
- حرمت افترا به مریم(علیها السلام)+۲ آیه
- کناره گیری مریم(علیها السلام) از خانواده خویش و استقرار وی در شرق بیت المقدّس
- فرستادن فرشته ای ارجمند از جانب خداوند بر مریم(علیها السلام)، در پی استقرار او در ناحیه شرقی و در مکانی مستور از خانواده اش+۱ آیه
- کناره گیری مریم(علیها السلام) از خانواده خویش و استقرار در شرق بیت المقدّس، شایسته یاداوری
- ابراز کمال ادب خدا، در بیان مسایل جنسی+۸ آیه
- گفتگوی خدا با بشر، به واسطه فرشتگان+۱ آیه
- مریم(علیها السلام)، از خاشعان در برابر ایات الرّحمان+۱ آیه
- مریم(علیها السلام)، از خاضعان در برابر ایات رحمان+۱ آیه
- تهیّه و تامین اشامیدنی و خوردنی برای مریم(علیها السلام)، هنگام تولّد عیسی(علیه السلام)، زمینه چشم روشنی مریم(علیها السلام)+۱ آیه
- عیسی(علیه السلام)، جلوه ای از رحمت الهی برای مریم(علیها السلام)و مردم+۲ آیه
- زایمان مریم(علیها السلام) در عین بکارت و نداشتن همسر، به اراده الهی+۴ آیه
- زایمان، همراه با دشواری برای زن+۱ آیه
- خرما، خوردنی مناسب برای زن، پس از زایمان+۳ آیه
- اشنایی مردم دوران مریم(علیها السلام) با زکات+۳ آیه
- توصیه خداوند به عیسی(علیه السلام) و در دامن مریم(علیها السلام)به پرداخت زکات+۳ آیه
- مریم(علیها السلام)، از سجده کنندگان هنگام شنیدن ایات الهی+۱ آیه
- لزوم رعایت عفّت کلام در سخن، هنگام بیان مسایل جنسی+۸ آیه
- سخن گفتن مریم(علیها السلام)، از مسایل جنسی، با کنایه و اشاره+۲ آیه
- توصیه عیسی(علیه السلام) به مادرش جهت اعلام نذر روزه سکوت، هنگام مواجهه با مردم+۲ آیه
- توصیه جبرییل به مریم(علیها السلام)، برای اعلام نذر روزه سکوت، هنگام مواجهه با مردم+۲ آیه
- روزه سکوت مریم(علیها السلام)، به مدّت یک روز+۱ آیه
- سکونت زکریّا(علیه السلام)، در بیت المقدّس
- سکونت مریم(علیها السلام)، در بیت المقدّس
- سخن گفتن با عیسی(علیه السلام) در کودکی و گهواره، مورد پرسش و انکار قوم مریم(علیها السلام)+۲ آیه
- سخن گفتن با عیسی(علیه السلام) در کودکی و گهواره، مورد پرسش و انکار قوم مریم+۲ آیه
- فرزنددار شدن مریم(علیها السلام) بدون شوهر، از ایات الهی+۴ آیه
- عفّت بیان و ادب مریم(علیها السلام) در بیان مسایل جنسی+۳ آیه
- مریم(علیها السلام)، بانویی در اوج عفّت و پاکدامنی+۱۲ آیه
- رعایت عفّت و ادب در کلام، از سوی مریم(علیها السلام)+۳ آیه
- تضمین پاکی و رشد معنوی عیسی(علیه السلام)، قبل از تولّد وی+۱ آیه
- حضرت عیسی(علیه السلام)، تبلور رحمتی بزرگ از جانب خداوند، برای مردم+۳ آیه
- بشارت عیسی(علیه السلام) به مادرش مریم(علیها السلام) به روان شدن جویباری در پایین دست او+۲ آیه
- ولادت عیسی(علیه السلام)، موهبتی ویژه از جانب خداوند به مریم(علیها السلام)+۴ آیه
- بشارت خداوند به مریم(علیها السلام) درباره تولّد فرزندی از وی، بدون داشتن پدر+۴ آیه
- تعجّب مریم(علیها السلام) از بشارت خداوند به تولّد فرزندی از وی، بدون پدر+۴ آیه
- عیسی(علیه السلام)، فرزندی متولّد شده از مریم(علیها السلام)، بدون داشتن پدر+۴ آیه
- باردار شدن مریم(علیها السلام) به صورت خارق العاده و به دنیا امدن عیسی(علیه السلام) جلوه ای از قدرت الهی+۵ آیه
- حاکمیّت قدرت خداوند، بر اسباب عادی و مجاری طبیعی+۵ آیه
- قذف و نسبت ناروای زنا به مریم(علیها السلام) از سوی قومش+۳ آیه
- قذف و نسبت ناروای زنا به مریم(علیها السلام) از سوی قوم او+۳ آیه
- نگرانی مریم(علیها السلام) پس از حاملگی از قذف و نسبت ناروای زنا به وی، از سوی قومش+۴ آیه
- کتاب، از نام های قران
- پیامبر(صلی الله علیه واله) مامور یاد مریم(علیها السلام) و داستان او در قران
- یاداوری سرگذشت مریم(علیها السلام) و تشریح داستان تولّد عیسی(علیه السلام) در قران، وظیفه ای بر عهده پیامبر(صلی الله علیه واله)+۱۷ آیه
- وجود و خلقت عیسی(علیه السلام)، از موارد قضای الهی+۶ آیه
- عیسی(علیه السلام) برخوردار از کرامت و احترامی جاودانه، در دنیا و اخرت+۱ آیه
- گریه مریم(علیها السلام)، هنگام تلاوت ایات الهی برای وی+۱ آیه
- خطاب خاص با مراد عام به محمد صلی الله علیه و اله از سوی خداوند
- یاداوری خداوند از قصّه مریم علیها السلام، درسی اموزنده و عبرتاور برای محمّد صلی الله علیه و اله و تلاوت کنندگان قران
- توجّه ویژه به ایات سرگذشت مریم و تشریح داستان تولد عیسی علیه السلام در قران، وظیفهای الهی بر عهده پیامبراکرم صلی الله علیه و اله+۱ آیه
- ارامش دادن عیسی علیه السلام به مادر خود، پس از تولد+۲ آیه
- ترس از ابروریزی، علت ارزوی مرگ و فراموش شدن مریم علیها السلام به هنگام زایمان+۲ آیه
- جوشش اب از زیر پای مریم علیها السلام و اشامیدن وی از ان، به هنگام زایمان+۲ آیه
- استعاذه مریم علیها السلام به خداوند، هنگام مواجهه با بیگانه در خلوتگاه خود+۲ آیه
- افترا و بهتان بزرگ یهودیان به مریم علیها السلام+۲ آیه
- بشارت ملایکه به مریم علیها السلام، مبنی بر بارداری وی و تعجب او از این امر+۴ آیه
- باردار شدن مریم علیها السلام به صورت خارق العاده، و با دمیده شدن روح خدا در وی با امر الهی+۵ آیه
- نگرانی شدید مریم علیها السلام، در پی بارداریاش بدون شوهر+۲ آیه
- خلوت گزینی مریم علیها السلام و پنهان کردن حملش از مردم+۱ آیه
- جبرییل، حامل بشارت عیسی علیه السلام به مریم علیها السلام+۲ آیه
- تلاوت ایات الهی بر مریم علیها السلام زمینه سجده و گریه او+۱ آیه
- تمثّل روحالامین به صورت مردی معتدل بر مریم علیها السلام+۱ آیه
- حزن و اندوه مریم علیها السلام و فشارهای روحی وی، هنگام وضع حمل+۲ آیه
- توصیه عیسی علیه السلام به مریم علیها السلام مبنی بر اندوهگین نبودن وی+۳ آیه
- کنارهگیری مریم علیها السلام از خانوادهاش و استقرار در شرق بیت المقدس شایسته یاداوری
- فرستاده شدن فرشتهای از جانب خداوند به سوی مریم علیها السلام پس از جدایی وی از خانوادهاش و استقرار در شرق بیت المقدس+۱ آیه
- زایمان مریم علیها السلام در عین بکارت و نداشتن همسر به اراده الهی+۴ آیه
- نیاز مریم علیها السلام به اب و غذا همراه با ارامش، پس از زایمان+۳ آیه
- عزلت مریم علیها السلام و کوچ او به مکانی دور دست، پس از حامله شدن به عیسی علیه السلام+۱ آیه
- عزلت مریم علیها السلام از خانواده خویش به نقطهای در مکان شرقی (بیت المقدس)
- تاثیر عزلت گزینی مریم علیها السلام در رسیدن به مقام قرب الهی و باردار شدن به عیسی علیه السلام+۱ آیه
- مریم علیها السلام برخوردار از نعمتهای خداوند+۱ آیه
- ادب مریم علیها السلام، در بیان مسایل جنسی+۲ آیه
- مریم علیها السلام از جمله برگزیدگان+۱ آیه
- مریم علیها السلام از خاشعان در برابر ایات رحمان+۱ آیه
- خضوع مریم علیها السلام در برابر ایات رحمان+۱ آیه
- سجده مریم علیها السلام در برابر خداوند، هنگام استماع ایات الهی+۱ آیه
- گریه مریم علیها السلام پس از استماع ایات الهی+۱ آیه
- فرستاده شدن روح (جبرییل) از جانب خدا به سوی مریم علیها السلام و بخشیدن پسری پاکیزه به وی+۱ آیه
- کرامات مریم علیها السلام با جوشش اب گوارا و رویش خرمای تازه برای وی+۲ آیه
- گفتگوی مریم علیها السلام با جبرییل+۴ آیه
- مریم علیها السلام از نوادگان ابراهیم علیه السلام و یعقوب علیه السلام+۱ آیه
- مریم علیها السلام برخوردار از هدایتهای ویژه خداوند+۱ آیه
- سکونت حضرت مریم علیها السلام در شرق مسجدالاقصی
- عزلت گزیدن مریم علیها السلام به مکان شرقی بیتالمقدّس، هنگام اعطای عیسی علیه السلام به او از سوی خدا+۱ آیه
- تهمت و افترا به دیگران در معاشرت با انان، امری ناپسند+۱ آیه
- ارامش دادن جبرییل علیه السلام به مریم علیها السلام، بعد از تولّد عیسی علیه السلام+۲ آیه
- بشارت فرشتگان به مریم علیها السلام مبنی بر باردار شدن به عیسی علیه السلام+۳ آیه
- مریم علیها السلام، برخوردار از نعمت خاص خداوند+۱ آیه
- تمثّل جبرییل در نگاه مریم علیها السلام به چهره مردی ناشناس، عامل پناه بردن وی به خدا+۱ آیه
- پدیدار شدن جویباری در نقطهای پایینتر از مکان استقرار مریم علیها السلام هم زمان با ولادت عیسی علیه السلام+۳ آیه
- پدید امدن نهر اب از زیر پای مریم علیها السلام به فرمان خدا+۱ آیه
- بشارت عیسی علیه السلام هم زمان با تولدش به مادرش مریم علیها السلام به روان شدن جویباری در پایین دست وی، از جانب پروردگار+۳ آیه
- خبر جبرییل به افرینش نهر اب از سوی پروردگار در پایین پای مریم علیها السلام، هنگام زایمان ان حضرت+۱ آیه
- پیدایش نهر اب در پایین پای مریم علیها السلام با ضربه پای عیسی علیه السلام به زمین+۱ آیه
- پیدایش نهر اب در زیر پای مریم علیها السلام برای اشامیدن وی+۱ آیه
- پیدایش نهر اب از زیر پای مریم علیها السلام جهت تطهیر وی از نفاس+۱ آیه
- مریم علیها السلام مشمول هدایت الهی+۱ آیه
- سجده و خضوع مریم علیها السلام در پیشگاه خدا، نشانه هدایت یافتگی او از جانب خداوند+۱ آیه