سوره مریم، آیه ۲۱ · جزء ۱۶ · صفحه ۳۰۶
قَالَ كَذٰلِكِ قَالَ رَبُّكِ هُوَ عَلَيَ هَيِّنٌ وَ لِنَجْعَلَهُ آيَةً لِلنَّاسِ وَ رَحْمَةً مِنَّا وَ كَانَ أَمْراً مَقْضِيّاً
گفت: «مطلب همین است! پروردگارت فرموده: این کار بر من آسان است! (ما او را میآفرینیم، تا قدرت خویش را آشکار سازیم؛) و او را برای مردم نشانهای قرار دهیم؛ و رحمتی باشد از سوی ما! و این امری است پایان یافته (و جای گفتگو ندارد)!»
معنی کلمات و عبارات
«أَمْراً مَّقْضِیّاً»: کاری است که حکم آن صادر و خاتمه پذیرفته است. کار مقدّر گشته و شدنی است.
نزول
سال ۶ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۳ رویداد)
نکات آیه
۱- جبرئیل، شگفت زدگى مریم(س) را امرى به جا دانست و بر عفت و پاکدامنى وى گواهى داد. «قال کذلک»
«کذلک» خبر براى مبتداى محذوف و مرکب از حرف تشبیه و اسم اشاره است. مشارالیه آن ممکن است گفتار مریم(س) باشد، در این مفاد آیه این است که گرچه موضوع همان گونه است که گفتى، ولى خداوند این کار را بر خویش دشوار نمى بیند.
۲- جبرئیل در پاسخ به سؤال و نگرانى مریم بر حتمى بودن وعده الهى و حامله شدن او به عیسى(ع) تأکید کرد. «قال کذلک»
چنان چه مشارالیه «ذلک» مضمون رسالت جبرئیل باشد، در این صورت تأکیدى بر تحقق حتمى بشارت است; یعنى «موضوع همان گونه است که گفتم».
۳- اعطاى فرزند بدون پدر، امرى آسان براى خداوند «هو علىَّ هیّن»
«هیّنٌ» صفت مشبهه از «هون» مى باشد، یعنى آسان و راحت.
۴- تولد عیسى(ع)، امرى خارق العاده و اعجازآمیز بود. «قال ربّک هو علىَّ هیّن»
۵- علل و اسباب عادى و مجارى طبیعى امور، محدودکننده اراده و قدرت خداوند نیست. «قال ربّک هو علىَّ هیّن»
مشکلى که براى تولد فرزندى بدون پدر متصور است، از ناحیه فقدان برخى اسباب طبیعى است، ولى خداوند حرکت بر خلاف این مسیر مأنوس را امرى ساده و آسان مى شمارد. پیام این قضیه همان حاکمیت خداوند بر علل و اسباب طبیعى است.
۶- علل و اسباب حوادث عالم، منحصر به علل طبیعى و عادى نیست. «قال ربّک هو علىَّ هیّن»
۷- تحقق کرامات و امور خارق العاده، اختصاص به پیامبران ندارد. «قال ربّک هو علىَّ هیّن»
۸- نظر دوختن به اسباب و علل طبیعى، حجابى براى توجه به اراده خداوند و خواست او است. «أنّى یکون لى غلم ... هو علىَّ هیّن»
۹- توجه مریم(س) به ربوبیت خداوند، را به آسانى و امکان بارداریش به عیسى(ع) مطمئن مى ساخت. «قال ربّک»
۱۰- پیدایش حضرت عیسى(ع) بدون پدر و اسباب متعارف، کارى هدف مند و داراى منافع گسترده و بسیار بود. «هو علىَّ هیّن و لنجعله ءایة للناس»
متحمل است عبارت «لنجعله...» عطف بر علّتى محذوف باشد; یعنى «خلقناه من غیر أب لأغراض لا مجال لذکرها و لنجعله» فایده این حذف «ایهام» است; یعنى به قدرى اغراض این کار بزرگ و گسترده است که گویا در کلام نمى گنجد.
۱۱- حضرت عیسى(ع) و آفرینش او بدون پدر، نشانه اى بزرگ براى پى بردن مردم به قدرت خداوند «و لنجعله ءایة للناس»
ضمیر مفعولى «لنجعله» به عیسى(ع) بازمى گردد. تنوین «آیةً»، مفید تفخیم است; یعنى بدان جهت عیسى(ع) را به تو عطا کردیم که او را براى مردم آیتى بزرگ قرار دهیم.
۱۲- حضرت عیسى(ع)، تبلور رحمتى بزرگ از جانب خداوند براى مردم «و لنجعله ... و رحمة منّا»
به قرینه عطف «رحمة» بر «آیة للناس» مراد رحمت بر مردم است.
۱۳- تولد عیسى(ع) بدون پدر و نشانه بودن او براى قدرد خداوند و رحمت الهى بودن او، از مقدرات خداوند و غیر قابل تغییر بود. «کذلک ... و لنجعله ءایة للناس و رحمة منّا و کان أمرًا مقضیًّا»
جمله «کان أمراً مقضیّاً» ممکن است تنها در باره تولد عیسى(ع) باشد و ممکن است به هر سه موضوعى که در آیه ذکر شده است، مربوط باشد. «مقضیّاً» اسم مفعول از «قضاء» است; یعنى آنچه قطعى شده و فیصله یافته باشد. «أمر» در معانى «فرمان» و «حادثه» استعمال مى شود. کلمه «مقضیّاً» قرینه بر اراده معناى دوم است.
۱۴- قضاى الهى تخلف ناپذیر است. «و کان أمرًا مقضیًّا»
تفسیر (۸)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
بارداری بدون پدرحتمیت ولادت عیسیعظمت منافع ولادت عیسیعوامل اطمینان مریمفلسفه ولادت عیسیموانع ذکر مشیت خداکرامات غیر انبیاگواهان عفت مریمگواهی جبرئیلموانع ذکر اراده خداتعجب مریمپرسش از جبرئیلرحمت عیسیمعجزه ولادت عیسیبشارت ولادت عیسیعیسی از آیات خدانگرانی مریمحتمیت قضای خدابارداری مریممنشأ حوادثحاکمیت قدرت خدانظام علیتآثار ذکر ربوبیت خداقصه مریمحتمیت وعده های خدامقدرات خداحاکمیت اراده خدانشانه های رحمت خدانقش عوامل طبیعینشانه های قدرت خداافعال خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۴۴)
- تسلّی یافتن مریم(علیها السلام) از سوی نوزادش، عیسی(علیه السلام)، پس از نگران شدن او از درد زایمان+۳ آیه
- اسانی افرینش خارقالعاده برای خدا+۴ آیه
- عیسی ابن مریم(علیها السلام) از ایههای قدرت خدا+۴ آیه
- تولد عیسی(علیه السلام) بدون داشتن پدر، ایه خدا+۶ آیه
- فرزنددار شدن مریم(علیها السلام) بدون داشتن شوهر و هر گونه رابطه جنسی، از ایات الهی+۳ آیه
- باردار شدن مریم(علیها السلام) به صورت خارقالعاده+۶ آیه
- اعطای فرزند بدون پدر، امری اسان برای خدا+۶ آیه
- تولّد عیسی(علیه السلام)، بدون داشتن پدر، ایه خدا+۴ آیه
- اعطای فرزند بدون داشتن پدر به مریم(علیها السلام)، نشانه شمول رحمت خداوند نسبت به وی+۲ آیه
- همه انسانها، تحت تربیت و ربوبیت خداوند+۶ آیه
- توجّه به قدرت و مشیّت خدا، عامل رفع تعجّب از مریم(علیها السلام)+۲ آیه
- توجّه به قدرت خدا، از عوامل رفع تعجّب+۵ آیه
- امیزش، از اسباب تولیدمثل+۲ آیه
- فرزنددار شدن مریم(علیها السلام)، طبق اراده الهی و به صورت خارقالعاده+۲ آیه
- بشارت جبرییل، با بیان ویژگیهای عیسی(علیه السلام)برای مریم(علیها السلام)+۲ آیه
- بیان ویژگیهای عیسی(علیه السلام) از سوی جبرییل برای مریم(علیها السلام)+۲ آیه
- گفتگوی جبرییل با مریم(علیها السلام)+۸ آیه
- گواهی جبرییل، به پاکدامنی مریم(علیها السلام)+۱ آیه
- تاکید جبرییل بر تحقّق وعده الهی، مبنی بر باردار شدن مریم(علیها السلام) در پی سؤال و نگرانی وی+۱ آیه
- بشارت جبرییل با بیان ویژگیهای عیسی(علیه السلام)برای مریم(علیها السلام)+۲ آیه
- گفتگوی جبرییل با مریم(علیها السلام)+۸ آیه
- گواهی جبرییل به پاکدامنی مریم(علیها السلام)+۱ آیه
- رحمت خداوند بر بندگان، برخاسته از ربوبیّت او
- گفتگوی خدا با بشر، به واسطه فرشتگان+۱ آیه
- عیسی(علیه السلام)، جلوه ای از رحمت الهی برای مریم(علیها السلام)و مردم+۲ آیه
- فرزنددار شدن مریم(علیها السلام) بدون شوهر، از ایات الهی+۴ آیه
- مریم(علیها السلام)، بانویی در اوج عفّت و پاکدامنی+۸ آیه
- به دنیا امدن عیسی(علیه السلام) بدون پدر، از ارهاصات ان حضرت+۶ آیه
- حضرت عیسی(علیه السلام)، از ایات خداوند، برای پی بردن مردم به قدرت او+۳ آیه
- حضرت عیسی(علیه السلام)، تبلور رحمتی بزرگ از جانب خداوند، برای مردم+۳ آیه
- ولادت عیسی(علیه السلام)، موهبتی ویژه از جانب خداوند به مریم(علیها السلام)+۴ آیه
- عیسی(علیه السلام) و افرینش او بدون پدر، نشانه ای بزرگ، برای پی بردن مردم به قدرت خداوند+۱ آیه
- تولّد عیسی(علیه السلام) بدون پدر، امری مقدّر و اسان برای خدا+۱ آیه
- تولّد عیسی(علیه السلام) بدون پدر، رحمتی از سوی خداوند+۱ آیه
- باردار شدن مریم(علیها السلام) به صورت خارق العاده و به دنیا امدن عیسی(علیه السلام) جلوه ای از قدرت الهی+۵ آیه
- حاکمیّت قدرت خداوند، بر اسباب عادی و مجاری طبیعی+۷ آیه
- یاداوری سرگذشت مریم(علیها السلام) و تشریح داستان تولّد عیسی(علیه السلام) در قران، وظیفه ای بر عهده پیامبر(صلی الله علیه واله)+۱۰ آیه
- قضای خداوند، غیرقابل تغییر و تخلّف ناپذیر در وقوع+۳ آیه
- وجود و خلقت عیسی(علیه السلام)، از موارد قضای الهی+۶ آیه
- باردار شدن مریم علیها السلام به صورت خارق العاده، و با دمیده شدن روح خدا در وی با امر الهی+۶ آیه
- توجه به قدرت خداوند و مشیت او، موجب رفع تعجب از مریم علیها السلام+۲ آیه
- گفتگوی مریم علیها السلام با جبرییل+۴ آیه
- تعجّب مریم علیها السلام پس از شنیدن خبر بارداری خود از جبرییل+۲ آیه
- باردار شدن مریم علیها السلام به عیسی علیه السلام، کاری خارق العاده و از معجزات خداوند+۵ آیه